Matsya Purana · Chapter 22

kasminkāle ca tacchrāddham anantaphaladaṃ bhavet
kasminvāsarabhāge tu śrāddhakṛcchrāddhamācaret
tīrtheṣu keṣu ca kṛtaṃ śrāddhaṃ bahuphalaṃ bhavet //

aparāhṇe tu samprāpte abhijidrauhiṇodaye
yatkiṃciddīyate tatra tadakṣayamudāhṛtam //

tīrthāni yāni śastāni pitṝṇāṃ vallabhāni ca
nāmatastāni vakṣyāmi saṃkṣepeṇa dvijottamāḥ //

pitṛtīrthaṃ gayā nāma sarvatīrthavaraṃ śubham
yatrāste devadeveśaḥ svayameva pitāmahaḥ //

tatraiṣā pitṛbhirgītā gāthā bhāgamabhīpsubhiḥ //

eṣṭavyā bahavaḥ putrā yadyeko 'pi gayāṃ vrajet
yajeta vāśvamedhena nīlaṃ vā vṛṣamutsṛjet //

tathā vārāṇasī puṇyā pitṝṇāṃ vallabhā sadā
yatrāvimuktasāṃnidhyaṃ bhuktimuktiphalapradam //

pitṝṇāṃ vallabhaṃ tadvat puṇyaṃ ca vimaleśvaram
pitṛtīrthaṃ prayāgaṃ tu sarvakāmaphalapradam //

vaṭeśvarastu bhagavān mādhavena samanvitaḥ
yoganidrāśayastadvat sadā vasati keśavaḥ //

daśāśvamedhikaṃ puṇyaṃ gaṅgādvāraṃ tathaiva ca
nandātha lalitā tadvat tīrthaṃ māyāpurī śubhā //

tathā mitrapadaṃ nāma tataḥ kedāramuttamam
gaṅgāsāgaramityāhuḥ sarvatīrthamayaṃ śubham //

tīrthaṃ brahmasarastadvac chatadrusalile hrade
tīrthaṃ tu naimiṣaṃ nāma sarvatīrthaphalapradam //

gaṅgodbhedastu gomatyāṃ yatrodbhūtaḥ sanātanaḥ
tathā yajñavarāhastu devadevaśca śūlabhṛt //

yatra tatkāñcanaṃ dvāram aṣṭādaśabhujo haraḥ
nemistu haricakrasya śīrṇā yatrābhavatpurā //

tadetannaimiṣāraṇyaṃ sarvatīrthaniṣevitam
devadevasya tatrāpi vārāhasya tu darśanam //

yaḥ prayāti sa pūtātmā nārāyaṇapadaṃ vrajet
kṛtaśaucaṃ mahāpuṇyaṃ sarvapāpaniṣūdanam //

yatrāste nārasiṃhastu svayameva janārdanaḥ
tīrthamikṣumatī nāma pitṝṇāṃ vallabhaṃ sadā //

saṃgame yatra tiṣṭhanti gaṅgāyāḥ pitaraḥ sadā
kurukṣetraṃ mahāpuṇyaṃ sarvatīrthasamanvitam //

tathā ca sarayūḥ puṇyā sarvadevanamaskṛtā
irāvatī nadī tadvat pitṛtīrthādhivāsinī //

yamunā devikā kālī candrabhāgā dṛṣadvatī
nadī veṇumatī puṇyā parā vetravatī tathā //

pitṝṇāṃ vallabhā hy etāḥ śrāddhe koṭiguṇā matāḥ
jambūmārgaṃ mahāpuṇyaṃ yatra mārgo hi lakṣyate //

adyāpi pitṛtīrthaṃ tat sarvakāmaphalapradam
nīlakuṇḍamiti khyātaṃ pitṛtīrthaṃ dvijottamāḥ //

tathā rudrasaraḥ puṇyaṃ saro mānasameva ca
mandākinī tathācchodā vipāśātha sarasvatī //

pūrvamitrapadaṃ tadvad vaidyanāthaṃ mahāphalam
kṣiprā nadī mahākālas tathā kālañjaraṃ śubham //

