Matsya Purana · Chapter 140

udite tu sahasrāṃśau merau bhāsākare ravau
nadaddevabalaṃ kṛtsnaṃ yugānta iva sāgaraḥ //

sahasranayano devas tataḥ śakraḥ puraṃdaraḥ
savittadaḥ savaruṇas tripuraṃ prayayau haraḥ //

te nānāvidharūpāśca pramathātipramāthinaḥ
yayuḥ siṃharavair ghorair vāditraninadairapi //

tato vāditavāditraiś cātapatrairmahādrumaiḥ
babhūva tadbalaṃ divyaṃ vanaṃ pracalitaṃ yathā //

tadāpatantaṃ samprekṣya raudraṃ rudrabalaṃ mahat
saṃkṣobho dānavendrāṇāṃ samudrapratimo babhau //

te cāsīnpaṭṭiśāñśaktīḥ śūladaṇḍaparaśvadhān
śarāsanāni vajrāṇi gurūṇi musalāni ca //

pragṛhya koparaktākṣāḥ sapakṣā iva parvatāḥ
nijaghnuḥ parvataghnāya ghanā iva tapātyaye //

savidyunmālinaste vai samayā ditinandanāḥ
modamānāḥ samāsedur devadevaiḥ surārayaḥ //

martavyakṛtabuddhīnāṃ jaye cāniścitātmanām
abalānāṃ camūrhyāsīd abalāvayavā iva //

vigarjanta ivāmbhodā ambhodasadṛśatviṣaḥ
prayudhya yuddhakuśalāḥ parasparakṛtāgasaḥ //

dhūmāyanto jvaladbhiśca āyudhaiścandravarcasaiḥ
kopādvā yuddhalubdhāśca kuṭṭayante parasparam //

vajrāhatāḥ patantyanye bāṇairanye vidāritāḥ
anye vidāritāścakraiḥ patanti hyudadherjale //

chinnasragdāmahārāśca pramṛṣṭāmbarabhūṣaṇāḥ
timinakragaṇe caiva patanti pramathāḥ surāḥ //

gadānāṃ musalānāṃ ca tomarāṇāṃ paraśvadhām
vajraśūlarṣṭipātānāṃ paṭṭiśānāṃ ca sarvataḥ //

giriśṛṅgopalānāṃ ca preritānāṃ pramanyubhiḥ
sajavānāṃ dānavānāṃ sadhūmānāṃ ravitviṣām
āyudhānāṃ mahānoghaḥ sāgaraughe patatyapi //

pravṛddhavegaistaistatra surāsurakareritaiḥ
āyudhaistrastanakṣatraḥ kriyate saṃkṣayo mahān //

kṣudrāṇāṃ gajayoryuddhe yathā bhavati saṃkṣayaḥ
devāsuragaṇais tadvat timinakrakṣayo 'bhavat //

vidyunmālī ca vegena vidyunmālī ivāmbudaḥ
vidyurmālaghanonnādo nandīśvaramabhidrutaḥ //

sa taṃ tamorivadanaṃ praṇadanvadatāṃ varaḥ
uvāca yudhi śailādiṃ dānavo 'mbudhiniḥsvanaḥ //

yuddhākāṅkṣī tu balavān vidyunmālyahamāgataḥ
yadi tvidānīṃ me jīvan mucyase nandikeśvara
na vidyunmālihananaṃ vacobhiryudhi dānava //

tam evaṃvādinaṃ daityaṃ nandīśastapatāṃ varaḥ
uvāca praharaṃstatra vākyālaṃkārakovidaḥ //

dānavā dharmakāmāṇāṃ naiṣo 'vasara ityuta
śakto hantuṃ kimātmānaṃ jātidoṣād vibṛṃhasi //

yadi tāvanmayā pūrvaṃ hato 'si paśuvadyathā
idānīṃ vā kathaṃ nāma na hiṃsye kratudūṣaṇam //

sāgaraṃ tarate dorbhyāṃ pātayedyo divākaram
so 'pi māṃ śaknuyānnaiva cakṣurbhyāṃ samavekṣitum //

ityevaṃvādinaṃ tatra nandinaṃ tannibho bale
bibhedaikeṣuṇā daityaḥ kareṇārka ivāmbudam //

vakṣasaḥ sa śarastasya papau rudhiramuttamam
sūryastvātmaprabhāveṇa nadyarṇavajalaṃ yathā //

sa tena suprahāreṇa prathamaṃ cātiropitaḥ
hastena vṛkṣamutpāṭya cikṣepa gajarāḍiva //

vāyununnaḥ sa ca taruḥ śīrṇapuṣpo mahāravaḥ
vidyunmāliśaraiśchinnaḥ papāta patageśavat //

vṛkṣamālokya taṃ chinnaṃ dānavena vareṣubhiḥ
roṣamāhārayattīvraṃ nandīśvaraḥ suvigrahaḥ //

sodyamya karamārāve raviśakrakaraprabham
dudrāva hantuṃ sa krūraṃ mahiṣaṃ gajarāḍiva //

tamāpatantaṃ vegena vegavānprasabhaṃ balāt
vidyunmālī śaraśataiḥ pūrayāmāsa nandinam //

