Mokṣopāya · Chapter 3.95

abhinnau karmakartārau samam eva parāt padāt /
svayaṃ prakaṭatāṃ yātau puṣpāmodau taror iva //

sarvasaṅkalpanāmukte jīvā brahmaṇi nirmale /
sphuranti vitate vyomni nīlimna iva candrakāḥ //

aprabuddhajanācāro yatra rāghava dṛśyate /
tatra brahmaṇa utpannā jīvā ity uktayas sthitāḥ //

samprabuddhajanācāre vaktum evaṃ na śobhanam /
yad brahmaṇa idaṃ jātaṃ na jātaṃ veti rāghava //

kācid vā kalanā yāvan na nītā rāghava prathām /
upadeśyopadeśaśrīs tāval loke na śobhate //

ato bhedadaśāṃ dīnām aṅgīkṛtyopadiśyate /
brahmedam ete jīvāś ca veti vācām ayaṃ bhramaḥ //

iti dṛṣṭyā nirāsaṅgād brahmaṇo jāyate jagat /
tajjaṃ tad eva tattvaṃ tu gataṃ duravabodhataḥ //

merumandarasaṅkāśā bahavo jīvarāśayaḥ /
utpatyotpatya saṃlīnās tasminn eva pare pade //

anādyantās sphuranty anye jāyamānās sahasraśaḥ /
nānākakubnikuñjeṣu pādapeṣv iva pallavāḥ //

jīvaughāś codbhaviṣyanti madhāv iva navāṅkurāḥ /
tatraiva layam eṣyanti grīṣme madhulatā iva //

tiṣṭhanty ajasraṃ kāleṣu ta evānye ca bhūriśaḥ /
jāyante 'tha pralīyante parasmiñ jīvarājayaḥ //

puṣpāmodāv ivābhinnau pumān karma ca rāghava /
parameśāt samāyātau tatraiva viśataś śanaiḥ //

ittham ete jagaty asmin daityoraganarāmarāḥ /
udbhavanyagbhavābhāvaiḥ prasphuranti punaḥ punaḥ //

hetur viharaṇe teṣām ātmavismaraṇād ṛte /
na kaścil lakṣyate sādho janmādhvaphalado 'paraḥ //

avisaṃvāditārthaṃ sad yat pramāṇikadṛṣṭibhiḥ /
vītarāgair vinirṇītaṃ tac chāstram iti kathyate //

mahāsattvaguṇopetā ye dhīrās samadṛṣṭayaḥ /
yannideśāḥ phalopetās sādhavas ta udāhṛtāḥ //

iyaṃ tu dṛṣṭis sakalā siddhaye sarvakarmaṇām /
sādhuvṛttatayā śāstraṃ sarvadaivānuvartate //

sādhusaṃvyavahārasthaṃ śāstraṃ yo nānuvartate /
bahiṣkurvanti taṃ sarve sa ca duḥkhe nimajjati //

iha loke ca vede ca śrutir itthaṃ sadā prabho /
yathā karma ca kartā ca paryāyeṇeha saṅgate //

karmaṇā kriyate kartā kartrā karma pramīyate /
bījāṅkuravad āmnāyo loke vedokta eṣa saḥ //

karmaṇo jāyate jantur bījād iva navāṅkuraḥ /
jantoḥ prajāyate karma punar bījam ivāṅkurāt //

yayā vāsanayā karma dīyate bhavapañjare /
tadvāsanānurūpeṇa phalaṃ samanubhūyate //

evaṃ sthite kathaṃ nāma janmabījena karmaṇā /
vinotpattis tvayā proktā bhūtānāṃ brahmaṇaḥ padāt //

pakṣeṇānena bhagavan bhavatā janmakarmaṇoḥ /
tiraskṛtā jagajjātāpy avinābhāvitaitayoḥ //

karmaṇy akāraṇe brahmañ janmādiṣu phaleṣu tu /
karmaṇāṃ phalam astīti tvayā loke pramārjitam //

sañjāte saṅkare loke karmasv aphaladāyiṣu /
mātsye nyāye vilasati nāśa evāvaśiṣyate //

