Matsya Purana · Chapter 123

gomedakaṃ pravakṣyāmi ṣaṣṭhaṃ dvīpaṃ tapodhanāḥ
surodakasamudrastu gomedena samāvṛtaḥ //

śālmalasya tu vistārād dviguṇastasya vistaraḥ
tasmindvīpe tu vijñeyau parvatau dvau samāhitau //

prathamaḥ sumanā nāma jātyañjanamayo giriḥ
dvitīyaḥ kumudo nāma sarvauṣadhisamanvitaḥ //

śātakaumbhamayaḥ śrīmān vijñeyaḥ sumahācitaḥ
samudrekṣurasodena vṛto gomedakaśca saḥ //

ṣaṣṭhena tu samudreṇa surodāddviguṇena ca
dhātakīkumudaścaiva havyaputrau suvistṛtau //

saumanaṃ prathamaṃ varṣaṃ dhātakīkhaṇḍamucyate
dhātakinaḥ smṛtaṃ tadvai prathamaṃ prathamasya tu //

gomedaṃ yatsmṛtaṃ varṣaṃ nāmnā sarvasukhaṃ tu tat
kumudasya dvitīyasya dvitīyaṃ kumudaṃ tataḥ //

etau dvau parvatau vṛttau śeṣau sarvasamucchritau
pūrveṇa tasya dvīpasya sumanāḥ parvataḥ sthitaḥ //

prākpaścimāyataiḥ pādair āsamudrāditi sthitaḥ
paścārdhe kumudastasya evameva sthitastu vai //

etaiḥ parvatapādaistu sa deśo vai dvidhākṛtaḥ
dakṣiṇārdhaṃ tu dvīpasya dhātakīkhaṇḍamucyate //

kumudaṃ tūttare tasya dvitīyaṃ varṣamuttamam
etau janapadau dvau tu gomedasya tu vistṛtau //

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi saptamaṃ dvīpamuttamam
samudrekṣurasaṃ caiva gomedāddviguṇaṃ hi saḥ //

āvṛtya tiṣṭhati dvīpaḥ puṣkaraḥ puṣkarairvṛtaḥ
puṣkareṇa vṛtaḥ śrīmāṃś citrasānumahāgiriḥ //

kūṭaiścitrairmaṇimayaiḥ śilājālasamudbhavaiḥ
dvīpasyaiva tu pūrvārdhe citrasānuḥ sthito mahān //

parimaṇḍalasahasrāṇi vistīrṇaḥ saptaviṃśatiḥ
ūrdhvaṃ sa vai caturviṃśad yojanānāṃ mahābalaḥ //

dvīpārdhasya parikṣiptaḥ paścime mānaso giriḥ
sthito velāsamīpe tu pūrvacandra ivoditaḥ //

yojanānāṃ sahasrāṇi sārdhaṃ pañcāśaducchritaḥ
tasya putro mahāvītaḥ paścimārdhasya rakṣitā //

pūrvārdhe parvatasyāpi dvidhā deśastu sa smṛtaḥ
svādūdakenodadhinā puṣkaraḥ parivāritaḥ //

vistārānmaṇḍalāccaiva gomedāddviguṇena tu
triṃśadvarṣasahasrāṇi teṣu jīvanti mānavāḥ //

viparyayo na teṣvasti etatsvābhāvikaṃ smṛtam
ārogyaṃ sukhabāhulyaṃ mānasīṃ siddhimāsthitāḥ //

sukhamāyuśca rūpaṃ ca triṣu dvīpeṣu sarvaśaḥ
adhamottamau na teṣvāstāṃ tulyāste vīryarūpataḥ //

na tatra vadhyavadhakau nerṣyāsūyā bhayaṃ tathā
na lobho na ca dambho vā na ca dveṣaḥ parigrahaḥ //

satyānṛte na teṣvāstāṃ dharmādharmau tathaiva ca
varṇāśramāṇāṃ vārttā ca pāśupālyaṃ vaṇikkṛṣiḥ //

trayīvidyā daṇḍanītiḥ śuśrūṣā daṇḍa eva ca
na tatra varṣaṃ nadyo vā śītoṣṇaṃ ca na vidyate //

udbhidānyudakāni syur giriprasravaṇāni ca
tulyottarakurūṇāṃ tu kālastatra tu sarvadā //

sarvataḥ sukhakālo 'sau jarākleśavivarjitaḥ
sargastu dhātakīkhaṇḍe mahāvīte tathaiva ca //

evaṃ dvīpāḥ samudraistu sapta saptabhirāvṛtāḥ
dvīpasyānantaro yastu samudrastatsamastu vai //

evaṃ dvīpasamudrāṇāṃ vṛddhirjñeyā parasparam
apāṃ caiva samudrekāt samudra iti saṃjñitaḥ //

ṛṣadvasantyo varṣeṣu prajā yatra caturvidhāḥ
ṛṣiratyeva ramaṇe varṣantvetena teṣu vai //

udayatīndau pūrve tu samudraḥ pūryate sadā
prakṣīyamāne bahule kṣīyate 'stamite ca vai //