śarakaṇṭakitāṅgo vai śailādiḥ so 'bhavatpunaḥ
arergṛhya rathaṃ tasya mahataḥ prayayau javāt //

vilambitāśvo viśiro bhramitaśca raṇe rathaḥ
papāta muniśāpena sādityo 'rkaratho yathā //

antarānnirgataścaiva māyayā sa diteḥ sutaḥ
ājaghāna tadā śaktyā śailādiṃ samavasthitam //

tāmeva tu viniṣkramya śaktiṃ śoṇitabhūṣitām
vidyunmālinamuddiśya cikṣepa pramathāgraṇīr //

tayā bhinnatanutrāṇo vibhinnahṛdayastvapi
vidyunmālyapatadbhūmau vajrāhata ivācalaḥ //

vidyunmālini nihate siddhacāraṇakiṃnarāḥ
sādhu sādhviti coktvā te pūjayanta umāpatim //

nandinā sādite daitye vidyunmālau hate mayaḥ
dadāha pramathānīkaṃ vanamagnirivoddhataḥ //

śūlanirdāritoraskā gadācūrṇitamastakāḥ
iṣubhirgāḍhaviddhāśca patanti pramathārṇave //

atha vajradharo yamo 'rthadaḥ sa ca nandī sa ca ṣaṇmukho guhaḥ /
mayam asuravīrasampravṛttaṃ vividhuḥ śastravarairhatārayaḥ //

nāgaṃ tu nāgādhipateḥ śatākṣaṃ mayo vidāryeṣuvareṇa tūrṇam
yamaṃ ca vittādhipatiṃ ca viddhvā rarāsa mattāmbudavattadānīm //

tataḥ śaraiḥ pramathagaṇaiśca dānavā dṛḍhāhatāścottamavegavikramāḥ
bhṛśānuviddhāstripuraṃ praveśitā yathā śivaścakradhareṇa saṃyuge //

tatastu śaṅkhānakabherimardalāḥ sasiṃhanādā danuputrabhaṅgadāḥ
kapardisainye prababhuḥ samantato nipātyamānā yudhi vajrasaṃnibhāḥ //

atha daityapurābhāve puṣyayogo babhūva ha
babhūva cāpi saṃyuktaṃ tadyogena puratrayam //

tato bāṇaṃ tridhā devas tridaivatamayaṃ haraḥ
mumoca tripure tūrṇaṃ trinetrastripathādhipaḥ //

tena muktena bāṇena bāṇapuṣpasamaprabham
ākāśaṃ svarṇasaṃkāśaṃ kṛtaṃ sūryeṇa rañjitam //

muktvā tridaivatamayaṃ tripure tridaśaḥ śaram
dhigdhiṅ māmiti cakranda kaṣṭaṃ kaṣṭamiti bruvan //

vaidhuryaṃ daivataṃ dṛṣṭvā śailādirgajavadgataḥ
kimidaṃ tviti papraccha śūlapāṇiṃ maheśvaram //

tataḥ śaśāṅkatilakaḥ kapardī paramārtavat
uvāca nandinaṃ bhaktaḥ sa mayo 'dya vinaṅkṣyati //

atha nandīśvarastūrṇaṃ manomārutavadbalī
śare tripuramāyāti tripuraṃ praviveśa saḥ //

sa mayaṃ prekṣya gaṇapaḥ prāha kāñcanasaṃnibhaḥ
vināśastripurasyāsya prāpto maya sudāruṇaḥ
anenaiva gṛheṇa tvam apakrāma bravīmyaham //

śrutvā tannandivacanaṃ dṛḍhabhakto maheśvare
tenaiva gṛhamukhyeṇa tripurād apasarpitaḥ //

so 'pīṣuḥ pattrapuṭavad dagdhvā tannagaratrayam
tridhā iva hutāśaśca somo nārāyaṇastathā //

śaratejaḥparītāni purāṇi dvijapuṃgavāḥ
duṣputradoṣāddahyante kulānyūrdhvaṃ yathā tathā //

merukailāsakalpāni mandarāgranibhāni ca
sakapāṭagavākṣāṇi balibhiḥ śobhitāni ca //

saprāsādāni ramyāṇi kūṭāgārotkaṭāni ca
sajalāni samākhyāni sāvalokanakāni ca //

baddhadhvajapatākāni svarṇaraupyamayāni ca
gṛhāṇi tasmiṃstripure dānavānāmupadrave
dahyante dahanābhāni dahanena sahasraśaḥ //

prāsādāgreṣu ramyeṣu vaneṣūpavaneṣu ca
vātāyanagatāścānyāś cākāśasya taleṣu ca //

ramaṇairupagūḍhāśca ramantyo ramaṇaiḥ saha
dahyante dānavendrāṇām agninā hyapi tāḥ striyaḥ //

kācitpriyaṃ parityajya aśaktā gantumanyataḥ
puraḥ priyasya pañcatvaṃ gatāgnivadane kṣayam //

uvāca śatapattrākṣī sāsrākṣīva kṛtāñjaliḥ
havyavāhana bhāryāhaṃ parasya paratāpana
dharmasākṣī trilokasya na māṃ spraṣṭumihārhasi //

