Mokṣopāya · Chapter 3.56

etasminn antare rājā parivṛttākṣitārakaḥ /
babhūvaikatanuprāṇas sadyaś śuṣkasitādharaḥ //

jīrṇaparṇasavarṇābhaḥ kṣīṇapāṇḍumukhacchaviḥ /
bhṛṅgakūjitasacchāyāśvāsakūṭāvikūṇitaḥ //

mahāmaraṇamūrchāndhakūpe nipatitāśayaḥ /
antarnilīnaniśśeṣanetrādīndriyavṛttimān //

citranyasta ivākāramātradṛśyo vicetanaḥ /
nisspandasarvāvayavas samutkīrṇa ivopale //

bahunātra kim uktena tāludeśena taṃ jahau /
prāṇaḥ pipatiṣuṃ vṛkṣaṃ supakṣīvāntarikṣagaḥ //

taṃ te dadṛśatur bāle divyadṛṣṭī nabhogatam /
jīvaṃ prāṇamayaṃ saṃvidgandhaleśam ivānile //

sā jīvasaṃvid gaganavātenāvalitā satī /
khe dūraṃ gantum ārebhe vāsanānuvidhāyinī //

tām evānusasārātha strīdvayaṃ jīvasaṃvidam /
bhramarīyugalaṃ vātalagnāṃ gandhakalām iva //

tato muhūrtamātreṇa śānte maraṇamūrchane /
sāmbare bubudhe saṃvid gandhalekheva vayunā //

apaśyat puruṣān yāmyān nīyamānaṃ ca tair vapuḥ /
bandhupiṇḍapradānena śarīraṃ jātam ātmanaḥ //

mārge karmaphalollāsavati dūratare sthitam /
vaivasvatapuraṃ gantuṃ pravṛttam anivāritam //

prāptaṃ vaivasvatapuram ādiṣṭaṃ ca tato yathā /
asya karmāṇy aśubhrāṇi naiva santi kadācana //

nityam evāvadātānāṃ kartāyaṃ śubhakarmaṇām /
bhagavatyās sarasvatyā vareṇāyaṃ vivardhitaḥ //

prāktano 'sya śavībhūto deho 'sti kusumāmbaraḥ /
praviśatv eṣa taṃ gatvā tyajyatām ity avekṣya saḥ //

tatas tyakto nabhomārgaṃ yantropala iva plutaḥ /
atha jīvakalā līlā jñaptiś ceti trayaṃ nabhaḥ //

pupluve jīvalekhā tv arūpiṇy ete na paśyati /
tam evānusarantyau te samullaṅghya nabhastalam //

lokāntarāṇy atītyātha vinirgatya jagadgṛhāt /
dvitīyaṃ jagad āsādya bhūmaṇḍalam upetya ca //

kānte saṅkalparūpiṇyau saṅgate jīvalekhayā /
padmarājapuraṃ prāpya līlāntaḥpuramaṇḍapam //

kṣaṇād viviśatus svairaṃ vāyulekhe yathāmbudam /
sūryātapo yathāmbhojaṃ sugandhaḥ pavanaṃ yathā //

brahman prāptaḥ katham asau śavasya nikaṭaṃ gṛham /
kathaṃ tena parijñāto mārgo mṛtaśarīriṇā //

tasya svavāsanāntasstham avaśyaṃ kila rāghava /
tat sarvaṃ hṛdgataṃ tasmān māsau prāpnotu tat katham //

bhrāntimātram asaṅkhyeyaṃ jagajjīvakaṇodare /
bīje vaṭatarum iva sthitaṃ ko vai na paśyati //

svabhāvabhūtaṃ cidaṇus trailokyanicayaṃ tathā /
naro yathaikadeśastho dūradeśāntarasthitam //

saṃpaśyati nidhānaṃ svaṃ manasānārataṃ sadā /
yathā jīvadvapur jīvamakuraṃ hṛdi paśyati //

tathā svavāsanāntasstham abhīṣṭhaṃ paripaśyati /
jīvo jātiśatāḍhyo 'pi bhrame parigato 'pi vā //

