Mokṣopāya · Chapter 3.100

cittam etad upāyātaṃ brahmaṇaḥ paramāt padāt /
atanmayaṃ tanmayaṃ ca taraṅgas sāgarād iva //

prabuddhānāṃ mano rāma brahmaiveha na cetarat /
jalasāmānyabuddhīnām abdher nānyas taraṅgakaḥ //

mano rāmāprabuddhānāṃ saṃsārabhramakāraṇam /
apaśyato 'mbusāmānyam anyatāmbutaraṅgayoḥ //

aprabuddhadhiyāṃ pakṣe tatprabodhāya kevalam /
vācyavācakasambandhakṛto bhedaḥ prakalpyate //

sarvaśakti paraṃ brahma nityam āpūrṇam avyayam /
na tad asti na tasmin yad vidyate vitatātmani //

sarvaśaktir hi bhagavān yaiva tasmai hi rocate /
śaktis tām eva vitatāṃ prakāśayati sarvagaḥ //

cicchaktir brahmaṇo rāma śarīreṣv abhidṛśyate /
spandaśaktiś ca vāteṣu jaḍaśaktis tathopale //

dravaśaktir athāmbhassu tejaśśaktis tathānale /
śūnyaśaktir athākāśe bhāvaśaktir bhavasthitau //

brahmaṇas sarvaśakter hi dṛśyate daśadiggatā /
nāśaśaktir vināśyeṣu śokaśaktiś ca śokiṣu //

ānandaśaktir mudite vīryaśaktir mahābhaṭe /
sargeṣu sargaśaktiś ca kalpānte sarvahāritā //

phalapuṣpalatāpattraśākhāviṭapaparvavān /
vṛkṣabīje yathā vṛkṣas tathedaṃ brahmaṇi sthitam //

pratibhāsavaśād eva madhyasthaṃ cittvajāḍyayoḥ /
jīvetarābhidhaṃ cittam antar brahmaṇi dṛśyate //

nānātarulatāgulmajālapallavaśālayaḥ /
yathartau śaktayas tadvaj jīvehā brahmaṇi sthitāḥ //

vyuptasarvartukusumā kṣmā deśavidhibhedataḥ /
yathā dadāti puṣpāṇi tathā cittāni lokakṛt //

kvacit kāścit kadācic ca tasmād āyānti śaktayaḥ /
deśakālāt tu vaicitryāt kṣmātalād iva śālayaḥ //

nirvikalpakacinmātranāmāvijñātakalpanam /
brahmaivedam ahaṃ tvaṃ ca jagadāśāś ca rāghava //

sa ātmā sarvago rāma nityoditamahāvapuḥ /
yan manāṅmananāṃ śaktiṃ dhatte tan mana ucyate //

piñchabhrāntir yathā vyomni payasy āvartadhīr yathā /
pratibhāsakalāmātraṃ mano jīvas tathātmani //

yad etan manaso rūpam uditaṃ mananātmakam /
brāhmī śaktir asau tasmād brahmaiva tad arindama //

idaṃ tad aham ity eva vibhāgaḥ pratibhāsajaḥ /
manaso brahmaṇo 'nyatve mohaḥ paramakāraṇam //

yad yac caitanmananatā kiñcit sadasadātmakam /
śabditaṃ sarvaśaktes sā śaktir brahmaiva tāṃ viduḥ //

manassattātmakaṃ nāma yad etan manasi sthitam /
taj jātaṃ pratibhāsena tenaivānyena naśyati //

pratiyogivyavacchedasaṅkhyārūpādayaś ca ye /
manaśśabdaiḥ prakalpyante brahmajān brahma viddhi tān //

yathā yathāsya manasaḥ pratibhāsaḥ pravartate /
tathā tathaiva bhavati dṛṣṭānto 'tra kilaindavāḥ //

svayam akṣubdhavimale yathā spando mahāmbhasi /
saṃsārakāraṇaṃ jīvas tathāyaṃ paramātmani //

jñasya sarvacitā rāma brahmaivāvartate sadā /
kallolormitaraṅgoghair abdher jalam ivātmani //

dvitīyā nāsti sattaiva nāmarūpakriyātmikā /
pare nānātaraṅge 'bdhau kalpaneva jaletarā //

jāyate naśyati tathā yad idaṃ yāti tiṣṭhati /
tad idaṃ brahmaṇi brahma brahmaṇaiva vivartate //

svātmany evātapas tīvro mṛgatṛṣṇikayā yathā /
vaicitryeṇāvicitro 'pi sphuraty ātmātmanā tathā //

kāraṇaṃ karma kartā ca jananaṃ maraṇaṃ sthitiḥ /
sarvaṃ brahmaiva nānyo 'sti tad vinā kalanārthataḥ //

na lobho 'sti na moho 'sti na tṛṣṇāsti nirañjanāḥ /
ka ātmany ātmano lobhas tṛṣṇā moho 'thavā kutaḥ //

ātmaivedaṃ jagat sarvam ātmaiva kalanākramaḥ /
hemāṅgadatayevāyam ātmodeti manastayā //

abuddhaṃ brahma yad rāma tac cittaṃ jīva ucyate /
aparijñāta evāśu bandhur āyāty abandhutām //

cinmayenātmanājñena svasaṅkalpanayā svayam /
śūnyatā gaganeneva jīvatā prakaṭīkṛtā //

ātmaivānātmavad iha jīvo jagati rājate /
dvīndutvam iva durdṛṣṭes sac cāsac ca samutthitam //

mohādiśabdārthadṛśor etayor atyasambhavāt /
sarvatvād ātmanaś caiva kvātmā baddhaḥ kva mucyate //

nityāsambhavabandhasya bandho 'stīti kukalpanā /
yasya kālpanikas tasya mokṣo mithyā na satyataḥ //

mano yanniścayaṃ yāti tat tad bhavati nānyathā /
tena kālpaniko nāsti bandhaḥ katham iva prabho //

mithyākālpanikaiveyaṃ mūrkhāṇāṃ bandhakalpanā /
mithyaivābhyuditā teṣām itarā mokṣakalpanā //

evam ajñānakalane bandhamokṣadṛśau smṛte /
vastutas tu na bandho 'sti na mokṣo 'sti mahāmate //

kalpanāyā avastutvaṃ samprabuddhamatiṃ prati /
rajjvaher iva he prājña na tv abuddhamatiṃ prati //

bandhamokṣādisammoho na prājñasyāsti kaścana /
sammoho bandhamokṣādir ajñasyaivāsti rāghava //

ādau manas tadanu bandhavimokṣadṛṣṭī paścāt prapañcaracanā bhuvanābhidhānā /
ityādikā sthitir iyaṃ hi gatā pratiṣṭhām ākhyāyikā bhavati bālajanociteva //