vaṃśodbhedaṃ harodbhedaṃ gaṅgodbhedaṃ mahāphalam
bhadreśvaraṃ viṣṇupadaṃ narmadādvārameva ca //

gayāpiṇḍapradānena samānyāhurmaharṣayaḥ
etāni pitṛtīrthāni sarvapāpaharāṇi ca //

smaraṇādapi lokānāṃ kim u śrāddhakṛtāṃ nṛṇām
oṃkāraṃ pitṛtīrthaṃ ca kāverī kapilodakam //

sambhedaś caṇḍavegāyās tathaivāmarakaṇṭakam
kurukṣetrācchataguṇaṃ tasminsnānādikaṃ bhavet //

śukratīrthaṃ ca vikhyātaṃ tīrthaṃ someśvaraṃ param
sarvavyādhiharaṃ puṇyaṃ śatakoṭiphalādhikam //

śrāddhe dāne tathā home svādhyāye jalasaṃnidhau
kāyāvarohaṇaṃ nāma tathā carmaṇvatī nadī //

gomatī varaṇā tadvat tīrthamauśanasaṃ param
bhairavaṃ bhṛgutuṅgaṃ ca gaurītīrthamanuttamam //

tīrthaṃ vaināyakaṃ nāma bhadreśvaramataḥ param
tathā pāpaharaṃ nāma puṇyātha tapatī nadī //

mūlatāpī payoṣṇī ca payoṣṇīsaṃgamastathā
mahābodhiḥ pāṭalā ca nāgatīrthamavantikā //

tathā veṇā nadī puṇyā mahāśālaṃ tathaiva ca
mahārudraṃ mahāliṅgaṃ daśārṇā ca nadī śubhā //

śatarudrā śatāhvā ca tathā viśvapadaṃ param
aṅgāravāhikā tadvan nadau tau śoṇaghargharau //

kālikā ca nadī puṇyā vitastā ca nadī tathā
etāni pitṛtīrthāni śasyante snānadānayoḥ //

śrāddhameteṣu yaddattaṃ tadanantaphalaṃ smṛtam
droṇī vāṭanadī dhārā saritkṣīranadī tathā //

gokarṇaṃ gajakarṇaṃ ca tathā ca puruṣottamaḥ
dvārakā kṛṣṇatīrthaṃ ca tathārbudasarasvatī //

nadī maṇimatī nāma tathā ca girikarṇikā
dhūtapāpaṃ tathā tīrthaṃ samudro dakṣiṇastathā //

eteṣu pitṛtīrtheṣu śrāddhamānantyamaśnute
tīrthaṃ meghakaraṃ nāma svayameva janārdanaḥ //

yatra śārṅgadharo viṣṇur mekhalāyāmavasthitaḥ
tathā mandodarītīrthaṃ tīrthaṃ campā nadī śubhā //

tathā sāmalanāthaśca mahāśālanadī tathā
cakravākaṃ carmakoṭaṃ tathā janmeśvaraṃ mahat //

arjunaṃ tripuraṃ caiva siddheśvaramataḥ param
śrīśailaṃ śāṃkaraṃ tīrthaṃ nārasiṃhamataḥ param //

mahendraṃ ca tathā puṇyam atha śrīraṅgasaṃjñitam
eteṣvapi sadā śrāddham anantaphaladaṃ smṛtam //

darśanādapi caitāni sadyaḥ pāpaharāṇi vai
tuṅgabhadrā nadī puṇyā tathā bhīmarathī sarit //

bhīmeśvaraṃ kṛṣṇaveṇā kāverī kuḍmalā nadī
nadī godāvarī nāma trisaṃdhyā tīrthamuttamam //

tīrthaṃ traiyambakaṃ nāma sarvatīrthanamaskṛtam
yatrāste bhagavānīśaḥ svayameva trilocanaḥ //

śrāddhameteṣu sarveṣu koṭikoṭiguṇaṃ bhavet
smaraṇādapi pāpāni naśyanti śatadhā dvijāḥ //

