Matsya Purana · Chapter 136

mayaḥ prahāraṃ kṛtvā tu māyāvī dānavarṣabhaḥ
viveśa tūrṇaṃ tripuram abhraṃ nīlamivāmbaram //

sa dīrghamuṣṇaṃ niḥśvasya dānavānvīkṣya madhyagān
dadhyau lokakṣaye prāpte kālaṃ kāla ivāparaḥ //

indro 'pi bibhyate yasya sthito yuddhepsuragrataḥ
sa cāpi nidhanaṃ prāpto vidyunmālī mahāyaśāḥ //

durgaṃ vai tripurasyāsya na samaṃ vidyate puram
tasyāpyeṣo 'nayaḥ prāpto na durgaṃ kāraṇaṃ kvacit //

kālasyaiva vaśe sarvaṃ durgaṃ durgataraṃ ca yat
kāle kruddhe kathaṃ kālāt trāṇaṃ no 'dya bhaviṣyati //

ekeṣu triṣu yatkiṃcid balaṃ vai sarvajantuṣu
kālasya tadvaśaṃ sarvam iti paitāmaho vidhiḥ //

asminkaḥ prabhavedyogo hy asaṃdhārye 'mitātmani
laṅghane kaḥ samarthaḥ syād ṛte devaṃ maheśvaram //

bibhemi nendrāddhi yamād varuṇānna ca vittapāt
svāmī caiṣāṃ tu devānāṃ durjayaḥ sa maheśvaraḥ //

aiśvaryasya phalaṃ yattat prabhutvasya ca yatphalam
tadadya darśayiṣyāmi yāvadvīrāḥ samantataḥ //

vāpīmamṛtatoyena pūrṇāṃ srakṣye varauṣadhīḥ
jīviṣyanti tadā daityāḥ saṃjīvanavarauṣadhaiḥ //

iti saṃcintya balavān mayo māyāvināṃ varaḥ
māyayā sasṛje vāpīṃ rambhāmiva pitāmahaḥ //

dviyojanāyatāṃ dīrghāṃ pūrṇayojanavistṛtām
ārohasaṃkramavatīṃ citrarūpāṃ kathāmiva //

indoḥ kiraṇakalpena mṛṣṭenāmṛtagandhinā
pūrṇāṃ paramatoyena guṇapūrṇāmivāṅganām //

utpalaiḥ kumudaiḥ padmair vṛtāṃ kādambakaistathā
candrabhāskaravarṇābhair bhīmair āvaraṇairvṛtām //

khagair madhurarāvaiśca cārucāmīkaraprabhaiḥ
kāmaiṣibhir ivākīrṇāṃ jīvānāmaraṇīm iva //

tāṃ vāpīṃ sṛjya sa mayo gaṅgāmiva maheśvaraḥ
tasyāṃ prakṣālayāmāsa vidyunmālinamāditaḥ //

sa vāpyāṃ majjito daityo devaśatrurmahābalaḥ
uttasthāvindhanairiddhaḥ sadyo huta ivānalaḥ //

mayasya cāñjaliṃ kṛtvā tārakākhyo 'bhivāditaḥ
vidyunmālīti vacanaṃ mayamutthāya cābravīt //

kva nandī saha rudreṇa vṛtaḥ pramathajambukaiḥ
yudhyāmo 'rīn viniṣpīḍya dayā deheṣu kā hi naḥ //

anvāsyaiva ca rudrasya bhavāmaḥ prabhaviṣṇavaḥ
tairvā vinihatā yuddhe bhaviṣyāmo yamāśanāḥ //

vidyunmāler niśamyaitan mayo vacanamūrjitam
taṃ pariṣvajya sārdrākṣa idamāha mahāsuraḥ //

vidyunmālinna me rājyam abhipretaṃ na jīvitam
tvayā vinā mahābāho kimanyena mahāsura //