bhagavan piṇḍadānādivāsanārahitākṛtiḥ /
kīdṛk saṃpadyate dehaḥ piṇḍo yasmai na dīyate //

piṇḍo 'tha dīyatāṃ mātre piṇḍo datto mameti cet /
vāsanā hṛdi saṃrūḍhā tat piṇḍaphalabhāṅ naraḥ //

yaccittas tanmayo jantur bhavatīty anubhūtayaḥ /
sadeheṣu videheṣu na bhavanty anyathā kvacit //

sapiṇḍo 'smīti saṃvittyā niṣpiṇḍo 'pi hi piṇḍavān /
niṣpiṇḍo 'smīti saṃvittyā sapiṇḍo 'pi na piṇḍavān //

yathābhāvanam eteṣāṃ padārthānāṃ hi satyatā /
bhāvanā ca padārthebhyaḥ kāraṇebhya udeti hi //

yathā vāsanayā jantor viṣam apy amṛtāyate /
asatyas satyatām eti padārtho bhāvanāt tathā //

kāraṇena vinodeti na kadācana kasyacit /
kāryatā kācid api bho iti niścayavān bhava //

kāraṇena vinā kāryam ā mahāpralayaṃ kvacit /
na dṛṣṭaṃ na śrutaṃ kiñcit svayaṃ svaikatayā ṛte //

vid eva vāsanā saiva dhatte svapna ivārthatām /
kāryakāraṇatām eti saivam anyeva tiṣṭhati //

dharmo nāsti mamety eva yaḥ preto vāsanānvitaḥ /
tasya cet suhṛdā bhūridharmā kṛtvā samarpitaḥ //

tatra cātra sa kiṃ dharmo naṣṭas syād uta bhāvanam /
satyārthād vāpy asatyārthād bhāvanāt kiṃ balādhikam //

deśakālakriyādravyasampadbhyaś ceti bhāvanā /
yatraivābhyuditā sāmyāt sa dvayor adhiko jayī //

dharmadātuḥ pravṛddhā ced vāsanā tat tayā kṣaṇāt /
āpūryate pretamatir no cet pretadhiyāśu sā //

evaṃ parasparajayo jayaty atrātivīryavān /
tasmāc chubhena yatnena śubhābhyāsam upāharet //

deśakālādhikā brahman vāsanā samudeti cet /
tan mahākalpasargādau deśakālodayaḥ kutaḥ //

kāraṇais samudetīdaṃ kais tadā sahakāribhiḥ /
sahakārikāraṇānām abhāve vāsanā kutaḥ //

evam etan mahābhāga satyātmani kadācana /
mahāpralayasargādau deśakālādi kiñcana //

sahakārikāraṇānām abhāve sati dṛśyadhīḥ /
neyam asti na cotpannā na ca sphurati kācana //

dṛśyasyāsambhavād dhetoḥ kiñcid yad dṛśyate tv idam /
tad brahmaiva kacadrūpaṃ sthitam ittham anāmayam //

etac cāgre yuktiśataiḥ kathayiṣyāma eva te /
etadarthaṃ prayatno 'yaṃ vartamānakathāṃ śṛṇu //

tat te dadṛśatuḥ prāpte mandiraṃ sundarodaram /
kīrṇaṃ puṣpopakāreṇa vasantam iva śītalam //

prabhātācārasārambharājadhānyāṃ samaṃ sthitam /
mandārakundasragdāmavṛndāmbaravalacchavam //

śavaśayyāśirassthāgryapūrṇakumbhādimaṅgalam /
anivṛttagṛhadvāragavākṣakaṭhinārgalam //

praśāmyaddīpikālokaśyāmalāmalabhittikam /
gṛhaikadeśasaṃsuptamukhaśvāsasasītkṛtam //

sampūrṇacandraśakalodarakāntikāntasaundaryanirjitapurandaramandirarddhi /
vairiñcapadmamukulāntaracāruśobhā niśśabdam abdam iva nirmalam indukāntam //