śrīparṇī tāmraparṇī ca jayā tīrthamanuttamam
tathā matsyanadī puṇyā śivadhāraṃ tathaiva ca //

bhadratīrthaṃ ca vikhyātaṃ pampātīrthaṃ ca śāśvatam
puṇyaṃ rāmeśvaraṃ tadvad elāpuramalaṃ puram //

aṅgabhūtaṃ ca vikhyātam āmardakam alambhuṣam
āmrātakeśvaraṃ tadvad ekāmbhakamataḥ param //

govardhanaṃ hariścandraṃ kṛpucandraṃ pṛthūdakam
sahasrākṣaṃ hiraṇyākṣaṃ tathā ca kadalī nadī //

rāmādhivāsastatrāpi tathā saumitrisaṃgamaḥ
indrakīlaṃ mahānādaṃ tathā ca priyamelakam //

etānyapi sadā śrāddhe praśastānyadhikāni tu
eteṣu sarvadevānāṃ sāṃnidhyaṃ dṛśyate yataḥ //

dānameteṣu sarveṣu dattaṃ koṭiśatādhikam
bāhudā ca nadīpuṇyā tathā siddhavanaṃ śubham //

tīrthaṃ pāśupataṃ nāma nadī pārvatikā śubhā
śrāddhameteṣu sarveṣu dattaṃ koṭiśatottaram //

tathaiva pitṛtīrthaṃ tu yatra godāvarī nadī
yutā liṅgasahasreṇa sarvāntarajalāvahā //

jāmadagnyasya tattīrthaṃ kramādāyātamuttamam
pratīkasya bhayādbhinnaṃ yatra godāvarī nadī //

tattīrthaṃ havyakavyānām apsaroyugasaṃjñitam
śrāddhāgnikāryadāneṣu tathā koṭiśatādhikam //

tathā sahasraliṅgaṃ ca rāghaveśvaramuttamam
sendraphenā nadī puṇyā yatrendraḥ patitaḥ purā //

nihatya namuciṃ śakras tapasā svargamāptavān
tatra dattaṃ naraiḥ śrāddham anantaphaladaṃ bhavet //

tīrthaṃ tu puṣkaraṃ nāma śālagrāmaṃ tathaiva ca
somapānaṃ ca vikhyātaṃ yatra vaiśvānarālayam //

tīrthaṃ sārasvataṃ nāma svāmitīrthaṃ tathaiva ca
malaṃdarā nadī puṇyā kauśikī candrikā tathā //

vaidarbhā vātha vairā ca payoṣṇī prāṅmukhā parā
kāverī cottarā puṇyā tathā jālaṃdharo giriḥ //

eteṣu śrāddhatīrtheṣu śrāddhamānantyamaśnute
lohadaṇḍaṃ tathā tīrthaṃ citrakūṭastathaiva ca //

vindhyayogaśca gaṅgāyās tathā nadītaṭaṃ śubham
kubjābhraṃ tu tathā tīrtham urvaśīpulinaṃ tathā //

saṃsāramocanaṃ tīrthaṃ tathaiva ṛṇamocanam
eteṣu pitṛtīrtheṣu śrāddham ānantyamaśnute //

aṭṭahāsaṃ tathā tīrthaṃ gautameśvarameva ca
tathā vasiṣṭhatīrthaṃ nu hārītaṃ tu tataḥ param //

brahmāvartaṃ kuśāvartaṃ hayatīrthaṃ tathaiva ca
piṇḍārakaṃ ca vikhyātaṃ śaṅkhoddhāraṃ tathaiva ca //

ghaṇṭeśvaraṃ bilvakaṃ ca nīlaparvatameva ca
tathā ca dharaṇītīrthaṃ rāmatīrthaṃ tathaiva ca //

aśvatīrthaṃ ca vikhyātam anantaṃ śrāddhadānayoḥ
tīrthaṃ vedaśiro nāma tathaivaughavatī nadī //

tīrthaṃ vasupradaṃ nāma chāgalāṇḍaṃ tathaiva ca
eteṣu śrāddhadātāraḥ prayānti paramaṃ padam //

tathāca badarītīrthaṃ gaṇatīrthaṃ tathaiva ca
jayantaṃ vijayaṃ caiva śakratīrthaṃ tathaiva ca //