mahāmṛtamayī vāpī hy eṣā māyābhirīśvara
sṛṣṭā dānavadaityānāṃ hatānāṃ jīvavardhinī //

diṣṭyā tvāṃ daitya paśyāmi yamalokād ihāgatam
durgatāvanayagrastaṃ bhokṣyāmo 'dya mahānidhim //

dṛṣṭvā dṛṣṭvā ca tāṃ vāpīṃ māyayā mayanirmitām
hṛṣṭānanākṣā daityendrā idaṃ vacanamabruvan //

dānavā yudhyatedānīṃ pramathaiḥ saha nirbhayāḥ
mayena nirmitā vāpī hatānsaṃjīvayiṣyati //

tataḥ kṣubdhāmbudhinibhā bherī sā tu bhayaṃkarī
vādyamānā nanādoccai rauravī sā punaḥ punaḥ //

śrutvā bherīravaṃ ghoraṃ meghārambhitasaṃnibham
nyapatannasurāstūrṇaṃ tripurādyuddhalālasāḥ //

loharājatasauvarṇaiḥ kaṭakairmaṇirājitaiḥ
āmuktaiḥ kuṇḍalairhārair mukuṭairapi cotkaṭaiḥ //

dhūmāyitā hyaviramā jvalanta iva pāvakāḥ
āyudhāni samādāya kāśino dṛḍhavikramāḥ //

nṛtyamānā iva naṭā garjanta iva toyadāḥ
karocchrayā iva gajāḥ siṃhā iva ca nirbhayāḥ //

hradā iva ca gambhīrāḥ sūryā iva pratāpitāḥ
drumā iva ca daityendrās trāsayanto balaṃ mahat //

pramathā api sotsāhā garuḍotpātapātinaḥ
yuyutsavo 'bhidhāvanti dānavāndānavārayaḥ //

nandīśvareṇa pramathās tārakākhyena dānavāḥ
cakruḥ saṃhatya saṃgrāmaṃ codyamānā balena ca //

te 'sibhiścandrasaṃkāśaiḥ śūlaiścānalapiṅgalaiḥ
bāṇaiśca dṛḍhanirmuktair abhijaghnuḥ parasparam //

śarāṇāṃ sṛjyamānānām asīnāṃ ca nipātyatām
rūpāṇyāsanmaholkānāṃ patantīnāmivāmbarāt //

śaktibhirbhinnahṛdayā nirdayā iva pātitāḥ
nirayeṣviva nirmagnāḥ kūjante pramathāsurāḥ //

hemakuṇḍalayuktāni kirīṭotkaṭavanti ca
śirāṃsyurvyāṃ patanti sma girikūṭā ivātyaye //

paraśvadhaiḥ paṭṭiśaiśca khaḍgaiśca parighaistathā
chinnāḥ karivarākārā nipetuste dharātale //

garjanti sahasā hṛṣṭāḥ pramathā bhīmagarjanāḥ
sādhayantyapare siddhā yuddhagāndharvamadbhutam //

balavānbhāsi pramatha darpito bhāsi dānava
iti coccārayanvācaṃ vāraṇā raṇadhūrgatāḥ //

parighairāhatāḥ kecid dānavaiḥ śaṃkarānugāḥ
vamante rudhiraṃ vaktraiḥ svarṇadhātumivācalāḥ //

pramathairapi nārācair asurāḥ suraśatravaḥ
drumaiśca giriśṛṅgaiśca gāḍhamevāhave hatāḥ //

sūditānatha tāndaityān anye dānavapuṃgavāḥ
utkṣipya cikṣipur vāpyāṃ mayadānavacoditāḥ //

te cāpi bhāsvarairdehaiḥ svargaloka ivāmarāḥ
uttasthurvāpīmāsādya sadrūpābharaṇāmbarāḥ //

athaike dānavāḥ prāpya vāpīprakṣepaṇād asūn
āsphoṭya siṃhanādaṃ ca kṛtvādhāvaṃstathāsurāḥ //