kiṃ tat kṛtaṃ bhavaty evaṃ bhagavan brūhi tattvataḥ /
etaṃ me saṃśayaṃ sphāraṃ chinddhi vedavidāṃ vara //

sādhu rāghava pṛṣṭo 'smi tvayā praśnam imaṃ śubham /
śṛṇu vakṣyāmi te yena bhṛśaṃ jñānodayo bhavet //

manaso yas samunmeṣaḥ kalākalanarūpataḥ /
etat tat karmaṇāṃ bījaṃ phalam asyaiva vidyate //

yad eva hi manastattvam utthitaṃ brahmaṇaḥ padāt /
tad eva karma jantūnāṃ jīvo dehatayā sthitaḥ //

kusumāmodayor bhedo na yathā bhinnayor iha /
tathaiva karmamanasor bhedo nāsty api bhinnayoḥ //

kriyāspando jagaty asmin karmeti kathito budhaiḥ /
pūrvaṃ tasya manodehaḥ karmātaś cittam eva hi //

na sa śailo na tad vyoma na sā diṅ na triviṣṭapam /
asti yatra phalaṃ nāsti kṛtānām ātmakarmaṇām //

aihikaṃ prāktanaṃ vāpi karma yad racitaṃ sphuṭam /
pauruṣo 'sau paro yatno na kadācana niṣphalaḥ //

brahmaṇaḥ protthitaṃ cittaṃ karma viddhīha netarat /
tad eva janatābījaṃ viddhi rāghava netarat //

deśād deśāntaraprāpter anusandhānahetutaḥ /
pūrvaṃ hi kāraṇaṃ cetaḥ karma cittam ato viduḥ //

akṣubdhasāgaraprakhyād brahmaṇas spandadharmiṇī /
yā cid āhur ataś cittaṃ janatājīvatāṃ gatam //

manaḥ karma mano jīvaḥ kāyas tenaiva tanyate /
ataḥ karma ca kartā ca na bhinnau tilatailavat //

kartṛkarmātmakāv arthāv abhinnau nityam eva hi /
abodhād bhedam āyātau kalpyamānau mudhaiva hi //

dve karmamanasī rāma mūrkhāṇāṃ na tu dhīmatām /
samudrāmbu taraṅgāmbu bālānām iva bhedadhīḥ //

paryāyaśabdāv etau hi viddhi tvaṃ cittakarmaṇī /
paryāyaśabdatāṃ tyaktvā sthite duravabodhataḥ //

manaḥ karmātmakaṃ pūrvaṃ parasmāt sampravartate /
āmodātmeva kusumaṃ vividhākṛti pādapāt //

kartṛkarmābhidhānīha cetāṃsy avirataṃ padāt /
parasmāt sampravartante taraṅgā iva sāgarāt //

uddhṛtāny eva tasmiṃs tu jīvasañjñāni tāni tu /
sphuritvā pravilīyante taraṅgā iva sāgare //

manasā kriyate karma yad yat tat saphalaṃ bhavet /
manasy eva na kāyotthaṃ kartā karma manas tataḥ //

ālokalāñchitābhoge makure rājate sukham /
brahmatattvaparāmṛṣṭe kartṛtvaṃ manasi sphuṭam //

guṇo guṇini śauklyādiḥ paṭādau saṃsthito yathā /
tathā manasi kartṛtvaṃ jīvanāmni vyavasthitam //

yathā śaityādirahitas tuṣāro nopalabhyate /
tathā karma vinā cittaṃ na kiñcid upalabhyate //

kṛṣṇatāsaṅkṣaye yadvat kṣīyate kajjalaṃ svayam /
spandātmakarmavigame tadvat prakṣīyate manaḥ //

karmanāśo manonāśo manonāśo hy akarmatā /
muktasyaiva bhavaty eṣa nāmuktasya kadācana //

vahnyauṣṇyayor iva sadā śliṣṭayoś cittakarmaṇoḥ /
dvayor ekatarābhāve dvayam eva vilīyate //

cittaṃ sadā spandavilāsam etat spandaikarūpaṃ nanu karma viddhi /
karmātha cittaṃ kila dharmadharmi padaṃ gate rāma paraspareṇa //