śrīpateśca tathā tīrthaṃ tīrthaṃ raivatakaṃ tathā
tathaiva śāradātīrthaṃ bhadrakāleśvaraṃ tathā //

vaikuṇṭhatīrthaṃ ca paraṃ bhīmeśvaramathāpi vā
eteṣu śrāddhadātāraḥ prayānti paramāṃ gatim //

tīrthaṃ mātṛgṛhaṃ nāma karavīrapuraṃ tathā
kuśeśayaṃ ca vikhyātaṃ gaurīśikharameva ca //

nakuleśasya tīrthaṃ ca kardamālaṃ tathaiva ca
diṇḍipuṇyakaraṃ tadvat puṇḍarīkapuraṃ tathā //

saptagodāvarītīrthaṃ sarvatīrtheśvareśvaram
tatra śrāddhaṃ pradātavyam anantaphalamīpsubhiḥ //

eṣa tūddeśataḥ proktas tīrthānāṃ saṃgraho mayā
vāgīśo 'pi na śaknoti vistarāt kim u mānuṣaḥ //

satyaṃ tīrthaṃ dayā tīrthaṃ tīrthamindriyanigrahaḥ
varṇāśramāṇāṃ gehe 'pi tīrthaṃ tu samudāhṛtam //

etattīrtheṣu yacchrāddhaṃ tatkoṭiguṇamiṣyate
yasmāttasmātprayatnena tīrthe śrāddhaṃ samācaret //

prātaḥkālo muhūrtāṃs trīn saṃgavas tāvadeva tu
madhyāhnastrimuhūrtaḥ syād aparāhṇastataḥ param //

sāyāhnastrimuhūrtaḥ syāc chrāddhaṃ tatra na kārayet
rākṣasī nāma sā velā garhitā sarvakarmasu //

ahno muhūrtā vikhyātā daśa pañca ca sarvadā
tatrāṣṭamo muhūrto yaḥ sa kālaḥ kutapaḥ smṛtaḥ //

madhyāhne sarvadā yasmān mandībhavati bhāskaraḥ
tasmādanantaphaladas tadārambho viśiṣyate //

madhyāhnaḥ khaḍgapātraṃ ca tathā nepālakambalaḥ
rūpyaṃ darbhāstilā gāvo dauhitraścāṣṭamaḥ smṛtaḥ //

pāpaṃ kutsitamityāhus tasya saṃtāpakāriṇaḥ
aṣṭāv ete yatastasmāt kutapā iti viśrutāḥ //

ūrdhvaṃ muhūrtātkutapād yanmuhūrtacatuṣṭayam
muhūrtapañcakaṃ caitat svadhābhavanamiṣyate //

viṣṇor dehasamudbhūtāḥ kuśāḥ kṛṣṇāstilāstathā
śrāddhasya rakṣaṇāyālam etatprāhurdivaukasaḥ //

tilodakāñjalirdeyo jalasthaistīrthavāsibhiḥ
sadarbhahastenaikena śrāddhamevaṃ viśiṣyate //

śrāddhasādhanakāle tu pāṇinaikena dīyate
tarpaṇaṃ tūbhayenaiva vidhireṣa sadā smṛtaḥ //

puṇyaṃ pavitramāyuṣyaṃ sarvapāpavināśanam
purā malaye na kathitaṃ tīrthaśrāddhānukīrtanam //

śṛṇoti yaḥ paṭhedvāpi śrīmānsaṃjāyate naraḥ //

śrāddhakāle ca vaktavyaṃ tathā tīrthanivāsibhiḥ
sarvapāpopaśāntyartham alakṣmīnāśanaṃ param //

idaṃ pavitraṃ yaśaso nidhānam idaṃ mahāpāpaharaṃ ca puṃsām
brahmārkarudrairapi pūjitaṃ ca śrāddhasya māhātmyamuśanti tajjñāḥ //