Mokṣopāya · Chapter 3.98

yataḥ kutaścid utpannaṃ cittaṃ yat kiñcid eva hi /
nityam ātmavimokṣāya yatate yatnato 'nagha //

asti nāmātivitatā śūnyā śāntāpi bhīṣaṇā /
araṇyānī nabho yasyāṃ lakṣyate koṇamātrakam //

tasyām eko hi puruṣas sahasrakaralocanaḥ /
paryākulamatir bhīmas saṃsthito vitatākṛtiḥ //

sahasreṇa sa bāhūnām ādāya parighān bahūn /
praharaty ātmanaḥ pṛṣṭhe svātmanaiva palāyate //

dṛḍhaprahāraiḥ praharan svayam evātmanātmani /
pravidravati bhītātmā sa yojanaśatāny api //

krandan palāyamāno 'sau gatvā dūram itas tataḥ /
śramavān vivaśākāro viśīrṇacaraṇāṅgakaḥ //

patito 'vaśa evāśu mahaty andho 'ndhakūpake /
kṛṣṇarātritamobhīmanabhogambhīrakoṭare //

tataḥ kālena mahatā so 'ndhakūpāt samutthitaḥ /
punaḥ prahāraiḥ praharan vidravaty ātmanātmanaḥ //

punar dūrataraṃ gatvā karañjavanagulmakam /
praviṣṭaḥ kaṇṭakavyāptaṃ śalabhaḥ pāvakaṃ yathā //

tasmāt karañjagahanād viniṣkramya kṣaṇād iva /
svayaṃ prahāraiḥ praharan vidravaty ātmanātmanaḥ //

punar dūrataraṃ gatvā tam evāndho 'ndhakūpakam /
sa sampraviṣṭas tvarayā viśīrṇāvayavākṛtiḥ //

andhakūpāt samutthāya praviṣṭaḥ kadalīvanam /
punaḥ prahāraiḥ praharan vidravaty ātmanātmanaḥ //

punar dūrataraṃ gatvā śaśāṅkakaraśītalam /
kadalīkānanaṃ kāntaṃ sampraviṣṭo hasann iva //

kadalīṣaṇḍakāt tasmād viniṣkramya punaḥ kṣaṇāt /
kadalīkānanāc chubhraṃ karañjavanagulmakam //

karañjakavanāt kūpaṃ kūpād rambhāvanāntaram /
praviśya praharaṃś caiva svayam ātmani saṃsthitaḥ //

evaṃrūpanijācāras so 'valokyādarān mayā /
avaṣṭabhya balād eva muhūrtaṃ paribodhitaḥ //

pṛṣṭaś ca kas tvaṃ kim idaṃ kenārthena karoṣi vā /
kiṃ nāmābhimataṃ te syāt kiṃ mudhā parimuhyasi //

iti pṛṣṭena kathitaṃ tena me raghunandana /
nāhaṃ kaścin na caivedaṃ mune kiñcit karomy aham //

tvayāyam avabhagno 'smi tvaṃ me śatrur arindama /
tvayā dṛṣṭo 'smi naṣṭo 'smi duḥkhāya ca sukhāya ca //

iti uktvā mām asāv aṅgāny ālokya svāni tiṣṭhavān /
rurodārtaravaṃ dīno megho varṣann ivāravī //

kṣaṇamātreṇa tatrāsāv upasaṃhṛtya rodanam /
svāny aṅgāni samālokya jahāsendvaṃśuvat sitam //

athāṭṭahāsaparyante sa pumān purato mama /
krameṇa tāni tatyāja svāny aṅgāni samantataḥ //

prathamaṃ patitaṃ tasya śiraḥ paramadāruṇam /
tatas te bāhavaḥ paścād vakṣas tadanu codaram //

atha kṣaṇena sa pumāṃs tāny aṅgāni ca sambhramaḥ /
sarvam antardhim āyātaṃ svapno bodhavato yathā //

vicārya niyateś śaktiṃ tato gantum upasthitaḥ /
dṛṣṭavān aham ekānte punar anyaṃ tathā naram //

so 'pi prahārān paritaḥ prayacchan svayam ātmani /
bāhubhiḥ pīvarākārais svayam eva palāyate //

kūpe patati kūpāt tu samutthāyābhidhāvati /
punaḥ patati kuñje 'ntaḥ punar ārtaḥ palāyate //

punaḥ praviśati svacchaṃ kṣaṇaṃ śiśirakānanam /
ruṣṭaḥ punaḥ punas tuṣṭaḥ punaḥ praharati svayam //

evamprāyanijācāraś ciram ālokya sasmayam /
sa mayā samavaṣṭabhya paripṛṣṭas tathaiva hi //

tenaivātha krameṇāsau ruditvā samprahasya ca /
aṅgair viśīrṇatām etya yayāv alam alakṣyatām //

vicārya niyateś śaktiṃ tato gantum upasthitaḥ /
dṛṣṭavān aham ekānte punar anyaṃ tathā naram //

praharaṃs tadvad evāsau svayam eva palāyate /
palāyamānaḥ patito mahaty andho 'ndhakūpake //

tatrāhaṃ suciraṃ kālam avasaṃ tatpratīkṣakaḥ /
yāvat sa sucireṇāpi kūpād abhyutthitaś śaṭhaḥ //

athāham udyato gantuṃ dṛṣṭavān puruṣaṃ punaḥ /
tādṛśaṃ tādṛśācāraṃ prayatantaṃ tathaiva ca //

avaṣṭabhya tathaivāśu tasya proktaṃ punar mayā /
tathaivotpalapatrākṣa nāsau tad avabuddhavān //

kevalaṃ mām asau mūḍho naiva jānāmi kiñcana /
āḥ pāpa durdvijety uktvā svavyāpārapāro yayau //

atha tasmin mahāraṇye tathā viharatā mayā /
bahavas tādṛśā dṛṣṭāḥ puruṣā doṣakāriṇaḥ //

matpṛṣṭāḥ kecid āyānti svapnasambhramavac chamam /
maduktaṃ nābhinandanti kecic chvavirutaṃ yathā //

vinipatyāndhakūpebhyaḥ kecin na protthitāḥ punaḥ /
kadalīṣaṇḍakāt kecic cireṇāpi na nirgatāḥ //

kecid antarhitās sphāre karañjavanakuñjake /
na kvacit sthitim āyānti kecid bhramaparāyaṇāḥ //

evaṃvidhā sā vitatā raghūdvaha mahāṭavī /
adyāpi vidyate yasyām itthaṃ te puruṣās sthitāḥ //

sā ca dṛṣṭāṭavī rāma tvayeha vyavahāriṇā /
bālyāt tu buddhitattvasya na tvaṃ smarasi rāghava //

sā bhīṣaṇā vividhasaṅkaṭasaṅkaṭāṅgī ghorāṭavī ghanatamogahanā ca lokaiḥ /
āgatya nirvṛtim abuddhihatair na tajjñair āsevyate kusumagulmakavāṭikeva //