Mīmāṃsāsūtra 1-7 with Śabara's Bhāṣya (with commentary) · Chapter 5.4

sarveṣāṃ caiṣa{*5/95*} vādaḥ, ekastomakānām anekastomakānāṃ ca. kutaḥ? aviśeṣavacanād anyaśabdasya. nanv ekastomakāḥ kratavaḥ saṃkīrtyante. satyaṃ saṃkīrtyante, praśaṃsārtham, na [585]{*5/96*} viśeṣārtham. kaḥ punaḥ praśaṃsārthaḥ? yo vai trivṛd anyaṃ yajñakratum āpadyate sa taṃ dīpayati, codakaprāptā dharmā abhyastāḥ prakṛtau, vikṛtau sukhaṃ pratipadyante.
[586]{*5/97*}
NOTES:
*{5/95: E2: vaiṣa}*
*{5/96: E2: 5,162; E6: 2,96}*
*{5/97: E2: 5,162; E6: 2,96}*
kramako yo 'rthaśabdābhyāṃ śrutiviśeṣād arthaparatvāc ca

iha pāṭhakramasya śrutyarthakramābhyāṃ saha bādhāṃ prati vicāraṇam{*5/98*}. kiṃ pāṭhakramas tābhyāṃ tulyaḥ, uta bādhyata iti. kiṃ prāptam? tulyabalāv etau, pāṭho 'pi hi kāraṇaṃ śrutyarthāv api. na ca prāmāṇye kaścid viśeṣo 'sti, tasmād aniyama iti. evaṃ prāpte brūmaḥ, pāṭhakramo hi bādhyate śrutyā, arthena ca. kutaḥ? śrutiviśeṣāt, arthaparatvāc ca. śrutiviśeṣaḥ kaḥ? yatra śravaṇaṃ tatra pratyakṣaṃ kāraṇam, pāṭhakramas tv ānumānikaḥ, pāṭhakrameṇa smaraṇam, evam abhinirvartayitavyam ity avagamyate. tasyārthavattvenaikayopapattyā tasyaivānuṣṭhānam{*5/99*}. śrutyā punar anuṣṭhānam eva, evaṃ bhavatīti pratyakṣād avagamyate.
tathārthena. kutaḥ? arthaparatvāt, arthārthaṃ hi sarvaṃ pradhānārtham{*5/100*}, pradhānam abhinirvartayatīti sarvaṃ kriyate. tasmāt pāṭhas tābhyāṃ bādhyate.
kim udāharaṇaṃ prayojanaṃ ca? śrutyām{*5/101*} āśvino daśamo gṛhyate, taṃ tṛtīyaṃ juhoti, atra pāṭhakramasya balīyastve tṛtīyasya grahaṇam, siddhānte tu daśamasya. arthe, agnihotrahomaḥ pūrvam āmnāyate, paścāc chrapaṇam. evaṃ kartavyam, yadi pāṭho balavān. siddhānte śrapaṇaṃ pūrvam, tato homaḥ.
[587]{*5/102*}
NOTES:
*{5/98: E2: vicāraṇā}*
*{5/99: E2: tathaivānuṣṭhānam}*
*{5/100: E1 gibt pradhānārtham in Klammern}*
*{5/101: E2: śrutau}*
*{5/102: E2: 5,163; E6: 2,97}*
avadānābhighāraṇāsādaneṣv ānupūrvyaṃ pravṛttyā syāt

sto darśapūrṇamāsau, tatra pūrvaṃ dadhno dharmāḥ samāmnātāḥ, paścād āgneyasya, pradānaṃ cāgneyasya pūrvam. tatra saṃdehaḥ, kiṃ prāvṛttikena krameṇa pūrvaṃ dadhno 'vadānābhighāraṇāsādanāni, uta mukhyakrameṇa pūrvam āgneyasyeti. kiṃ prāptam? aniyama ity. evaṃ prāpte brūmaḥ, avadānādiṣu prāvṛttikena pūrvaṃ dadhna iti. kutaḥ? evam anujñātebhyo vyavadhāyakebhyo nābhyadhiko 'nyo vā vyavadhāyakaḥ kalpito bhaviṣyati, darśayati ca dadhnaḥ pūrvam eva deyam{*5/103*} iti.
NOTES:
*{5/103: E2: pūrvam avadeyam}*
yathāpradānaṃ vā tadarthatvāt

yathāpradānaṃ vā kartavyāni, yasya pradānaṃ pūrvam, tasyāvadānāni pūrvam, tasmād āgneyasya. kutaḥ? pradānacodanāgṛhītatvād{*5/104*} avadānādīnām, pradānopakramā ete na pṛthakpadārthā ete{*5/105*} ity uktam. abhighāraṇam avadānaṃ ca tasya pradānacikīrṣayaiva kriyate. āsādanam api pradānārtham evāsann akaraṇam{*5/106*}, evaṃ dṛṣṭārthatā bhavati. tasmān mukhyakrameṇāṅgānāṃ prayoga iti.
yat tu, dadhnaḥ pūrvaṃ pravṛttir iti. arthāt pūrvaṃ pravṛttiḥ, na pāṭhāt. prāvṛttikāc ca mukhyakramo balīyān, mukhyakrame gṛhyamāṇe prathama ekaḥ padārtho viprakṛṣṭakālaḥ syāt, prāvṛttike punar gṛhyamāṇe sarveṣāṃ viprakarṣaḥ. tasmān mukhyakramo balīyān iti. atha yal liṅgam uktam, dadhnaḥ pūrvam avadeyam [588]{*5/107*} iti. atrocyate, śṛtābhiprāyam{*5/108*} etad bhaviṣyati. tasmād adoṣaḥ.
NOTES:
*{5/104: E2: pradānaṃ codanāgṛhītatvād}*
*{5/105: E2 om. ete}*
*{5/106: E1 gibt āsann akaraṇam in Klammern}*
*{5/107: E2: 5,164; E6: 2,98}*
*{5/108: E2: śrutābhiprāyam}*
liṅgadarśanāc ca

liṅgam apy asminn arthe bhavati, sa vai dhruvām evāgre 'bhighārayati, tato hi prathamāv ājyabhāgau yakṣyan bhavatīti. tasmād api mukhyakrameṇa niyama iti.
vacanād iṣṭipūrvatvam

iṣṭipūrvatvaṃ samānātam. tatra saṃdehaḥ, kim iṣṭipūrvatvam, somapūrvatvaṃ vā vikalpaḥ{*5/109*}, athaveṣṭipūrvatvam eveti. kiṃ prāptam? iṣṭipūrvatvam eva syāt. kutaḥ? vacanāt, vacanam idaṃ bhavati, eṣa vai devaratho yad darśapūrṇamāsau, yo darśapūrṇamāsāv iṣṭvā somena yajate, rathaspaṣṭa evāvasāne vare devānām avasyatīti{*5/110*}, nāsti vacanasyātibhāraḥ. tasmād iṣṭipūrvatvam eveti.
NOTES:
*{5/109: E2: vikalpyate}*
*{5/110: Tait.S. 2.5.6.1}*
somaś caikeṣām agnyādheyasyartunakṣatrātikramavacanāt tadantenānarthakaṃ hi syāt

iṣṭipūrvatvam ity etad gṛhṇīmaḥ, kiṃ tu somaś caikeṣāṃ{*5/111*} pūro{*5/112*} darśapūrṇamāsayoḥ syāt. kutaḥ? agnyādheyasyartunakṣatrātikramavacanāt. yaḥ somena yakṣyamāṇo 'gnīn ādadhīta, nartuṃ sa{*5/113*} pratīkṣen na nakṣatram iti. yaḥ somayāgaṃ kartum ādadhīt, sa na pratīkṣeta nakṣatraṃ nāpy ṛtuṃ tāvaty evādadhītety ānantaryam ucyate. itarathā, ṛtunakṣatrātikramavacanam anarthakaṃ syāt [589]{*5/114*}, ānantarye 'napekṣyamāṇe yasyaivartunakṣatre ukte tasyaiva tayor anādaraḥ kīrtitaḥ syāt, tasmād asti somādhānayor ānantaryam iti. api ca vispaṣṭā cādyatanī vibhaktiḥ, somena yakṣyamāṇa iti, sā ca neṣṭipūrvatvam{*5/115*} anujñāya vivakṣyate, na tadādyatanakālavivakṣā, tatrāyaṃ śabdo vipratiṣidhyeta. tasmād ānantaryavivakṣety avagamyate.
NOTES:
*{5/111: E2: caiṣāṃ}*
*{5/112: E2: pūrvo}*
*{5/113: E2 om. sa}*
*{5/114: E2: 5,165; E6: 2,98}*
*{5/115: E2: yadā seṣṭipūrvatvam}*
tadarthavacanāc ca nāviśeṣāt tadarthatvam

