Matsya Purana · Chapter 49

pūroḥ putro mahātejā rājā sa janamejayaḥ
prācītvataḥ sutastasya yaḥ prācīmakaroddiśam //

prācītvatasya tanayo manasyuśca tathābhavat
rājā pītāyudho nāma manasyorabhavatsutaḥ //

dāyādastasya cāpyāsīd dhundhurnāma mahīpatiḥ
dhundhorbahuvidhaḥ putraḥ sampātistasya cātmajaḥ //

sampātestu raṃhavarcā bhadrāśvastasya cātmajaḥ
bhadrāśvasya dhṛtāyāṃ tu daśāpsarasi sūnavaḥ //

auceyuśca hṛṣeyuśca kakṣeyuśca saneyukaḥ
dhṛteyuśca vineyuśca sthaleyuścaiva sattamaḥ //

dharmeyuḥ saṃnateyuśca puṇyeyuśceti te daśa
auceyorjvalanā nāma bhāryā vai takṣakātmajā //

tasyāṃ sa janayāmāsa antināraṃ mahīpatim
antināro manasvinyāṃ putrāñjajñe parāñchubhān //

amūrtarayasaṃ vīraṃ trivanaṃ caiva dhārmikam
gaurī kanyā tṛtīyā ca māndhāturjananī śubhā //

ilinā tu yamasyāsīt kanyā yājanayatsutān
brahmavādaparākrāntāñ chubhadā tv ilinā hy abhūt //

upadānavī sutāṃllebhe caturastvilinātmajāt
ṛṣyantamatha duṣyantaṃ pravīram anadhaṃ tathā //

cakravartī tato yajñe duṣyantātsamitiṃjayaḥ
śakuntalāyāṃ bharato yasya nāmnā ca bhāratāḥ //

dauṣyantīṃ prati rājānaṃ vāgūce cāśarīriṇī
mātā bhastrā pituḥ putro yena jātaḥ sa eva saḥ //

bharasva putraṃ duṣyanta māvamaṃsthāḥ śakuntalām
retodhāṃ nayate putraḥ paretaṃ yamasādanāt
tvaṃ cāsya dhātā garbhasya satyamāha śakuntalā //

bharatasya vinaṣṭeṣu tanayeṣu purā kila
putrāṇāṃ mātṛkāt kopāt sumahānsaṃkṣayaḥ kṛtaḥ //

tato marudbhirānīya putraḥ sa tu bṛhaspateḥ
saṃkrāmito bharadvājo marudbhirbharatasya tu //

bharatasya bharadvājaḥ putrārthaṃ mārutaiḥ katham
saṃkrāmito mahātejās tanno brūhi yathātatham //

patnyāmāpannasattvāyām uśijaḥ sa sthito bhuvi
bhrāturbhāryāṃ sa dṛṣṭvā tu bṛhaspatiruvāca ha //

upatiṣṭha svalaṃkṛtya maithunāya ca māṃ śubhe
evamuktābravīdenaṃ svayameva bṛhaspatim //

garbhaḥ pariṇataścāyaṃ brahma vyāharate girā
amogharetāstvaṃ cāpi dharmaṃ caivaṃ vigarhitam //

evamukto 'bravīdenāṃ svayameva bṛhaspatiḥ
nopadeṣṭavyo vinayas tvayā me varavarṇini //

dharṣamāṇaḥ prasahyaināṃ maithunāyopacakrame
tato bṛhaspatiṃ garbho dharṣamāṇamuvāca ha //

saṃniviṣṭo hy ahaṃ pūrvam iha nāma bṛhaspate
amogharetāśca bhavān nāvakāśa iha dvayoḥ //

evamuktaḥ sa garbheṇa kupitaḥ pratyuvāca ha
yasmāttvamīdṛśe kāle sarvabhūtepsite sati
abhiṣedhasi tasmāttvaṃ tamo dīrghaṃ pravekṣyasi //

tataḥ kāmaṃ saṃnivartya tasyānandādbṛhaspateḥ
tadretastvapatadbhūmau nivṛttaṃ śiśuko 'bhavat //

sadyojātaṃ kumāraṃ tu dṛṣṭvā taṃ mamatābravīt
gamiṣyāmi gṛhaṃ svaṃ vai bharasvainaṃ bṛhaspate //

evamuktvā gatā sā tu gatāyāṃ so 'pi taṃ tyajat
mātāpitṛbhyāṃ tyaktaṃ tu dṛṣṭvā taṃ marutaḥ śiśum
jagṛhustaṃ bharadvājaṃ marutaḥ kṛpayā sthitāḥ //

