Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mīmāṃsāsūtra 1-7 with Śabara's Bhāṣya (with commentary) · Chapter 1.2.8

1.2.8.

idaṃ samāmnāyate - vāyavyaṃ śvetam ālabheta bhūtikāmaḥ, vāyur vai kṣepiṣṭhā devatā, vāyum eva svena bhāgadheyenopadhāvati, sa evainaṃ bhūtiṃ gamayatīti{*1/421*}. vāyur vai kṣepiṣṭhā devatety ato yady api kriyā nāvagamyate, kriyāsaṃbaddhaṃ vā kiṃcit. tathāpi vidhyuddeśe[43]{*1/422*}naikavākyatvāt pramāṇam. bhūtikāma ity evam anto vidhyuddeśaḥ, tenaikavākyabhūto vāyur vai kṣepiṣṭhā devatetyevamādiḥ. katham ekavākyabhāvaḥ. padānāṃ sākāṅkṣatvād vidheḥ stuteś caikavākyatvaṃ bhavati. bhūtikāma ālabheta. (kasmāt?){*1/423*} yato vāyuḥ kṣepiṣṭheti. nāyam abhisaṃbandho vivakṣitaḥ, bhūtikāmenālabdhavyam iti. kathaṃ tarhi ālabheta? yatas tato bhūtir iti bhinnāv imāv arthau, ubhayābhidhāne vākyaṃ bhidyeta.
kim arthā stutir iti cet. kathaṃ roceta, nonuṣṭhīyeteti. nanu prāk stutivacanād anuṣṭhānaṃ bhūtikāmāntāt siddham, stutivacanam anarthakam. na hi, yadā stutipadāsaṃnidhānaṃ tadā pūrveṇaiva vidhiḥ. yadā stutipadasaṃbandhaḥ, na tadā bhūtikāmasyālambho vidhīyate. yathā paṭo bhavatīti paṭa utpadyata ity arthaḥ. nirākāṅkṣaṃ ca padadvayam. yadā ca tasminn eva rakta ity aparaṃ śrūyate, tadā rāgasaṃbandho bhavatīty arthaḥ, bhavati ca raktaṃ pratyākāṅkṣā. evaṃ yadā na stutipadāni, vidhiśabdenaiva tadā prarocanā, yadā stutivacanam, tadā stavanena. nanv evaṃ sati kiṃ stuti-vacanena, yasmin saty avidhāyakam, mā bhūt tat. tadabhāve 'pi pūrvavidhinaiva prarocayiṣyata iti. satyam, vināpi tena sidhyet prarocanam. asti tu tat, tasmin vidyamāne yo 'rtho vākyasya, so 'va-gamyate stutiprayojanaṃ{*1/424*} tayoḥ. tasminn avidyamāne vidhinā prarocanam iti.
nanu satsv api stutipadeṣu pūrvasya vidhisvarūpatvād vidhir abhipretaḥ syāt, na vivakṣyeta stutipada-saṃbandhaḥ. āha - stutipadāni hy anarthakāny abhaviṣyan sākāṅkṣāṇi. bhavantv anarthakānīti cet. na, gamyamāne 'rthe 'vivakṣitārthāni bhavitum arhanti. [44]{*1/425*} yo 'sau vidhyuddeśaḥ, sa śaknoti nirapekṣo 'rthaṃ vidhātum, śaknoti ca stutipadānāṃ vākyaśeṣībhavitum, pratyakṣaś ca vākyaśeṣabhāvaḥ. ato 'smād vidheḥ stutim avagacchāmaḥ.
nanu nirapekṣād api vidhim avagamiṣyām. bhavatv evam, naivaṃ sati kaścid virodhaḥ. kiṃ tv aśakyaḥ stutipadasaṃbandhe sati vidhyartho vivakṣitum. vākyaṃ hi saṃbandhasya vidhāyakam, dvau cet saṃbandhau vidadhyāt - bhūtikāma ālabheta; ālambhena caiṣa guṇo bhaviṣyatīti, bhidyeta tarhy evaṃ sati vākyam. atha yad uktam - na kriyā gamyate na tatsaṃbaddhaṃ vā kiṃcid iti{*1/426*}. stutyarthena vidhīnāṃ syuḥ, stutiśabdāḥ stuvantaḥ kriyāṃ prarocayamāṇā anuṣṭhātṝṇām upakariṣyanti kriyāyāḥ. evam imāni sarvāṇy eva padāni kaṃcid arthaṃ stuvanti vidadhati. ataḥ pramāṇam evaṃjātīyakāni, vāyur vai kṣepiṣṭhā devateti{*1/427*}.
NOTES:
*{1/421: Tait.S. 2.1.1}*
*{1/422: E2: 2,14; E4: 1,41; E5: 2,17; E6: 1,30}*
*{1/423: In E1,5 geklammert}*
*{1/424: E1,5,6; E2,4: stutiḥ prayojanaṃ}*
*{1/425: E2: 2,17; E4: 1,41; E5: 2,22; E6: 1,31}*
*{1/426: Cf. E1, S.39/9.
}*
*{1/427: Tait.S. 2.1.1}*
tulyaṃ ca sāṃpradāyikam

Original text: Mīmāṃsāsūtra 1-7 with Śabara's Bhāṣya · Edition: six editions (details see below) · Data entry Andreas Pohlus · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc