Mokṣopāya · Chapter 3.80

mahāniśi mahāraṇye mahārākṣasakanyayā /
iti prokte mahāpraśne mahāmantrī giraṃ dadau //

śṛṇu toyadasaṅkāśe praśnam enaṃ bhinadmi te /
anukramātmakaṃ mattaṃ gajendram iva kesarī //

bhavatyā paramātmaiṣa kathitaḥ kamalekṣaṇe /
anayaiva vacobhaṅgyā brahmavidbodhayogyayā //

anākhyatvād agamyatvān manasām apy agocaraḥ /
cinmātram evam ātmāṇur ākāśād api sūkṣmakaḥ //

cidaṇoḥ paramasyāntas sad evāsad iva sthitam /
sattāpy evam asatteva sphuratīdaṃ jagat sthitam //

sa kiñcidanubhūtitvāt sargātmakatayā sthitaḥ/
tadātmakatayā pūrvaṃ bhāvasattāṃ kilāgataḥ //

atīndriyatvān no kiñcit sa evāṇur anantakaḥ /
sarvātmakatvād bhuṅkte ca tena kiñcin na kiñcana //

cidaṇoḥ pratibhāsāt svād ekasyānekatoditā /
asatyaivāpi satyeva hemnaḥ kaṭakatā yathā //

eṣo 'ṇuḥ paramākāśas sūkṣmaḥ khād apy alakṣitaḥ /
manaṣṣaṣṭhendriyātītas sthitas sarvātmako 'pi san //

sarvātmakas syān naivāsau śūnyo bhavati karhicit /
yad asti na tad astīti vaktonmatta iti smṛtaḥ //

kayācid api yuktyeha sato 'sattvaṃ na yujyate /
sarvātmā khātaguptena karpūreṇeva darśyate //

cinmātrāṇus sa eveha sarvaṃ kiñcid ghanaṃ sthitaḥ /
na kiñcid indriyātītarūpatvād amalas sthitaḥ //

sa eva caiko 'nekaś ca sarvasattātmavedanāt /
sa evedaṃ jagad dhatte jagatkoṭīs tathaiva ca //

imāś cittvamahāmbhodhes trijagajjalavīcayaḥ /
prajās tasmin kacanty apsu dravatvāc cakratā iva //

cittendriyādyalabhyatvāt so 'ṇuś śūnyaṃ kharūpadhṛt /
svasaṃvedanalabhyatvād aśūnyaṃ vyomarūpy api //

so 'haṃ bhavann eva bhavāt sampanno dvaitavedanāt /
bhavān bhavann ahaṃ jāto bodhabṛṃhābṛhadvapuḥ //

tvattāhantātmakaṃ sarvaṃ vinigīryāvabodhataḥ /
na tvaṃ nāhaṃ na sarvaṃ vāsarvaṃ vā bhavati svayam //

gacchan na gacchaty eṣo 'ṇur yojanaughagato 'pi san /
saṃvittyā yojanaughatvaṃ tasyāṇor antare sthitam //

na gacchaty eṣa yāto 'pi samprāpto 'pi na cāgataḥ /
svasattākāśakośe 'ntar vāsitvād deśakālayoḥ //

gamyaṃ yasya śarīrasthaṃ kva kilāsau prayāti hi /
kucakoṭaragaḥ putraḥ kiṃ mātrānyatra vīkṣyate //

gamyo yasya mahādeśo yāvatsambhavam akṣayaḥ /
antassthas sarvakartuś ca sa kathaṃ kveva gacchati //

yathā deśāntaraprāpte kumbhe vaktrasumudrite /
tadākāśasya gamanāgamau na stas tathātmanaḥ //

cititāsthāṇute 'syāntar yadā sto 'nubhavātmike /
cetanaś ca jaḍaś caiva tadāsau dvayam eva hi //

yadā cetanapāṣāṇasattaikātmaiva cidvapuḥ /
tadā cetana evāsau pāṣāṇa iva rākṣasi //

parame vyomny anādyante cinmātraparamāṇunā /
vicitraṃ trijagac citraṃ tenedam akṛtaṃ kṛtam //

tatsaṃvittyā vahnisattā tenātyaktānalākṛtiḥ /
sarvago 'py adahann eva sa jagaddravyapācakaḥ //

ajvalan bhāsurākārān nirmalād gaganād api /
prajvalaṃś cetanaikātmā tasmād agniḥ prajāyate //

saṃvedanād anarkādiḥ pradhāne sa prakāśakaḥ /
na naśyaty ādyabhārūpo mahākalpāmbudair api //

anetralabhyo 'nubhavarūpo hṛdgṛhadīpakaḥ /
sarvasattāprado 'nantaḥ prakāśas sa paras smṛtaḥ //

pravartate 'smād āloko manaṣṣaṣṭhendriyātigāt /
yenāntar api vastūnāṃ dṛśyādṛśyacamatkṛtiḥ //

latāgulmāṅkurādīnām anakṣāṇāṃ ca so 'ṇukaḥ /
utsedhavedanākāraḥ prakāśo 'nubhavātmakaḥ //

