Matsya Purana · Chapter 135

tato raṇe devabalaṃ nārado 'bhyagamatpunaḥ
āgatya caiva tripurāt sabhāyāmāsthitaḥ svayam //

ilāvṛtamiti khyātaṃ tadvarṣaṃ vistṛtāyatam
yatra yajño balervṛtto baliryatra ca saṃyataḥ //

devānāṃ janmabhūmiryā triṣu lokeṣu viśrutā
vivāhāḥ kratavaścaiva jātakarmādikāḥ kriyāḥ //

devānāṃ yatra vṛttāni kanyādānāni yāni ca
reme nityaṃ bhavo yatra sahāyaiḥ pārṣadairgaṇaiḥ //

lokapālāḥ sadā yatra tasthurmerugirau yathā
madhupiṅgalanetrastu candrāvayavabhūṣaṇaḥ
devānāmadhipaṃ prāha gaṇapāṃśca maheśvaraḥ //

vāsavaitad arīṇāṃ te tripuraṃ paridṛśyate
vimānaiśca patākābhir dhvajaiśca samalaṃkṛtam //

idaṃ vṛttamidaṃ khyātaṃ vahnivadbhṛśatāpanam
ete janā giriprakhyāḥ sakuṇḍalakirīṭinaḥ //

prākāragopurāṭṭeṣu kakṣānte dānavāḥ sthitāḥ
ime ca toyadābhāsā danujā vikṛtānanāḥ //

nirgacchanti puro daityāḥ sāyudhā vijayaiṣiṇaḥ //

sa tvaṃ suraśataiḥ sārdhaṃ sasahāyo varāyudhaḥ
sahadbhirmāmakairbhṛtyair vyāpādaya mahāsurān //

ahaṃ ca rathavaryeṇa niścalācalavatsthitaḥ
puraḥ purasya randhrārthī sthāsyāmi vijayāya vaḥ //

yadā tu puṣyayogeṇa ekatvaṃ sthāsyate puram
tadetannirdahiṣyāmi śareṇaikena vāsava //

ityukto vai bhagavatā rudreṇeha sureśvaraḥ
yayau tattripuraṃ jetuṃ tena sainyena saṃvṛtaḥ //

prakrāntarathabhīmaistaiḥ sadevaiḥ pārṣadāṃ gaṇaiḥ
kṛtasiṃharavopetair udgacchadbhirivāmbudaiḥ //

tena nādena tripurād dānavā yuddhalālasāḥ
utpatya dudruvuśceluḥ sāyudhāḥ khe gaṇeśvarān //

anye payodharārāvāḥ payodharasamā babhuḥ
sasiṃhanādaṃ vāditraṃ vādayāmāsuruddhatāḥ //

devānāṃ siṃhanādaśca sarvatūryaravo mahān
grasto 'bhūddaityanādaiśca candrastoyadharairiva //

candrodayātsamudbhūtaḥ paurṇamāsa ivārṇavaḥ
tripuraṃ prabhavattadvad bhīmarūpamahāsuraiḥ //

prākāreṣu pure tatra gopureṣvapi cāpare
aṭṭālakānsamāruhya kecic calitavādinaḥ //

svarṇamālādharāḥ śūrāḥ prabhāsitakarāmbarāḥ
kecin nadanti danujās toyamattā ivāmbudāḥ //

itaścetaśca dhāvantaḥ kecidudbhūtavāsasaḥ
kimetaditi papracchur anyonyaṃ gṛhamāśritāḥ //

kimetannaiva jānāmi jñānamantarhitaṃ hi me
jñāsyase 'nantareṇeti kālo vistārato mahān //

so 'pyasau pṛthvīsāraṃ ca siṃhaśca rathamāsthitaḥ
tiṣṭhate tripuraṃ pīḍya dehaṃ vyādhirivocchritaḥ //

ya eṣo 'sti sa eṣo 'stu kā cintā sambhrame sati
ehi āyudham ādāya kva me pṛcchā bhaviṣyati //

iti te 'nyonyamāviddhā uttarottarabhāṣiṇaḥ
āsādya pṛcchanti tadā dānavāstripurālayāḥ //

tārakākhyapure daityās tārakākhyapuraḥsarāḥ
nirgatāḥ kupitāstūrṇaṃ bilādiva mahoragāḥ //

nirdhāvantastu te daityāḥ pramathādhipayūthapaiḥ
niruddhā gajarājāno yathā kesariyūthapaiḥ //

darpitānāṃ tataścaiṣāṃ darpitānām ivāgnīnām
rūpāṇi jajvalusteṣām agnīnāmiva dhamyatām //

tato bṛhanti cāpāni bhīmanādāni sarvaśaḥ
nikṛṣya jaghnuranyonyam iṣubhiḥ prāṇabhojanaiḥ //

mārjāramṛgabhīmāsyān pārṣadānvikṛtānanān
dṛṣṭvā dṛṣṭvāhasannuccair dānavā rūpasampadā //