itaś ca somādhānayor ānantaryam. kutaḥ? tadarthavacanāt, yaḥ somena yajeta sa agnim ādadhīteti ca. sarvair apy asau yakṣyamāṇo 'gnim ādhatte somenāgnihotrādibhiś ca, nāsati somasya viśeṣe somārthatā syāt. ayam asau viśeṣaḥ syāt, yad ānantaryaṃ somādhānayor iti.
ayakṣyamāṇasya ca pavamānahaviṣāṃ kālanirdeśād ānantaryād viśaṅkā syāt

somenāyakṣyamāṇasya ca pavamānahaviṣāṃ kālo nirdiśyate, yaḥ somenāyakṣyaṃāṇo 'gnim ādadhīta, sa purā saṃvatsarād dhavīṃṣi nirvaped iti, na khalu kaścid ayakṣyamāṇaḥ, sarvasya vihitatvāt. tasmād anantaram ayakṣyamāṇa iti gamyate.
iṣṭir ayakṣyamāṇasya, tādarthye somapūrvatvam

idaṃ prayojanasūtraṃ varṇyate. kṣīṇam adhikaraṇam. kiṃ prayojanaṃ cintāyāḥ? iṣṭir ayakṣyamāṇasya somena nirabhisaṃdhika ādhāne. tadarthatve tu somapūrvatvam{*5/116*}, somārthatāyāṃ tv ādhānasya somapūrvatvaṃ syāt.
[590]{*5/117*}
NOTES:
*{5/116: E2: tādarthye somapūrvatvam}*
*{5/117: E2: 5,166; E6: 2,99}*
utkarṣād brāhmaṇasya somaḥ syāt

asty ādhānam, tatraiṣo 'rhaḥ samadhigataḥ, iṣṭipūrvatvaṃ somapūrvatvaṃ ceti. idānīṃ saṃdehaḥ, kiṃ trayāṇāṃ varṇānām iṣṭipūrvatvaṃ somapūrvatvaṃ vā, uta brāhmaṇasya somapūrvatvam eva, uta kevalā paurṇamāsy utkṛṣyate, brāhmaṇasyobhau kalpāv iti. atha vā karmāntaram idam, yad ūrdhvaṃ somāt, atha vaikaṃ havir utkṛṣyate, brāhmaṇasyobhāv eva kalpāv iti. kiṃ prāptam? trayāṇāṃ varṇānām iṣṭipūrvatvaṃ somapūrvatvaṃ vā. kutaḥ? aviṣeśāt. na kiṃcid viśeṣam avagacchāmaḥ. evaṃ prāpte brūmaḥ, brāhmaṇasya somapūrvatvaṃ syāt. kasmāt? utkarṣāt, utkarṣo hi śrūyate, āgneyo vai brāhmaṇo devatayā, sa someneṣṭvāgnīsomīyo bhavati. yad evādaḥ paurṇamāsaṃ haviḥ, tatra hy{*5/118*} anunirvapet, tarhy ubhayadevatyo bhavatīti. kim iva hi vacanaṃ na kuryāt. tasmād brāhmaṇasya somapūrvatvam eveti.
NOTES:
*{5/118: E2: tat tarhy}*
paurṇamāsī vā śrutisaṃyogāt

yad uktam, brāhmaṇasya somapūrvatvam eveti, tan na, tasyāpy ubhau kalpau. kutaḥ? aviśeṣāt, na hi kalpayor brāhmaṇasya kaścid viśeṣa āmnāyate. nanv idānīm evoktam, brāhmaṇasyotkarṣa iti. neti brūmaḥ, paurṇamāsīmātrasya tatrotkarṣaḥ. śrutisaṃyogaḥ paurṇamāsyās tatra, yad evādaḥ paurṇamāsaṃ havir iti, yāvad vacanaṃ vācanikam, tatra na nyāyaḥ kramate. tulyayor ekadeśa utkṛṣṭe nūnam aparo 'py ekadeśa utkṛṣyata iti.
[591]{*5/119*}
NOTES:
*{5/119: E2: 5,167; E6: 2,100}*
sarvasya vaikakarmyāt

