Matsya Purana · Chapter 24

tataḥ saṃvatsarasyānte dvādaśādityasaṃnibhaḥ
divyapītāmbaradharo divyābharaṇabhūṣitaḥ //

tārodarādviniṣkrāntaḥ kumāraścandrasaṃnibhaḥ
sarvārthaśāstraviddhīmān hastiśāstrapravartakaḥ //

nāma yadrājaputrīyaṃ viśrutaṃ gajavaidyakam
rājñaḥ somasya putratvād rājaputro budhaḥ smṛtaḥ //

jātamātraḥ sa tejāṃsi sarvāṇyevājayadbalī
brahmādyāstatra cājagmur devā devarṣibhiḥ saha //

bṛhaspatigṛhe sarve jātakarmotsave tadā
apṛcchaṃste surāstārāṃ kena jātaḥ kumārakaḥ //

tataḥ sā lajjitā teṣāṃ na kiṃcidavadattadā
punaḥ punastadā pṛṣṭā lajjayantī varāṅganā //

somasyeti cirādāha tato 'gṛhṇādvidhuḥ sutam
budha ityakaronnāmnā prādādrājyaṃ ca bhūtale //

abhiṣekaṃ tataḥ kṛtvā pradhānamakarodvibhuḥ
gṛhasāmyaṃ pradāyātha brahmā brahmarṣisaṃyutaḥ //

paśyatāṃ sarvadevānāṃ tatraivāntaradhīyata
ilodare ca dharmiṣṭhaṃ budhaḥ putramajījanat //

aśvamedhaśataṃ sāgram akarodyaḥ svatejasā
purūravā iti khyātaḥ sarvalokanamaskṛtaḥ //

himavacchikhare ramye samārādhya janārdanam
lokaiśvaryamagādrājā saptadvīpapatistadā //

keśiprabhṛtayo daityāḥ koṭiśo yena dāritāḥ
urvaśī yasya patnītvam agamadrūpamohitā //

saptadvīpā vasumatī saśailavanakānanā
dharmeṇa pālitā tena sarvalokahitaiṣiṇā //

cāmaragrāhiṇī kīrtiḥ sadā caivāṅgavāhikā
viṣṇoḥ prasādāddevendro dadāv ardhāsanaṃ tadā //

dharmārthakāmāndharmeṇa samam evābhyapālayat
dharmārthakāmāḥ saṃdraṣṭum ājagmuḥ kautukātpurā //

jijñāsavastaccaritaṃ kathaṃ paśyati naḥ samam
bhaktyā cakre tatasteṣām arghyapādyādikaṃ nṛpaḥ //

āsanatrayamānīya divyaṃ kanakabhūṣitam
niviśyāthākarotpūjām īṣaddharme 'dhikāṃ punaḥ //

jagmatustena kāmārthāv atikopaṃ nṛpaṃ prati
arthaḥ śāpamadāttasmai lobhāttvaṃ nāśameṣyasi //

kāmo 'pyāha tavonmādo bhavitā gandhamādane
kumāravanamāśritya viyogādurvaśībhavāt //

dharmo 'pyāha cirāyus tvaṃ dhārmikaśca bhaviṣyasi
saṃtatistava rājendra yāvaccandrārkatārakam //

śataśo vṛddhimāyātu na nāśaṃ bhuvi yāsyati
ityuktvāntardadhuḥ sarve rājā rājyaṃ tadanvabhūt //

ahanyahani devendraṃ draṣṭuṃ yāti sa rājarāṭ
kadācidāruhya rathaṃ dakṣiṇāmbaracāriṇam //

sārdhamarkeṇa so 'paśyan nīyamānāmathāmbare
keśinā dānavendreṇa citralekhāmathorvaśīm //

taṃ vinirjitya samare vividhāyudhapāṇinā
budhaputreṇa vāyavyam astraṃ muktvā yaśo 'rthinā //

tathā śakro 'pi samare yena caivaṃ vinirjitaḥ
mitratvam agamad devair dadāv indrāya corvaśīm //

tataḥprabhṛti mitratvam agamat pākaśāsanaḥ
sarvalokātiśāyitvaṃ balamūrjo yaśaḥ śriyam //

prādādvajrīti saṃtuṣṭo geyatāṃ bharatena ca
sā purūravasaḥ prītyā gāyantī caritaṃ mahat //

lakṣmīsvayaṃvaraṃ nāma bharatena pravartitam
menakāmurvaśīṃ rambhāṃ nṛtyateti tadādiśat //

nanarta salayaṃ tatra lakṣmīrūpeṇa corvaśī
sā purūravasaṃ dṛṣṭvā nṛtyantī kāmapīḍitā //

vismṛtābhinayaṃ sarvaṃ yatpurā bharatoditam
śaśāpa bharataḥ krodhād viyogādasya bhūtale //

pañcapañcāśadabdāni latā sūkṣmā bhaviṣyasi
purūravāḥ piśācatvaṃ tatraivānubhaviṣyati //

tatastamurvaśī gatvā bhartāramakarocciram
śāpānte bharatasyātha urvaśī budhasūnutaḥ //

ajījanatsutānaṣṭau nāmatastānnibodhata
āyur dṛḍhāyur aśvāyur dhanāyur dhṛtimānvasuḥ //