kālākāśakriyāsattāsvabhāvānāṃ svavedanāt /
svāmī kartā pitā bhoktā khātmatvāc ca na kiñcana //

aṇutvam ajahat so 'ṇur jagadratnasamudgakaḥ /
mātṛmānaprameyātmā jagat tatrāsti vedane //

sa eva sarvajagati sarvatra kacati sphuṭam /
yadā jagat samudge 'smiṃs tadāsau paramo maṇiḥ //

durbodhatvāt tamas so 'ṇuś cinmātratvāt prakāśadṛk /
so 'sti saṃvittirūpatvāt tadakṣātītayā tv asat //

dūre 'sau nākṣalabhyatvāc cidrūpatvād adūragaḥ /
sarvasaṃvedanāc chailā asāv evāṇur eva san //

tat saṃvedanamātraṃ yat tad idaṃ bhāsate jagat /
na satyam asti śailādi tenāṇāv eva merutā //

nimeṣapratibhāso hi nimeṣa iti kathyate /
kalpaikapratibhāso hi kalpaśabdena kathyate //

kalpakriyāvilāso hi nimeṣe pratibhāsate /
bahuyojanavistīrṇaṃ manasīva mahāpuram //

nimeṣajaṭhare kalpasaṃrambhas samudeti hi /
mahānagaranirmāṇaṃ makure 'ntar ivāmale //

nimeṣakalpaśailābdhipurayojanakoṭayaḥ /
yatrāṇāv eva vidyante tatra dvaitaikate kutaḥ //

kṛtavān prāg idam aham iti buddhāv udeti hi /
kṣaṇāt satyam asatyaṃ ca dṛṣṭāntassvapnavibhramāḥ //

duḥkhe kālas sudīrgho hi sukhe laghutaras sadā /
rātrir dvādaśavarṣāṇi hariścandrasya coditā //

niścayo ya udety antas satyo vāsatya eva vā /
hemnīva kaṭakāditvam ūrmis sindhau virājate //

na nimeṣo 'sti no kalpo nādūraṃ na ca dūratā /
cidaṇupratibhaivevaṃ sthitānanyānyavastuvat //

prakāśatamasor dūrādūrayoḥ kṣaṇakalpayoḥ /
ekacitkośayor evaṃ na bhedo 'sti manāg api //

pratyakṣam akṣasāratvād apratyakṣaṃ tato 'tigam /
dṛśyatvenaiva codeti vitvād draṣṭaiva sadvapuḥ //

yāvat kaṭakasaṃvittis tāvan nāsty eva hematā /
yāvac ca dṛśyatāpattis tāvan nāsty eva sā kalā //

kaṭakatve kṣate dṛśye suvarṇatvam ivātatam /
kevalaṃ nirmalaṃ buddhaṃ brahmaiva pariśiṣyate //

sarvatvād eṣa sadrūpo durlakṣyatvād asadvapuḥ /
cetanaś cetanātmatvāc cetyāsambhavatas tv acit //

ciccamatkāramātrātmany asmiṃs tatpratibhātmani /
jagaty anilavṛkṣābhe ciccetyakalane kutaḥ //

yathā tapasy apīnasya bhāsanaṃ mṛgatṛṣṇikā /
ekaṃ pīvaram advaitaṃ tathā cidbhāsanaṃ jagat //

arkāṃśusūkṣmatarabhānirmāṇaṃ yad anāmayam /
astitānāstite tatra kuḍyāder iva kaiva dhīḥ //

māyāpāṃsukaṇāṅke khe yathā kacati kāñcanam /
tathā jagad idaṃ bhāti ciccetyakalane kutaḥ //

svapnagandharvasaṅkalpanagare kuḍyavedanam /
na san nāsad yathā tadvad viddhi dīrghabhramaṃ jagat //

tathā caivaṃvidhanyāyabhāvanābhyāsanirmalāḥ /
kuḍyākāśena niryānti yathābhūtārthadarśinaḥ //

na kuḍyākāśayor bhedo dṛḍhasaṃvedanād ṛte /
ā brahmajīvakalanād yad rūḍhaṃ rūḍham eva tat //

pratibhāsāmalākāśe khatvakuḍyatvaśūnyatāḥ /
prakacanti ghanībhāvāt prabhāpiṇḍa iva prabhāḥ //

pṛthaktā pratibhāsasya svacamatkārayogataḥ /
sarvātmikā hi pratibhā parā vṛkṣātmabījavat //

bījam antassthavṛkṣatvaṃ nānānānā yathaikadṛk /
tathāsaṅkhyaṃ jagad brahma śāntam ākāśakośavat //

bījasyāntassthavṛkṣasya vyomādvaitā sthitir yathā /
brahmaṇo 'ntassthajagato vyomākṣubdhā sthitis tathā //

śāntaṃ samastam ajam ekam anādimadhyaṃ nehāsti kācana kalā kalanāḥ kathañcit /
nirdvandvaśāntam atirekam anekam accham ābhāsarūpam alam ekavikāsam āssva //