Mokṣopāya · Chapter 4.15

sarvātiśayasāphalyāt sarvaṃ sarvatra sarvadā /
sambhavaty eva tasmāt svaṃ śubhodyogaṃ na santyajet //

mitrasvajanabandhūnāṃ nandinānandadāyinā /
sarasīśānam ārādhya mṛtyur apy upanirjitaḥ //

sarvotkarṣeṇa vartante devā api vimarditāḥ /
dānavair dānavāryāḍhyair gajaiḥ padmākarā iva //

maruttanṛpater yajñe saṃvartena maharṣiṇā /
brahmaṇevāparas sargo racitas sasurāsuraḥ //

mahātiśayayuktena viśvāmitreṇa vipratā /
bhūyo bhūyaḥ prayuktena duṣprāpā tapasārjitā //

piṣṭātakāmbu duṣprāpaṃ rasāyanam ivāśnatā /
durbhagenedṛśenāptaḥ kṣīroda upamanyunā //

trailokyamallāṃs tṛṇavan nighnan viṣṇvabjajādikān /
yuktyātiśayadārḍhyena kālaś śvetena kālitaḥ //

praṇayena yamaṃ jitvā kṛtvā vacanasaṅgaram /
paralokād upānītas sāvitryā satyavān patiḥ //

na so 'sty atiśayo loke yasyāsti na phalaṃ sphuṭam /
bhavitavyaṃ vicāryātas sarvātiśayaśālinā //

ātmajñānam aśeṣāṇāṃ sukhaduḥkhadaśādṛśām /
mūlaṅkaṣakaraṃ tasmād bhāvyaṃ tatrātiśāyinā //

nānayopahatārthinyā dṛśyadṛṣṭyātiduṣṭayā /
duḥkhād ṛte nirābādhaṃ sukhaṃ kiñcid avāpyate //

aśamaḥ paramaṃ brahma śamaś ca paramaṃ padam /
yady apy evaṃ tathāpy enaṃ praśamaṃ viddhi śaṅkaram //

abhimānaṃ parityajya śamam āśritya śāśvatam /
vicārya prajñayāryatvaṃ kuryāt sajjanasevanam //

na tapāṃsi na tīrthāni na śāstrāṇi jayanti vaḥ /
saṃsārasāgarottāre sajjanāsevanaṃ yathā //

lobhamoharuṣāṃ yasya tanutānudinaṃ bhavet /
yathāśāstraṃ viharatas svakarmasu sa sajjanaḥ //

adhyātmaviduṣas saṅgāt tasya sā dhīḥ pravartate /
atyantābhāva evāsya yayā dṛśyasya dṛśyate //

dṛśyātyantābhāvatas tu param evāvaśiṣyate /
anyābhāvavaśād āśu jīvas tatraiva līyate //

na cotpannaṃ na caivāsīd dṛśyaṃ na ca bhaviṣyati /
vartamāne 'pi naivāsti param evāsty aveditam //

etad yuktisahasreṇa darśitaṃ darśyate 'pi ca /
sarvair evānubhūtaṃ hi darśayiṣyāmi cādhunā //

yathedam akhilaṃ śāntaṃ trijagat saṃvidambaram /
idaṃ tattvaṃ tv asattvādi kuto 'tra syāt kathañcana //

cic camatkurute cāru cañcalācañcalātmani /
yat tayaiva tad evedaṃ jagad ity avabudhyate //

trailokyarūpo 'nubhavaś cidādityāṃśumaṇḍalam /
kva vendvaṃśumator bhedo nirvikatthana kathyatām //

svabhāvato 'syāś ciddṛṣṭer ye unmeṣanimeṣaṇe /
jagadrūpānubhūtes tāv etāv astamayodayau //

ahamartho 'parijñātaḥ paramārthāmbare malaḥ /
parijñāto 'hamarthas tu paramārthāmbaraṃ bhavet //