dānavāḥ pramathānetān prasarpata kim āsatha
hatānapi hi vo vāpī punarujjīvayiṣyati //

evaṃ śrutvā śaṅkukarṇo vaco 'gragrahasaṃnibhaḥ
drutamevaitya deveśam idaṃ vacanamabravīt //

sūditāḥ sūditā deva pramathairasurā hyamī
uttiṣṭhanti punarbhīmāḥ sasyā iva jalokṣitāḥ //

asminkila pure vāpī pūrṇāmṛtarasāmbhasā
nihatā nihatā yatra kṣiptā jīvanti dānavāḥ //

iti vijñāpayaddevaṃ śaṅkukarṇo maheśvaram
abhavandānavabala utpātā vai sudāruṇāḥ //

tārakākhyaḥ subhīmākṣo dāritāsyo hariryathā
abhyadhāvatsusaṃkruddho mahādevarathaṃ prati //

tripure tu mahānghoro bherīśaṅkharavo babhau
dānavā niḥsṛtā dṛṣṭvā devadevarathe suram //

bhūkampaścābhavattatra śatāṅgo bhūgato 'bhavat
dṛṣṭvā kṣobhamagādrudraḥ svayambhūśca pitāmahaḥ //

tābhyāṃ devavariṣṭhābhyām anvitaḥ sa rathottamaḥ
anāyatanam āsādya sīdate guṇavāniva //

dhātukṣaye deha iva grīṣme cālpamivodakam
śaithilyaṃ yāti sa rathaḥ sneho viprakṛto yathā //

rathādutpatyātmabhūr vai sīdantaṃ tu rathottamam
ujjahāra mahāprāṇo rathaṃ trailokyarūpiṇam //

tadā śarādviniṣpatya pītavāsā janārdanaḥ
vṛṣarūpaṃ mahatkṛtvā rathaṃ jagrāha durdharam //

sa viṣāṇābhyāṃ trailokyaṃ rathameva mahārathaḥ
pragṛhyodvahate sajjaṃ kulaṃ kulavaho yathā //

tārakākhyo 'pi daityendro girīndra iva pakṣavān
abhyadravattadā devaṃ brahmāṇaṃ hatavāṃśca saḥ //

sa tārakākhyābhihataḥ pratodaṃ nyasya kūbare
vijajvāla muhurbrahmā śvāsaṃ vaktrāt samudgiran //

tatra daityairmahānādo dānavairapi bhairavaḥ
tārakākhyasya pūjārthaṃ kṛto jaladharopamaḥ //

rathacaraṇakaro 'tha mahāmṛdhe vṛṣabhavapurvṛṣabhendrapūjitaḥ
dititanayabalaṃ vimardya sarvaṃ tripurapuraṃ praviveśa keśavaḥ //

sajalajaladarājitāṃ samastāṃ kumudavarotpalaphullapaṅkajāḍhyām
suragururapibatpayo 'mṛtaṃ tad raviriva saṃcitaśārvaraṃ tamo 'ndham //

vāpīṃ pītvāsurendrāṇāṃ pītavāsā janārdanaḥ
nardamāno mahābāhuḥ praviveśa śaraṃ tataḥ //

tato 'surā bhīmagaṇeśvarairhatāḥ prahārasaṃvardhitaśoṇitāpagāḥ
parāṅmukhā bhīmamukhaiḥ kṛtā raṇe yathā nayābhyudyatatatparairnaraiḥ //

sa tārakākhyas taḍinmālireva ca mayena sārdhaṃ pramathairabhidrutāḥ
puraṃ parāvṛtya nu te śarārditā yathā śarīraṃ pavanodaye gatāḥ //

gaṇeśvarābhyudyatadarpakāśino mahendranandīśvaraṣaṇmukhā yudhi
vineduruccairjahasuśca durmadā jayema candrādidigīśvaraiḥ saha //