bāhubhiḥ parighākāraiḥ kṛṣyatāṃ dhanuṣāṃ śarāḥ
bhaṭavarmeṣu viviśus taḍāgānīva pakṣiṇaḥ //

mṛtāḥ stha kva nu yāsyadhvaṃ haniṣyāmo nivartatām
ityevaṃ paruṣāṇyuktvā dānavāḥ pārṣadarṣabhān //

bibhiduḥ sāyakaistīkṣṇaiḥ sūryapādā ivāmbudān
pramathā api siṃhākṣāḥ siṃhavikrāntavikramāḥ
khaṇḍaśailaśilāvṛkṣair bibhidur daityadānavān //

ambudairākulamiva haṃsākulamivāmbaram
dānavākulamatyarthaṃ tatpuraṃ sakalaṃ babhau //

vikṛṣṭacāpā daityendrāḥ sṛjanti śaradurdinam
indracāpāṅkitoraskā jaladā iva durdinam //

iṣubhistāḍyamānāste bhūyo bhūyo gaṇeśvarāḥ
cakruste dehaniryāsaṃ svarṇadhātumivācalāḥ //

tathā vṛkṣaśilāvajra śūlapaṭṭiparaśvadhaiḥ
cūrṇyante 'bhihatā daityāḥ kācāṣṭaṅkahatā iva //

candrodayātsamudbhūtaḥ paurṇamāsa ivārṇavaḥ
tripuraṃ prabhavat tadvad bhīmarūpamahāsuraiḥ //

tārakākhyo jayatyeṣa iti daityā aghoṣayan
jayatīndraśca rudraśca ityeva ca gaṇeśvarāḥ //

vāritā dāritā bāṇair yodhāstasminbalārṇave
niḥsvananto 'mbusamaye jalagarbhā ivāmbudāḥ //

karaiśchinnaiḥ śirobhiśca dhvajaiśchattraiśca pāṇḍuraiḥ
yuddhabhūmirbhayavatī māṃsaśoṇitapūritā //

vyomni cotplutya sahasā tālamātraṃ varāyudhaiḥ
dṛḍhāhatāḥ patan pūrvaṃ dānavāḥ pramathāstathā //

siddhāścāpsarasaścaiva cāraṇāśca nabhogatāḥ
dṛḍhaprahārahṛṣitāḥ sādhu sādhviti cukruśuḥ //

anāhatāśca viyati devadundubhayastathā
nadanto meghaśabdena śarabhā iva roṣitāḥ //

te tasmiṃstripure daityā nadyaḥ sindhupatāviva
viśanti kruddhavadanā valmīkamiva pannagāḥ //

tārakākhyapure tasmin surāḥ śūrāḥ samantataḥ
saśastrā nipatanti sma sapakṣā iva bhūdharāḥ //

yodhayanti tribhāgeṇa tripure tu gaṇeśvarāḥ
vidyunmālī mayaścaiva magnau ca drumavadraṇe //

vidyunmālī sa daityendro girīndrasadṛśadyutiḥ
ādāya parighaṃ ghoraṃ tāḍayāmāsa nandinam //

sa nandī dānavendreṇa parigheṇa dṛḍhāhataḥ
bhramate madhunā vyaktaḥ purā nārāyaṇo yathā //

nandīśvare gate tatra gaṇapāḥ khyātavikramāḥ
dudruvurjātasaṃrambhā vidyunmālinamāsuram //

ghaṇṭākarṇaḥ śaṅkukarṇo mahākālaśca pārṣadāḥ
tataśca sāyakaiḥ sarvān gaṇapāngaṇapākṛtīn //

bhūyo bhūyaḥ sa vivyādha gaṇeśvaramahattamān
bhittvā bhittvā rurāvoccair nabhasyambudharo yathā //

tasyārambhitaśabdena nandī dinakaraprabhaḥ
saṃjñāṃ prāpya tataḥ so 'pi vidyunmālinamādravat //

rudradattaṃ tadā dīptaṃ dīptānalasamaprabham
vajraṃ vajranibhāṅgasya dānavasya sasarja ha //

taṃ nandibhujanirmuktaṃ muktāphalavibhūṣitam
papāta vakṣasi tadā vajraṃ daityasya bhīṣaṇam //

sa vajranihato daityo vajrasaṃhananopamaḥ
papāta vajrābhihataḥ śakreṇādririvāhataḥ //

daityeśvaraṃ vinihataṃ nandinā kulanandinā
cukruśurdānavāḥ prekṣya dudruvuśca gaṇādhipāḥ //

duḥkhāmarṣitaroṣāste vidyunmālini pātite
drumaśailamahāvṛṣṭiṃ payodāḥ sasṛjuryathā //

te pīḍyamānā gurubhir giribhiśca gaṇeśvarāḥ
kartavyaṃ na viduḥ kiṃcid vandyamādhārmikā iva //

tato 'suravaraḥ śrīmāṃs tārakākhyaḥ pratāpavān
satarūṇāṃ girīṇāṃ vai tulyarūpadharo babhau //