ahambhāvaḥ parijñāto nāhambhāvībhavaty alam /
ekatām ambunevāmbu yāti cinnabhasātmanā //

ahamādi jagad dṛśyaṃ kila nāsty eva vastutaḥ /
avaśyam eva tat kasmāc chiṣyate 'haṃvicāriṇaḥ //

bādhate dhyāmaladhiyām apiśāce piśācadhīḥ /
śiśūnāṃ nāvadātāntaḥkaraṇānāṃ vicāraṇāt //

cijjyotsnā yāvad evāntar ahaṅkāraghanāvṛtā /
vikāsam eti no tāvat paramārthakumudvatī //

pramārjite 'ham ity asmin pade sārthe svayaṃ citā /
narakasvargamokṣāditṛṣṇāyāḥ kalpanaiva kā //

hṛdi yāvad ahaṅkāravāridaḥ pravijṛmbhate /
tāvad vikāsam āyāti tṛṣṇākuṭajamañjarī //

ākramya cetanādityam ahaṅkārāmbude sthite /
jāḍyam eva sthitiṃ yāti na prākāśyaṃ kathañcana //

āsanno 'yam ahaṅkāras svayaṃ mithyā prakalpitaḥ /
duḥkhāyaiva na harṣāya bālasambhramayakṣavat //

mudhaiva kalpito moham ahambhāvaḥ prayacchati /
anantasaṃsārakaraṃ dāmādiṣv iva durmatau //

ayaṃ so 'ham iti sphāramohād anyat paraṃ tamaḥ /
anarthabhūtaṃ saṃsāre na bhūtaṃ na bhaviṣyati //

yat kiñcid idam āyāti sukhaduḥkham alātavat /
tad ahaṅkāracakrasya pravikāsi vijṛmbhitam //

ahaṅkārāṅkuraḥ kaṣṭo hṛdi yenādhiropitaḥ /
sahasraśākhaṃ duśchedaṃ tasya saṃsṛtikānanam //

ahambhāvo 'ṅkuro janmavṛkṣāṇām akṣayātmanām /
mamedam iti vistīrṇās teṣām śākhās sahasraśaḥ //

kacaṭā vātavisphoṭā bhānty arthā vāsanodayāḥ /
vidāryadāruravavat taraṅgāravapaṅktivat //

ahambhāvamahānābhiṃ tvam ahambhāvavarjitaḥ /
saṃsāracakraṃ vahanād ātmanaḥ parirodhaya //

ahambhāvatamo yāvat pumaraṇye vijṛmbhate /
tāvad etā vivalganti cintāmattapiśācikāḥ //

ahaṅkārapiśācena gṛhīto yo narādhamaḥ /
na tantrāṇi na mantrāś ca tasyānāthasya śāntaye //

cinmātre darpaṇākāre nirmale svātmani sthite /
bimbaty ahaṅkṛtis tasmāt puṃsaḥ kevātra vācyatā //

ahaṅkāracamatkāro vastudharmo na rāghava /
vāsanākṛta eṣo 'rthaḥ pumprayatnena śāmyati //

nāhaṃ na ca mamārthaśrīs sukhaduḥkhe kutas sthite /
iti bhāvānusandhānād ahaṅkāro na jāyate //

mithyeyam indrajālaśrīḥ kiṃ me snehavirāgayoḥ /
ity antar anusandhānād ahaṅkāro na jāyate //

nāham ātmani nāpy asya dṛśyaśriya iti svayam /
śāntena vyavahāreṇa nāhaṅkāraḥ pravardhate //

ahaṃ hi jagad ity antar heyādeyadṛśoḥ kṣaye /
samatāyāṃ prasannāyāṃ nāhaṅkāraḥ pravartate //

kimākṛtir ahaṅkāraḥ kathaṃ santyajyate prabho /
saśarīro 'śarīraś ca tyakte tasmin kathaṃ bhavet //