yad ucyate, kevalā paurṇamāsy utkṛṣyata iti. tan na, kṛtsnasya darśapūrṇamāsakarmaṇa utkarṣaḥ, evaṃ phalena saṃbandhaḥ, itarathā na syāt phalam. ekadeśatvāt paurṇamāsyāḥ, kevalāyām utkṛṣyamāṇāyām avaśiṣṭasya pūrvatra kriyamāṇasya na phalaṃ syāt, ekadeśatvāt, aphalatvāc coktam api na kriyeta. samudāye cotkṛṣyamāṇe bhavati phalam. tasmād arthāt samudāyasyotkarṣaḥ, evaṃ kṛtsnopadeśo 'rthavān bhaviṣyatīti. tasmāt sarvasyotkarṣaḥ, somapūrvatvam eva brāhmaṇasyeti.
syād vā vidhis tadarthena

naitad asti{*5/120*}, yad evaṃ samudāyasyāsati vacana utkarṣaḥ parikalpyeta, tasmād anyad evaivaṃ nāmakaṃ karma, ūrdhvaṃ somāt syāt. evam ekadeśasyāśrutaṃ phalaṃ na kalpayitavyaṃ bhaviṣyati. nāmadheyaṃ tu dvayoḥ karmaṇor ekam, akṣāḥ pādāḥ māṣā iti yathā. paurṇamāsadharmakaṃ vā karmāntaraṃ codyata iti karmavidhānam, śruter etad bhavati, tad vākyasya bādhakam. tasmāt karmāntaram iti.
NOTES:
*{5/120: E2: naitad asti kṛtsnotkarṣa iti}*
prakaraṇāt tu kālaḥ syāt

karmāntarasyaitadvācakam iti pramāṇābhāvaḥ. prakṛtasya karmaṇo vācakam iti pratyakṣam, yac ca sapramāṇakam, tad grāhyam, anyāyaś cānekārthatvam. dharmagrahaṇe lakṣaṇāśabdaḥ śrutisaṃbhave kalpyaḥ syāt. api cāsya rūpaṃ na gamyate, rūpāvacanān na karmāntaram. tasmāt prasiddhena nāmnā prakṛtasya karmaṇo grahaṇaṃ kālavidhānārthaṃ syāt. phalavattvāc ca kṛtsnasyotkarṣaḥ, brāhmaṇasya [592]{*5/121*} ca tathaiva. yat tu, śrutir vākyād balīyasīti, atrocyate, yatra phalaṃ na śrūyate, vākyārtho 'pi tāvat tatra gṛhyate. na ca, iha phalasya śravaṇam asti. kalpyaṃ phalam iti yad ucyate, na tat, phalavacanam{*5/122*} antareṇa. tatra phalavacanaḥ śabdaḥ kalpyeta, tena ca sahaikavākyatā. kālavacanena tu saha pratyakṣeṇaikavākyateti. tasmān na karmāntaram. sthitaṃ tāvad aparyavasitam adhikaraṇam{*5/123*}.
NOTES:
*{5/121: E2: 5,186; E6: 2,100}*
*{5/122: E2: phalaṃ vacanam}*
*{5/123: E2: adhikaraṇam. antarā cintāntaraṃ vakṣyate}*
svakāle syād avipratiṣedhāt

yaḥ somena yakṣyamāṇo 'gnim ādadhīta, nartuṃ sa{*5/124*} pratīkṣen{*5/125*} na nakṣatram iti. atra saṃdehaḥ, kim ādhānasyāyaṃ kālaviśeṣabādhaḥ, uta somasyeti. kiṃ prāptam? ādhānasya kālabādhaḥ, svakāle syāt somaḥ. kutaḥ? avipratiṣedhāt, aṅgam ādhānam, tasya kālabādho nyāyyaḥ, na pradhānasya. aṅgaguṇavirodhe ca tādarthyād iti vakṣyate{*5/126*}.
NOTES:
*{5/124: E2 om. sa}*
*{5/125: E1 (v.l.): sūkṣmeta}*
*{5/126: Vgl. zu MS 12.2.25}*
apanayo vādhānasya sarvakālatvāt

apanayo vādhānāt{*5/127*} somakālasya syāt. kutaḥ? ādhānasya sarvakālatvāt, naivādhāne kaścit kālaniyamo 'sti, yad ahar evainaṃ śraddhopanamet{*5/128*} tad ahar ādadhīteti{*5/129*}. aprāptam eva tad ādhānasya, yat pratiṣidhyate. tasmāt somasya kālabādha iti.
[593]{*5/130*}
NOTES:
*{5/127: E2 om. ādhānāt}*
*{5/128: E1 (v.l.): yajña upanamet}*
*{5/129: ŚPBr 2.1.3.9}*
*{5/130: E2: 5,169; E6: 2,101}*
paurṇamāsy ūrdhvaṃ somād brāhmaṇasya vacanāt