śāyitaṃ ca mayā deva śivayā ca śivaprabha
pareṇa praihi muktvedaṃ gṛhaṃ ca dayitaṃ hi me //

ekā putramupādāya bālakaṃ dānavāṅganā
hutāśanasamīpasthā ityuvāca hutāśanam //

bālo 'yaṃ duḥkhalabdhaśca mayā pāvaka putrakaḥ
nārhasyenamupādātuṃ dayitaṃ ṣaṇmukhapriya //

kāścitpriyānparityajya pīḍitā dānavāṅganāḥ
nipatantyarṇavajale siñjamānavibhūṣaṇāḥ //

tāta putreti māteti mātuleti ca vihvalam
cakrandustripure nāryaḥ pāvakajvālavepitāḥ //

yathā dahati śailāgniḥ sāmbujaṃ jalajākaram
tathā strīvaktrapadmāni cādahattripure 'nalaḥ //

tuṣārarāśiḥ kamalākarāṇāṃ yathā dahatyambujakāni śīte
tathaiva so 'gnistripurāṅganānāṃ dadāha vaktrekṣaṇapaṅkajāni //

śarāgnipātāt samabhidrutānāṃ tatrāṅganānām atikomalānām
babhūva kāñcīguṇanūpurāṇām ākranditānāṃ ca ravo 'timiśraḥ //

dagdhārdhacandrāṇi savedikāni viśīrṇaharmyāṇi satoraṇāni
dagdhāni dagdhāni gṛhāṇi tatra patanti rakṣārthamivārṇavaughe //

gṛhaiḥ patadbhirjvalanāvalīḍhair āsītsamudre salilaṃ prataptam
kuputradoṣaiḥ prahatānuviddhaṃ yathā kulaṃ yāti dhanānvitasya //

gṛhapratāpaiḥ kvathitaṃ samantāt tadārṇave toyamudīrṇavegam
vitrāsayāmāsa timīnsanakrāṃs timiṅgilāṃstatkvathitāṃstathānyān //

sagopuro mandarapādakalpaḥ prākāravaryastripure ca so 'tha
taireva sārdhaṃ bhavanaiḥ papāta śabdaṃ mahāntaṃ janayansamudre //

sahasraśṛṅgair bhavanair yadāsīt sahasraśṛṅgaḥ sa ivācaleśaḥ
nāmāvaśeṣaṃ tripuraṃ prajajñe hutāśanāhārabaliprayuktam //

pradahyamānena pureṇa tena jagat sapātāladivaṃ prataptam
duḥkhaṃ mahatprāpya jalāvamagnaṃ yasminmahānsaudhavaro mayasya //

taddeveśo vacaḥ śrutvā indro vajradharastadā
śaśāpa tadgṛhaṃ cāpi mayasyāditinandanaḥ //

asevyamapratiṣṭhaṃ ca bhayena ca samāvṛtam
bhaviṣyati mayagṛhaṃ nityameva yathānalaḥ //

yasya yasya tu deśasya bhaviṣyati parābhavaḥ
drakṣyanti tripuraṃ khaṇḍaṃ tatredaṃ nāśagā janāḥ
tadetadadyāpi gṛhaṃ mayasyāmayavarjitam //

bhagavansa mayo yena gṛheṇa prapalāyitaḥ
tasya no gatimākhyāhi mayasya camasodbhava //

dṛśyate dṛśyate yatra dhruvastatra mayāspadam
devadviṭ tu mayaścātaḥ sa tadā khinnamānasaḥ
tataścyuto 'nyaloke 'smiṃs trāṇārthaṃ vai cakāra saḥ //

tatrāpi devatāḥ santi āptoryāmāḥ surottamāḥ
tatrāśaktaṃ tato gantuṃ taṃ caikaṃ puramuttamam //

śivaḥ sṛṣṭvā gṛhaṃ prādān mayāyaiva gṛhārthine
virarāma sahasrākṣaḥ pūjayāmāsa ceśvaram
pūjyamānaṃ ca bhūteśaṃ sarve tuṣṭuvurīśvaram //

sampūjyamānaṃ tridaśaiḥ samīkṣya gaṇairgaṇeśādhipatiṃ tu mukhyam
harṣād vavalgur jahasuśca devā jagmurnanardustu viṣaktahastāḥ //

pitāmahaṃ vandya tato maheśaṃ pragṛhya cāpaṃ pravimṛjya bhūtān
rathācca saṃpatya hareṣudagdhaṃ kṣiptaṃ puraṃ tanmakarālaye ca //

ya imaṃ rudravijayaṃ paṭhate vijayāvaham
vijayaṃ tasya kṛtyeṣu dadāti vṛṣabhadhvajaḥ //

pitṝṇāṃ vāpi śrāddheṣu ya imaṃ śrāvayiṣyati
anantaṃ tasya puṇyaṃ syāt sarvayajñaphalapradam //

idaṃ svastyayanaṃ puṇyam idaṃ puṃsavanaṃ mahat
idaṃ śrutvā paṭhitvā ca yānti rudrasalokatām //