tasminkāle tu bharato bahubhir ṛtubhirvibhuḥ
putranaimittikairyajñair ayajatputralipsayā //

yadā sa yajamānastu putraṃ nāsādayatprabhuḥ
tataḥ kratuṃ marutsomaṃ putrārthe samupāharat //

tena te marutastasya marutsomena tuṣṭuvuḥ
upaninyurbharadvājaṃ putrārthaṃ bharatāya vai //

dāyādo 'ṅgirasaḥ sūnor aurasastu bṛhaspateḥ
saṃkrāmito bharadvājo marudbhirbharataṃ prati //

bharatastu bharadvājaṃ putraṃ prāpya vibhur bravīt
ādāv ātmahitāya tvaṃ kṛtārtho 'haṃ tvayā vibho //

pūrvaṃ tu vitathe tasmin kṛte vai putrajanmani
tatastu vitatho nāma bharadvājo nṛpo 'bhavat //

tasmādapi bharadvājād brāhmaṇāḥ kṣatriyā bhuvi
dvyāmuṣyāyaṇakaulīnāḥ smṛtāste dvividhena ca //

tato jāte hi vitathe bharataśca divaṃ yayau
bharadvājo divaṃ yāto hy abhiṣicya sutamṛṣiḥ //

dāyādo vitathasyāsīd bhuvamanyur mahāyaśāḥ
mahābhūtopamāḥ putrāś catvāro bhuvamanyavaḥ //

bṛhatkṣatro mahāvīryo naro gargaśca vīryavān
narasya saṃkṛtiḥ putras tasya putro mahāyaśāḥ //

gurudhī rantidevaśca satkṛtyāṃ tāv ubhau smṛtau
gargasya caiva dāyādaḥ śibirvidvānajāyata //

smṛtāḥ śaibyāstato gargāḥ kṣatropetā dvijātayaḥ
āhāryatanayaścaiva dhīmānāsīd urukṣavaḥ //

tasya bhāryā viśālā tu suṣuve putrakatrayam
tryuṣaṇaṃ puṣkariṃ caiva kaviṃ caiva mahāyaśāḥ //

urukṣavāḥ smṛtā hy ete sarve brāhmaṇatāṃ gatāḥ
kāvyānāṃ tu varā hy ete trayaḥ proktā maharṣayaḥ //

gargāḥ saṃkṛtayaḥ kāvyāḥ kṣatropetā dvijātayaḥ
saṃbhṛtāṅgiraso dakṣā bṛhatkṣatrasya ca kṣitiḥ //

bṛhatkṣatrasya dāyādo hastināmā babhūva ha
tenedaṃ nirmitaṃ pūrvaṃ puraṃ tu gajasāhvayam //

hastinaścaiva dāyādās trayaḥ paramakīrtayaḥ
ajamīḍho dvimīḍhaśca purumīḍhastathaiva ca //

ajamīḍhasya patnyastu tisraḥ kurukulodvahāḥ
nīlinī dhūminī caiva keśinī caiva viśrutā //

sa tāsu janayāmāsa putrānvai devavarcasaḥ
tapaso 'nte mahātejā jātā vṛddhasya dhārmikāḥ //

bhāradvājaprasādena vistaraṃ teṣu me śṛṇu
ājamīḍhasya keśinyāṃ kaṇvaḥ samabhavatkila //

medhātithiḥ sutastasya tasmātkāṇvāyanā dvijāḥ
ajamīḍhasya bhūminyāṃ jajñe bṛhadanur nṛpaḥ //

bṛhadanor bṛhanto 'tha bṛhantasya bṛhanmanāḥ
bṛhanmanaḥsutaścāpi bṛhaddhanuriti śrutaḥ //

bṛhaddhanor bṛhadiṣuḥ putrastasya jayadrathaḥ
aśvajittanayastasya senajit tasya cātmajaḥ //

atha senajitaḥ putrāś catvāro lokaviśrutāḥ
rucirāśvaśca kāvyaśca rājā dṛḍharathastathā //

vatsaścāvartako rājā yasyaite parivatsakāḥ
rucirāśvasya dāyādaḥ pṛthuseno mahāyaśāḥ //

pṛthusenasya paurastu paurānnīpo 'tha jajñivān
nīpasyaikaśataṃ tv āsīt putrāṇām amitaujasām //