āpūryamāṇo hyudadhir ātmanaivābhipūryate
tato vai kṣīyamāṇe tu svātmanyeva hy apāṃ kṣayaḥ //

udayātpayasāṃ yogāt puṣpanty āpo yathā svayam
tathā sa tu samudro 'pi vardhate śaśinodaye //

anyūnānatiriktātmā vardhantyāpo hrasanti ca
udaye 'stamaye cendoḥ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ //

kṣayavṛddhī samudrasya śaśivṛddhikṣaye tathā
daśottarāṇi pañcāhur aṅgulānāṃ śatāni ca //

apāṃ vṛddhiḥ kṣayo dṛṣṭaḥ samudrāṇāṃ tu parvasu
dvirāpatvāt smṛto dvīpo dadhanāccodadhiḥ smṛtaḥ //

nigīrṇatvācca girayaḥ parvabandhācca parvatāḥ
śākadvīpe tu vai śākaḥ parvatastena cocyate //

kuśadvīpe kuśastambo madhye janapadasya tu
krauñcadvīpe giriḥ krauñcas tasya nāmnā nigadyate //

śālmaliḥ śālmaladvīpe pūjyate sa mahādrumaḥ
gomedake tu gomedaḥ parvatastena cocyate //

nyagrodhaḥ puṣkaradvīpe padmavattena sa smṛtaḥ
pūjyate sa mahādevair brahmāṃśo 'vyaktasambhavaḥ //

tasminsa vasati brahmā sādhyaiḥ sārdhaṃ prajāpatiḥ
tatra devā upāsante trayastriṃśanmaharṣibhiḥ //

sa tatra pūjyate devo devairmaharṣisattamaiḥ
jambūdvīpātpravartante ratnāni vividhāni ca //

dvīpeṣu teṣu sarveṣu prajānāṃ kramaśastu vai
ārjavādbrahmacaryeṇa satyena ca damena ca //

ārogyāyuḥpramāṇābhyāṃ dviguṇaṃ dviguṇaṃ tataḥ
dvīpeṣu teṣu sarveṣu yathoktaṃ varṣakeṣu ca //

gopāyante prajāstatra sarvaiḥ sahajapaṇḍitaiḥ
bhojanaṃ cāprayatnena sadā svayamupasthitam //

ṣaḍrasaṃ tanmahāvīryaṃ tatra te bhuñjate janāḥ
pareṇa puṣkarasyātha āvṛtyāvasthito mahān //

svādūdakasamudrastu sa samantād aveṣṭayat
svādūdakasya paritaḥ śailastu parimaṇḍalaḥ //

prakāśaścāprakāśaśca lokālokaḥ sa ucyate
ālokastatra cārvākca nirālokastataḥ param //

lokavistāramātraṃ tu pṛthivyardhaṃ tu bāhyataḥ
praticchinnaṃ samantāttu udakenāvṛtaṃ mahat //

bhūmerdaśaguṇāścāpaḥ samantātpālayanti gām
adbhyo daśaguṇaścāgniḥ sarvato dhārayaty apaḥ //

agnerdaśaguṇo vāyur dhārayañjyotirāsthitaḥ
tiryakca maṇḍalo vāyur bhūtānyāveṣṭya dhārayan //

daśādhikaṃ tathākāśaṃ vāyorbhūtānyadhārayat
bhūtādirdhārayanvyoma tasmāddaśaguṇastu vai //

bhūtādito daśaguṇaṃ mahadbhūtānyadhārayat
mahattattvaṃ hyanantena avyaktena tu dhāryate //

ādhārādheyabhāvena vikārāste vikāriṇām
pṛthvyādayo vikārāste paricchinnāḥ parasparam //

parasparādhikāścaiva praviṣṭāśca parasparam
evaṃ parasparotpannā dhāryante ca parasparam //

yasmātpraviṣṭāste 'nyonyaṃ tasmātte sthiratāṃ gatāḥ
āsaṃste hyaviśeṣāśca viśeṣā anyaveśanāt //

pṛthvyādayastu vāyvantāḥ paricchinnāstu tatra te
bhūtebhyaḥ paratas tebhyo hy alokaḥ sarvataḥ smṛtaḥ //

tathā hyāloka ākāśe paricchinnāni sarvaśaḥ
pātre mahati pātrāṇi yathā hyantargatāni ca //

bhavantyanyonyahīnāni parasparasamāśrayāt
tathā hyāloka ākāśe bhedāstvantargatāgatāḥ //

kṛtānyetāni tattvāni anyonyasyādhikāni ca
yāvadetāni tattvāni tāvadutpattirucyate //

jantūnāmiha saṃskāro bhūteṣvantargateṣu vai
pratyākhyāyeha bhūtāni kāryotpattir na vidyate //

tasmātparimitā bhedāḥ smṛtāḥ kāryātmakāstu vai
te kāraṇātmakāścaiva syurbhedā mahadādayaḥ //

ityevaṃ saṃniveśo 'yaṃ pṛthvyākrāntastu bhāgaśaḥ
saptadvīpasamudrāṇāṃ yāthātathyena vai mayā //

vistārānmaṇḍalāccaiva prasaṃkhyānena caiva hi
viśvarūpaṃ pradhānasya parimāṇaikadeśinaḥ //

etāvatsaṃniveśastu mayā samyakprakāśitaḥ
etāvadeva śrotavyaṃ saṃniveśasya pārthiva //