śucividyaḥ śatāyuśca sarve divyabalaujasaḥ
āyuṣo nahuṣaḥ putrau vṛddhaśarmā tathaiva ca //

rajirdambho vipāpmā ca vīrāḥ pañca mahārathāḥ
rajeḥ putraśataṃ jajñe rājeyamiti viśrutam //

rajirārādhayāmāsa nārāyaṇamakalmaṣam
tapasā toṣito viṣṇur varānprādānmahīpate //

devāsuramanuṣyāṇām abhūtsa vijayī tadā
atha devāsuraṃ yuddham abhūd varṣaśatatrayam //

prahlādaśakrayorbhīmaṃ na kaścidvijayī tayoḥ
tato devāsuraiḥ pṛṣṭaḥ prāha devaścaturmukhaḥ //

anayorvijayī kaḥ syād rajiryatreti so 'bravīt
jayāya prārthito rājā sahāyastvaṃ bhavasva naḥ //

daityaiḥ prāha yadi svāmī vo bhavāmi tatastvalam
nāsuraiḥ pratipannaṃ tat pratipannaṃ suraistathā //

svāmī bhava tvamasmākaṃ saṃgrāme nāśaya dviṣaḥ
tato vināśitāḥ sarve ye 'vadhyā vajrapāṇinā //

putratvamagamattuṣṭas tasyendraḥ karmaṇā vibhuḥ
dattvendrāya tadā rājyaṃ jagāma tapase rajiḥ //

rajiputraistadācchinnaṃ balādindrasya vaibhavam
yajñabhāgaṃ ca rājyaṃ ca tapobalaguṇānvitaiḥ //

rājyabhraṣṭastadā śakro rajiputrairnipīḍitaḥ
prāha vācaspatiṃ dīnaḥ pīḍito 'smi rajeḥ sutaiḥ //

na yajñabhāgo rājyaṃ me nirjitaśca bṛhaspate
rājyalābhāya me yatnaṃ vidhatsva dhiṣaṇādhipa //

tato bṛhaspatiḥ śakram akarodbaladarpitam
grahaśāntividhānena pauṣṭikena ca karmaṇā //

gatvātha mohayāmāsa rajiputrānbṛhaspatiḥ
jinadharmaṃ samāsthāya vedabāhyaṃ sa vedavit //

vedatrayīparibhraṣṭāṃś cakāra dhiṣaṇādhipaḥ
vedabāhyānparijñāya hetuvādasamanvitān //

jaghāna śakro vajreṇa sarvāndharmabahiṣkṛtān
nahuṣasya pravakṣyāmi putrānsaptaiva dhārmikān //

yatiryayātiḥ saṃyātir udbhavaḥ pācireva ca
śaryātirmeghajātiśca saptaite vaṃśavardhanāḥ //

yatiḥ kumārabhāve 'pi yogī vaikhānaso 'bhavat
yayātiścākarodrājyaṃ dharmaikaśaraṇaḥ sadā //

śarmiṣṭhā tasya bhāryābhūd duhitā vṛṣaparvaṇaḥ
bhārgavasyātmajā tadvad devayānī ca suvratā //

yayāteḥ pañca dāyādās tānpravakṣyāmi nāmataḥ
devayānī yaduṃ putraṃ turvasuṃ cāpyajījanat //

tathā druhyumanuṃ pūruṃ śarmiṣṭhājanayatsutān
yaduḥ pūruścābhavatāṃ teṣāṃ vaṃśavivardhanau //

yayātirnāhuṣaścāsīd rājā satyaparākramaḥ
pālayāmāsa sa mahīm īje ca vidhivanmakhaiḥ //

atibhaktyā pitṝnarcya devāṃśca prayataḥ sadā
athājayatprajāḥ sarvā yayātiraparājitaḥ //

sa śāśvatīḥ samā rājā prajā dharmeṇa pālayan
jarām ārchan mahāghorāṃ nāhuṣo rūpanāśinīm //

jarābhibhūtaḥ putrān sa rājā vacanamabravīt
yaduṃ pūruṃ turvasuṃ ca druhyuṃ cānuṃ ca pārthivaḥ //

yauvanena calānkāmān yuvā yuvatibhiḥ saha
vihartum ahamicchāmi sāhāyyaṃ kurutātmajāḥ //

taṃ putro devayāneyaḥ pūrvajo yadurabravīt
sāhāyyaṃ bhavataḥ kāryam asmābhiryauvanena kim //

yayātirabravīt putrāñ jarā me pratigṛhyatām
yauvanenātha bhavatāṃ careyaṃ viṣayānaham //

yajato dīrghasattrairme śāpāccośanaso muneḥ
kāmārthaḥ parihīno me 'tṛpto 'haṃ tena putrakāḥ //

svakīyena śarīreṇa jarāmenāṃ praśāstu vaḥ
ahaṃ tanvābhinavayā yuvā kāmānavāpnuyām //

na te 'sya pratyagṛhṇanta yaduprabhṛtayo jarām
caturastānsa rājarṣir aśapacceti naḥ śrutam //

tamabravīttataḥ pūruḥ kanīyānsatyavikramaḥ
jarāṃ mā dehi navayā tanvā me yauvanātsukhī //

ahaṃ jarāṃ tavādāya rājye sthāsyāmi cājñayā
evamuktaḥ sa rājarṣis tapovīryasamāśrayāt //

saṃsthāpayāmāsa jarāṃ tadā putre mahātmani
pauraveṇātha vayasā rājā yauvanamāsthitaḥ //

yayāteścātha vayasā rājyaṃ pūrurakārayat
tato varṣasahasrānte yayātiraparājitaḥ //

atṛpta iva kāmānāṃ pūruṃ putramuvāca ha
tvayā dāyādavān asmi tvaṃ me vaṃśakaraḥ sutaḥ //

pauravo vaṃśa ityeṣa khyātiṃ loke gamiṣyati
tataḥ sa nṛpaśārdūlaḥ pūruṃ rājye 'bhiṣicya ca //

kālena mahatā paścāt kāladharmam upeyivān
pūruvaṃśaṃ pravakṣyāmi śṛṇudhvamṛṣisattamāḥ
yatra te bhāratā jātā bharatānvayavardhanāḥ //