Mokṣopāya · Chapter 3.102

svasaṅkalpavaśān mūḍho moham eti na paṇḍitaḥ /
ayakṣe yakṣasaṅkalpān muhyate śiśunaiva hi //

ko 'sau saṅkalpitaḥ kena yakṣo brahmavidāṃ vara /
asataiva mahāmohaṃ yenādatte sadaiva hi //

amunā bhūtasaṅgena yakṣo 'haṅkārarūpadhṛt /
vetālaś śiśuneveha mithyaiva parikalpitaḥ //

ekasminn eva sarvasmin sthite paramavastuni /
kutaḥ ko 'yam ahaṃ nāma kathaṃ nāma kiloditaḥ //

vastuto nāsty ahaṅkāraḥ paramātmany abhedataḥ /
asamyagdarśanān mārgī sarit tīvrātape yathā //

manomaṇir mahārambhas saṃsāra iti lakṣyate /
ātmanātmānam āśritya sphuraty ambu yathāmbunā //

asamyagdarśanaṃ tena tyaja rāma nirāśrayam /
sāśrayaṃ satyam ānandi samyagdarśanam āśraya //

dhiyā vicāradharmiṇyā mohasaṃrambhahīnayā /
vicārayādhunā satyam asatyaṃ samparityaja //

abaddho baddha ity uktvā kiṃ śocasi mudhaiva hi /
anantasyātmatattvasya kiṃ kathaṃ kena badhyate //

nānānānātvakalanāsv avibhinne mahātmani /
sarvasmin brahmatattve 'smin kiṃ baddhaṃ kiṃ vimucyate //

anārto 'py ārtisadbhāvāc chinne 'ṅge kiṃ ca tāmyasi /
bhedābhedavikārārtiḥ kācin nātmani vidyate //

dehe naṣṭe kṣate kṣīṇe kātmanaḥ kṣatir āgatā /
bhastrāyāṃ paridagdhāyāṃ tatsthaṃ hema na naśyati //

dehaḥ patatu vodetu kā naḥ kṣatir upāgatā /
ko naṣṭaḥ prakṣate puṣpe āmodo vyomasaṃśrayaḥ //

āpatantu vapuḥpadmaṃ sukhaduḥkhahimaśriyaḥ /
ākāśoḍḍayane 'līnāṃ kā naḥ kṣatir upasthitā //

dehaḥ patatu vodetu yātu vā gaganāntaram /
tadvilakṣaṇarūpasya kāsau bhavati te kṣatiḥ //

yathā payodamarutor yathā ṣaṭpadapadmayoḥ /
tathā rāghava sambandhas tvaccharīratvadātmanoḥ //

mano nāma śarīraṃ hi jagatas sakalasya ca /
ātmaśaktiś cid asyātmā na naśyati kadācana //

yo 'sāv ātmā mahāprājña naśyatīty avagacchasi /
na naśyati kadācid sa kiṃ mudhā paritapyase //

viśīrṇe 'bhre yathā vātaś śuṣke 'bje ṣaṭpado yathā /
yāty anantapadaṃ vyoma tathātmā dehasaṅkṣaye //

saṃsāre 'smin viharato mano 'pi hi na naśyati /
jñānāgninā vinā jantor ātmanāśe tu kā kathā //

yaḥ kuṇḍabadaranyāyo yo ghaṭākāśayoḥ kramaḥ /
sthitir dehātmanos saiva savināśāvināśayoḥ //

badaraṃ hastam āyāti yathā sphuṭati kuṇḍake /
ātmā gaganam āyāti tathā calati dehake //

kumbhe gacchaty akumbhatvaṃ kumbhākāśo yathāmbare /
tiṣṭhaty evam ayaṃ dehī dehe kṣīṇe nirāmayaḥ //

mano deho hi jantūnāṃ deśakālatirohitaḥ /
muhur mṛtipaṭācchannaś śete kiṃ paridevanā //

deśakālatirodhāne mūḍho 'pi maraṇe naraḥ /
kiṃ bibheti mahābāho neha naśyati kaścana //

atas tvaṃ vāsanāṃ rāma mithyaivāham iti sthitām /
tyaja pakṣīśvaro vyomagamanotka ivāṇḍakam //

yaiṣā hi mānasī śaktir iṣṭāniṣṭānubandhinī /
anayedaṃ mudhā bhrāntyā svapnavat parikalpitam //

avidyaiṣā durantaiṣā duḥkhāyaiṣā hi vardhate /
aparijñāyamānaiṣā tanotīdam asanmayam //

eṣā kuḍyavad ākāśaṃ tuṣāram analaṃ yathā /
paripaśyati vibhrāntā svarūpasya svabhāvataḥ //

asad evedam ārambhamantharaṃ sad ivotthitam /
kalpitaṃ jagad ābhogi dīrghasvapna ivaitayā //

bhāvanāmātram evāsyās svarūpaṃ kartṛtāṃ gatam /
jagatām ākulaṃ cakṣur vyomni piñchakatām iva //

layam asyās svarūpaṃ tvaṃ naya rāma vicāraṇāt /
yathā himaśilāyās tu tapanād divasādhipaḥ //

himābhāvārthino 'rkasya svodayena hitaṃ yathā /
sidhyaty evaṃ vicāreṇa manonāśārthino 'rthitam //

avidyā sampravṛttā hi vitatānarthadurgamā /
nānendrajālakalaṇaṃ śāmbarī hema varṣati //

svavināśakriyāṃ caitāṃ mana eva karoty alam /
mano hy ātmavadhaṃ nāma nāṭakaṃ parinṛtyati //

ātmānam īkṣate cetas svavināśāya kevalam /
na hi jānāti durbuddhir vināśaṃ pratyupasthitam //

asaṅkalpanamātreṇa svavikalpadaśām idam /
manas saṃsādhayaty āśu kleśo nātropayujyate //

svaṃ vikalpya vikalpyāśu vivekopahitaṃ manaḥ /
santyajya rūpam ārambhi karoty ātmāvabodhanam //

mahodayo manonāśo mahotpāto 'sya tūdayaḥ /
manonāśe prayatnaṃ tvaṃ kuru mā manaso jave //

aviralasukhaduḥkhavṛkṣaṣaṇḍe viṣamakṛtāntamahorage vane 'smin /
prabhur idam akhile vivekahīnaṃ subhaga mano mahad āpadekahetuḥ //

ity uktavaty atha munau divaso jagāma sāyantanāya vidhaye 'stam ino jagāma /
snātuṃ sabhā kṛtanamaskaraṇā jagāma śyāmākṣaye ravikaraiś ca sahājagāma //