sthitād uttaram. na vaitad{*5/131*} asti, kṛtsnau darśapūrṇamāsāv utkṛṣyete, ūrdhvaṃ somāt, kevalā paurṇamāsy utkṛṣyate. kutaḥ? vacanāt, vacanam idam, yad evādaḥ paurṇamāsaṃ havis tat tarhy anunirvaped iti, nāsti vacanasyātibhāraḥ. tasmāt paurṇamāsīmātram utkṛṣyeta. yat tu phalaṃ nāstīti, samudāyād eva phalaṃ bhaviṣyatīti, vacanād evaṃ vijñānāt. tasmād adoṣaḥ.
NOTES:
*{5/131: E2: caitad}*
ekaṃ{*5/132*} śabdasāmarthyāt prāk kṛtsnavidhānāt

ekaṃ vā havir utkṛṣyeta, na kṛtsnā paurṇamāsī. kutaḥ? śabdasāmarthyāt, ekaṃ havir utkraṣṭuṃ śabdaḥ samarthaḥ, yad evādaḥ paurṇamāsaṃ havir iti śrūyate, yāvad vacanaṃ vācanikam, tāvad vacanenotkraṣṭuṃ śakyate, nānyad api. prāk somāt kṛtsnaṃ vidhīyate. tato yad vacanenotkṛṣyate, tad ūrdhvaṃ somāt, yan notkṛṣyate, tat prāg bhavitum arhati. tasmād ekaṃ havir utkraṣṭavyam, brāhmaṇasyobhau kalpāv iti.
NOTES:
*{5/132: E2: ekaṃ vā}*
puroḍāśas tv anirdeśe tadyukte devatābhāvāt

idaṃ śrūyate, āgneyo vai brāhmaṇo devatayā, sa someneṣṭvāgnīṣomīyo bhavati, yad evādaḥ paurṇamāsaṃ havis tat tarhy anunirvapet, tarhy ubhayadevatyo bhavatīti. yasmāt tasmin kāle so [594]{*5/133*} 'gnīṣomīyo bhavati, na prācīne kāle tasmād ado havir anunirvaped iti, agnīṣomīyatvaṃ vidhāya dvidevatākatvaṃ hetutvena nirdiśyate. tasmād agnīṣomīyaṃ havir hetumat syāt, nānyadevatākam, tadāsāv agnīṣomau yaṣṭum arhati, na prāk sāsya devateti bhavati puruṣasyāpi yaṣṭur devatābhisaṃbandhaḥ. tasmāt puroḍāśo 'gnīṣomīyo nānyad dhavir iti siddham.
NOTES:
*{5/133: E2: 5,170; E6: 2,101}*
ājyam apīti cet

iti cet paśyasy agnīṣomīyatvāt puroḍāśa iti, ājyam api hy agnīṣomīyam. tasmāt tad apy utkṛṣyeta.
na miśradevatatvād aindrāgnavat

miśradevataṃ hy ājyam, agnīṣomīyam, prājāpatyam, vaiṣṇavam iti ca. puroḍāśas tv agnīṣomīya eva. na tv atra miśradevatasya vādaḥ, miśradevatasya hi prāg api bhāvo 'vakalpyate. yad api tadānīṃ yajamāno nāgniṣomīyas taddevatārhaḥ, tathāpy ājyaṃ haviḥ kariṣyaty eva, prajāpatiṃ yakṣyati, viṣṇuṃ vā. tasmāt tasyordhvabhāve na eṣa hetur agnīṣomīyatvaṃ nāma. yathā caturdhākaraṇaṃ miśradevatatvād aindrāgnena bhavati, tadvat tatrāgneya iti, aindrāgno na śakyate vaditum, tad dhitaḥ sākāṅkṣān notpadyata iti. evam ihāgnīṣomīyaśabdena na śakyam ājyaṃ vaditum agnīṣomīyo hi asau{*5/134*}. tasmāc chakyaṃ prāg yajamānena kartum iti. tasmān na tasyotkarṣe 'gnīṣomīyatā yajamānasya hetur iti, miśradevatasya grahaṇasāmānyād{*5/135*} aindrāgnavad ity uktam.
[595]{*5/136*}
NOTES:
*{5/134: E2: anagnīṣomīyo 'py asau}*
*{5/135: E2: miśradevatasyāgrahaṇasāmānyād}*
*{5/136: E2: 5,171; E6: 2,102}*
vikṛteḥ prakṛtikālatvāt sadyaskālottarā vikṛtis tayoḥ pratyakṣaśiṣṭatvāt