nīpā iti samākhyātā rājānaḥ sarva eva te
teṣāṃ vaṃśakaraḥ śrīmān nīpānāṃ kīrtivardhanaḥ //

kāvyācca samaro nāma sadeṣṭasamaro 'bhavat
samarasya pārasampārau sadaśva iti te trayaḥ //

putrāḥ sarvaguṇopetā jātā vai viśrutā bhuvi
pāraputraḥ pṛthurjātaḥ pṛthostu sukṛto 'bhavat //

jajñe sarvaguṇopeto vibhrājastasya cātmajaḥ
vibhrājasya tu dāyādas tv aṇuho nāma vīryavān //

babhūva śukajāmātā kṛtvībhartā mahāyaśāḥ
aṇuhasya tu dāyādo brahmadatto mahīpatiḥ //

yugadattaḥ sutastasya viṣvakseno mahāyaśāḥ
vibhrājaḥ punar ājātaḥ sukṛteneha karmaṇā //

viṣvaksenasya putrastu udakseno babhūva ha
bhallāṭastasya putrastu tasyāsījjanamejayaḥ
ugrāyudhena tasyārthe sarve nīpāḥ praṇāśitāḥ //

ugrāyudhaḥ kasya sutaḥ kasya vaṃśe sa kathyate
kimarthaṃ tena te nīpāḥ sarve caiva praṇāśitāḥ //

ugrāyudhaḥ sūryavaṃśyas tapastepe varāśrame
sthāṇubhūto 'ṣṭasāhasraṃ taṃ bheje janamejayaḥ //

tasya rājyaṃ pratiśrutya nīpān ājaghnivān prabhuḥ
uvāca sāntvaṃ vividhaṃ jaghnuste vai hy ubhāv api //

hanyamānāgatān ūce yasmāddhetorna me vacaḥ
śaraṇāgatarakṣārthaṃ tasmādevaṃ śapāmi vaḥ //

yadi me 'sti tapastaptaṃ sarvānnayatu vo yamaḥ
tatastān kṛpyamāṇāṃstu yamena purataḥ sa tu //

kṛpayā parayāviṣṭo janamejayam ūcivān
gatānetānimānvīrāṃs tvaṃ me rakṣitumarhasi //

are pāpā durācārā bhavitāro 'sya kiṃkarāḥ
tathetyuktastato rājā yamena yuyudhe ciram //

vyādhibhirnārakairghorair yamena saha tānbalāt
vijitya munaye prādāt tadadbhutamivābhavat //

yamastuṣṭastatastasmai muktijñānaṃ dadau param
sarve yathocitaṃ kṛtvā jagmuste kṛṣṇamavyayam //

yeṣāṃ tu caritaṃ gṛhya hanyate nāpamṛtyubhiḥ
iha loke pare caiva sukhamakṣayyamaśnute //

ajamīḍhasya dhūminyāṃ vidvāñjajñe yavīnaraḥ
dhṛtimāṃstasya putrastu tasya satyadhṛtiḥ smṛtaḥ
atha satyadhṛteḥ putro dṛḍhanemiḥ pratāpavān //

dṛḍhanemisutaścāpi sudharmā nāma pārthivaḥ
āsītsudharmatanayaḥ sārvabhaumaḥ pratāpavān //

sārvabhaumeti vikhyātaḥ pṛthivyām ekarāḍ babhau
tasyānvavāye mahati mahāpauravanandanaḥ //

mahāpauravaputrastu rājā rukmarathaḥ smṛtaḥ
atha rukmarathasyāsīt supārśvo nāma pārthivaḥ //

supārśvatanayaścāpi sumatirnāma dhārmikaḥ
sumaterapi dharmātmā rājā saṃnatimānapi //

tasyāsītsaṃnatimataḥ kṛto nāma suto mahān
hiraṇyanābhinaḥ śiṣyaḥ kauśalyasya mahātmanaḥ //

caturviṃśatidhā yena proktā vai sāmasaṃhitāḥ
smṛtāste prācyasāmānaḥ kārtā nāmeha sāmagāḥ //

kārtirugrāyudho 'sau vai mahāpauravavardhanaḥ
babhūva yena vikramya pṛthukasya pitā hataḥ //

nīlo nāma mahārājaḥ pāñcālādhipatirvaśī
ugrāyudhasya dāyādaḥ kṣemo nāma mahāyaśāḥ //

kṣemātsunīthaḥ saṃjajñe sunīthasya nṛpaṃjayaḥ
nṛpaṃjayācca viratha ityete pauravāḥ stutāḥ //