trividho rāghavāstīha tv ahaṅkāro jagattraye /
dvau śreṣṭhāv itaras tyājyaś śṛṇu tvaṃ kathayāmi te //

ahaṃ sarvam idaṃ viśvaṃ paramātmāham acyutaḥ /
nānyad astīti saṃvid yā paramā sā hy ahaṅkṛtiḥ //

mokṣāyaiṣā na bandhāya jīvanmuktasya vidyate /
ahaṅkārābhidhā tv asyāḥ kalpitā na tu vāstavī //

sarvasmād vyatirikto 'haṃ vālāgraśatakalpitaḥ /
yadi vā saṃvid eṣāsau dvitīyāhaṅkṛtiḥ parā //

mokṣāyaiṣā na bandhāya jīvanmuktasya vidyate /
ahaṅkārābhidhā tv asyāḥ kalpitā na tu vāstavī //

pāṇipādādimātro 'yam aham ity eva niścayaḥ /
ahaṅkāras tṛtīyo 'sau laukikas tuccha eva saḥ //

varjya eṣa durātmāsau śatrur eṣa paras smṛtaḥ /
anenābhihato jantur na bhūyaḥ parirohati //

ripuṇānena balinā vividhādhipradāyinā /
kharvīkṛtamatir lokas saṅkaṭeṣv eva majjati //

anayā durahaṅkṛtyā bhāvāt santyaktayā ciram /
śiṣṭāhaṅkāravāñ jantur bhagavān yāti muktatām //

lokāhaṅkāradoṣasya vapur asmīti rūpiṇaḥ /
na deho 'smīti nirṇīyavarjanaṃ mahatāṃ matam //

prathamau dvāv ahaṅkārāv aṅgīkṛtyāpy alaukikau /
tṛtīyāhaṅkṛtis tyājyā laukikī duḥkhadāyinī //

anayā durahaṅkṛtyā dāmavyālakaṭāḥ kila /
tāṃ daśāṃ samanuprāptā yā kathāsv api duḥkhadā //

tṛtīyāṃ laukikīm etāṃ tyaktvā cittād ahaṅkṛtim /
kimbhāvaḥ puruṣo brahman prāpnuyād ātmane hitam //

eṣā tāvat parityājyā tyaktvaitāṃ duḥkhadāyinīm /
yathā yathā pumāṃs tiṣṭhet param eti tathā tathā //

ete ahaṅkṛtidaśe pūrvokte bhāvayan yadi /
tiṣṭhaty abhyeti paramaṃ tat padaṃ puruṣo 'naghaḥ //

atha te eva santyajya sarvāhaṅkṛtivivarjitaḥ /
santiṣṭhate tathāpy uccaiḥpadam evādhirohati //

sarvadā sarvayatnena laukikī durahaṅkṛtiḥ /
paramānandabodhāya varjanīyā mahādhiyā //

śarīrasthāmayāpuṇyadurahaṅkāravarjanāt /
anyan na paramaṃ śreya etad eva paraṃ padam //

bhāvād ahaṅkṛtiṃ tyaktvā sthūlām etāṃ hi laukikīm /
tiṣṭhan vyavaharan vāpi na naraḥ prapataty adhaḥ //

saṃśāntāhaṅkṛter jantor bhogarogā mahāmateḥ /
na svadante sutṛptasya yathā prativiṣārasāḥ //

bhogeṣv asvadamāneṣu puṃsaś śreyaḥ purogatam /
kṣīṇe 'ndhakāre kiṃ nāma manaso 'nyat pravartate //

ahaṅkārānusandhānavarjanād eva rāghava /
pauruṣaikaprayatnotthāt tīryate bhavasāgaraḥ //

nāhaṃ na nāma mama kiñcid apīti matvā sarvaṃ ca me sakalam apy aham eva veti /
labdhāspadāṃ manasi saṃvidam evam īḍyāṃ nītvā sthitiṃ param upaiti padaṃ mahātmā //