iha vaikṛtāni karmāṇy udāharaṇam, aindrāgnam ekādaśakapālaṃ nirvaped ityevamādīni. tatra saṃdehaḥ, kim etā vikṛtayaḥ sadyaskālāḥ, uta dvyahakālā iti. kiṃ prāptam? vikṛtiḥ prākṛtān dharmāṃś codakena gṛhṇāti, atas te dharmā ānumānikāḥ, paurṇamāsī cānyaḥ kālaḥ. sa yadi vā prakṛtyā gṛhyeta, yadi vā vikṛtyā, asaṃbhave 'nyatarasyāḥ kālas tyaktavyaḥ, tatrānumāniko vaikṛtasya tyajyatām, na pratyakṣaśrutaḥ prākṛtasyeti nyāyyam. tasmāt sadyaskālā etā vikṛtayo bhaveyur iti.
dvaiyahakālye tu yathānyāyam

dvaiyahakālye kriyamāṇe yathānyāyaṃ kṛtaṃ bhavati, tasmād dvaiyahakālyaṃ syāt. codakas tathānugṛhīto bhavati, prakṛtau hi śrūyate, pūrvedyur agniṃ gṛhṇāti, uttaram ahar devatāṃ yajatīti. tasmād dvyahakālam ekam abhinirvartyam, tadahar evopakramyāparedyuḥ parisamāpayet.
vacanād vaikakālyaṃ syāt

naitad evam, dvyahakālā vikṛtayo bhaveyur iti, sadyaskālāḥ syuḥ. kasmāt? vacanam idaṃ bhavati, iṣṭyā{*5/137*} paśunā somenāgrayaṇena vā yakṣyamāṇaḥ sa paurṇamāsyām amāvāsyāyāṃ vā yajeteti, sāṅgasyaitad vacanam. tasmāt sāṅgaṃ paurṇa[596]{*5/138*}māsyām amāvāsyāyāṃ vā kurvīteti gamyate, tena sadyaskālā vikṛtayaḥ.
NOTES:
*{5/137: E2: na iṣṭyā}*
*{5/138: E2: 5,172; E6: 2,103}*
sāṃnāyyāgnīṣomīyavikārā ūrdhvaṃ somāt prakṛtivat

iha sāṃnāyyavikārāś cāgnīṣomīyavikārāś codāharaṇam, sāṃnāyyavikārās tāvad yathā, āmikṣā{*5/139*} paśur iti, agnīṣomīyam{*5/140*} ekādaśakapālaṃ nirvapec chyāmākam, brāhmaṇo vasante brahmavarcaskāma ity{*5/141*}evamādyaḥ. tatra saṃdehaḥ, kim ete prāg ūrdhvaṃ ca somāt, utordhvam iti. kiṃ prāptam? prāg ūrdhvaṃ ca, viśeṣānavagamāt. evaṃ prāpte brūmaḥ, ūrdhvaṃ somād syur iti, prakṛtir hy eṣām ūrdhvaṃ somāt, codakena ebhir api ūrdhvaṃ somāt bhavitavyam. sānnāyyasya ūrdhvaṃ somāt, vacanena, asomayājī saṃnayed iti. agnīsomīyasyāpi, āgneyo vai brāhmaṇo devatayā sa someneṣṭvā bhavati{*5/142*}, yad evādaḥ paurṇamāsaṃ haviḥ, tat tarhy anunirvaped iti, tarhi sa ubhayadevatyo bhavatīti, tadvikṛtir api somād ūrdhvaṃ bhavitum arhati.
NOTES:
*{5/139: Vgl. Tait.S. 1.8.2.1}*
*{5/140: E2: agnīṣomīyavikārāḥ, agnīṣomīyam}*
*{5/141: Tait.S. 2.5.5.1}*
*{5/142: E2: someneṣṭvāgnīṣomīyo bhavati}*
tathā somavikārā darśapūrṇamāsābhyām