bhinnottamāṅgā gaṇapā bhinnapādāṅkitānanāḥ
virejurbhujagā mantrair vāryamāṇā yathā tathā //

mayena māyāvīryeṇa vadhyamānā gaṇeśvarāḥ
bhramanti bahuśabdālāḥ pañjare śakunā iva //

tayāsuravaraḥ śrīmāṃs tārakākhyaḥ pratāpavān
dadāha ca balaṃ sarvaṃ śuṣkendhanamivānalaḥ //

tārakākhyena vāryante śaravarṣaistadā gaṇāḥ
mayena māyānihatās tārakākhyena ceṣubhiḥ
gaṇeśā vidhurā jātā jīrṇamūlā yathā drumāḥ //

bhūyaḥ saṃpatate cāgnir grahāngrāhānbhujaṃgamān
girīndrāṃśca harīnvyāghrān vṛkṣān sṛmaravarṇakān //

śarabhānaṣṭapādāṃśca apaḥ pavanameva ca
mayo māyābalenaiva pātayatyeva śatruṣu //

te tārakākhyena mayena māyayā saṃmuhyamānā vivaśā gaṇeśvarāḥ
nāśaknuvaṃste manasāpi ceṣṭituṃ yathendriyārthā muninābhisaṃyatāḥ //

mahājalāgnyādisakuñjaroragair harīndravyāghrarkṣatarakṣurākṣasaiḥ
vibādhyamānāstamasā vimohitāḥ samudramadhyeṣviva gādhakāṅkṣiṇaḥ //

saṃmardyamāneṣu gaṇeśvareṣu saṃnardamāneṣu suretareṣu
tataḥ surāṇāṃ pravarābhirakṣituṃ riporbalaṃ saṃviviśuḥ sahāyudhāḥ //

yamo gadāstro varuṇaśca bhāskaras tathā kumāro 'marakoṭisaṃyutaḥ
svayaṃ ca śakraḥ sitanāgavāhanaḥ kulīśapāṇiḥ suralokapuṃgavaḥ //

sa coḍunāthaḥ sasuto divākaraḥ sa sāntakastryakṣapatir mahādyutiḥ
ete ripūṇāṃ prabalābhirakṣitaṃ tadā balaṃ saṃviviśurmadoddhatāḥ //

yathā vanaṃ darpitakuñjarādhipā yathā nabhaḥ sāmbudharaṃ divākaraḥ
yathā ca siṃhairvijaneṣu gokulaṃ tathā balaṃ tattridaśair abhidrutam //

kṛtaprahārāturadīnadānavaṃ tatastvabhajyanta balaṃ hi pārṣadāḥ
svarjyotiṣāṃ jyotir ivoṣmavān harir yathā tamo ghorataraṃ narāṇām //

viśāntayāmāsa yathā sadaiva niśākaraḥ saṃcitaśārvaraṃ tamaḥ
tato 'pakṛṣṭe ca tamaḥprabhāve astraprabhāve ca vivardhamāne //

diglokapālair gaṇanāyakaiśca kṛto mahānsiṃharavo muhūrtam
saṃkhye vibhagnā vikarā vipādāś chinnottamāṅgāḥ śarapūritāṅgāḥ //

devetarā devavarairvibhinnāḥ sīdanti paṅkeṣu yathā gajendrāḥ
vajreṇa bhīmena ca vajrapāṇiḥ śaktyā ca śaktyā ca mayūraketuḥ //

daṇḍena cogreṇa ca dharmarājaḥ pāśena cogreṇa ca vārigoptā
śūlena kālena ca yakṣarājo vīryeṇa tejasvitayā sukeśaḥ //

gaṇeśvarāste surasaṃnikāśāḥ pūrṇāhutīsiktaśikhiprakāśāḥ
utsādayante danuputravṛndān yathaiva indrāśanayaḥ patantyaḥ //

mayastu devānparirakṣitāram umātmajaṃ devavaraṃ kumāram
śareṇa bhittvā sa hi tārakāsutaṃ sa tārakākhyāsuram ābabhāṣe //

kṛtvā prahāraṃ praviśāmi vīraṃ puraṃ hi daityendrabalena yuktaḥ
viśrāmamūrjaskaramapyavāpya punaḥ kariṣyāmi raṇaṃ prapannaiḥ //

vayaṃ hi śastrakṣatavikṣatāṅgā viśīrṇaśastradhvajavarmavāhāḥ
jayaiṣiṇaste jayakāśinaśca gaṇeśvarā lokavarādhipāśca //

mayasya śrutvā divi tārakākhyo vaco 'bhikāṅkṣankṣatajopamākṣaḥ
viveśa tūrṇaṃ tripuraṃ diteḥ sutaiḥ sutairadityā yudhi vṛddhaharṣaiḥ //

tataḥ saśaṅkhānakabheribhīmaṃ sasiṃhanādaṃ harasainyamābabhau /
mayānugaṃ ghoragabhīragahvaraṃ yathā siṃhanāditam //