Matsya Purana · Chapter 11

ādityavaṃśamakhilaṃ vada sūta yathākramam
somavaṃśaṃ ca tattvajña yathāvadvaktumarhasi //

vivasvānkaśyapāt pūrvam adityāmabhavat sutaḥ
tasya patnītrayaṃ tadvat saṃjñā rājñī prabhā tathā //

raivatasya sutā rājñī revataṃ suṣuve sutam
prabhā prabhātaṃ suṣuve tvāṣṭrī saṃjñā tathā manum //

yamaśca yamunā caiva yamalau tu babhūvatuḥ
tatastejomayaṃ rūpam asahantī vivasvataḥ //

nārīmutpādayāmāsa svaśarīrādaninditām
tvāṣṭrī svarūparūpeṇa nāmnā chāyeti bhāminī //

purataḥ saṃsthitāṃ dṛṣṭvā saṃjñā tāṃ pratyabhāṣata
chāye taṃ bhaja bhartāram asmadīyaṃ varānane //

apatyāni madīyāni mātṛsnehena pālaya
tathetyuktvā tu sā devam agamat kvāpi suvratā //

kāmayāmāsa devo 'pi saṃjñeyamiti cādarāt
janayāmāsa tasyāṃ tu putraṃ ca manurūpiṇam //

savarṇatvācca sāvarṇir manorvaivasvatasya ca
tataḥ śaniṃ ca tapatīṃ viṣṭiṃ caiva krameṇa tu //

chāyāyāṃ janayāmāsa saṃjñeyamiti bhāskaraḥ
chāyā svaputre 'bhyadhikaṃ snehaṃ cakre manau tathā //

pūrvo manustu cakṣāma na yamaḥ krodhamūrchitaḥ
saṃtarjayāmāsa tadā pādamudyamya dakṣiṇam //

śaśāpa ca yamaṃ chāyā sakṣataḥ kṛmisaṃyutaḥ
pādo 'yameko bhavitā pūyaśoṇitavisravaḥ //

nivedayāmāsa pitur yamaḥ śāpādamarṣitaḥ
niṣkāraṇamahaṃ śapto mātrā deva sakopayā //

bālabhāvānmayā kiṃcid udyataś caraṇaḥ sakṛt
manunā vāryamāṇāpi mama śāpam adād vibho //

prāyo na mātā sāsmākaṃ śāpenāhaṃ yato hataḥ
devo 'pyāha yamaṃ bhūyaḥ kiṃ karomi mahāmate //

maurkhyātkasya na duḥkhaṃ syād athavā karmasaṃtatiḥ
anivāryā bhavasyāpi kā kathānyeṣu jantuṣu //

kṛkavākurmayā datto yaḥ kṛmīnbhakṣayiṣyati
kledaṃ ca rudhiraṃ caiva vatsāyam apaneṣyati //

evamuktastapastepe yamastīvraṃ mahāyaśāḥ
gokarṇatīrthe vairāgyāt phalapattrānilāśanaḥ //

ārādhayanmahādevaṃ yāvadvarṣāyutāyutam
varaṃ prādānmahādevaḥ saṃtuṣṭaḥ śūlabhṛttadā //

vavre sa lokapālatvaṃ pitṛloke nṛpālayam
dharmādharmātmakasyāpi jagatastu parīkṣaṇam //

evaṃ sa lokapālatvam agamacchūlapāṇinaḥ
pitṝṇāṃ cādhipatyaṃ ca dharmādharmasya cānagha //

vivasvānatha tajjñātvā saṃjñāyāḥ karmaceṣṭitam
tvaṣṭuḥ samīpamagamad ācacakṣe ca roṣavān //

tamuvāca tatastvaṣṭā sāntvapūrvaṃ dvijottamāḥ
tavāsahantī bhagavan mahastīvraṃ tamonudam //

vaḍabārūpam āsthāya matsakāśam ihāgatā
nivāritā mayā sā nu tvayā caiva divākara //

yasmād avijñātatayā matsakāśam ihāgatā
tasmānmadīyaṃ bhavanaṃ praveṣṭuṃ na tvamarhasi //

evamuktā jagāmātha marudeśamaninditā
vaḍabārūpam āsthāya bhūtale sampratiṣṭhitā //

tasmātprasādaṃ kuru me yadyanugrahabhāgaham
apaneṣyāmi te tejo yantre kṛtvā divākara //

rūpaṃ tava kariṣyāmi lokānandakaraṃ prabho
tathetyuktaḥ sa raviṇā bhramau kṛtvā divākaram //

pṛthakcakāra tattejaś cakraṃ viṣṇor akalpayat
triśūlaṃ cāpi rudrasya vajramindrasya cādhikam //

daityadānavasaṃhartuḥ sahasrakiraṇātmakam
rūpaṃ cāpratimaṃ cakre tvaṣṭā padbhyāmṛte mahat //

na śaśākātha taddraṣṭuṃ pādarūpaṃ raveḥ punaḥ
arcāsvapi tataḥ pādau na kaścitkārayet kvacit //

yaḥ karoti sa pāpiṣṭhāṃ gatimāpnoti ninditām
kuṣṭharogamavāpnoti loke 'sminduḥkhasaṃyutaḥ //

tasmācca dharmakāmārthī citreṣvāyataneṣu ca
na kvacitkārayetpādau devadevasya dhīmataḥ //

tataḥ sa bhagavāngatvā bhūrlokam amarādhipaḥ
kāmayāmāsa kāmārto mukha eva divākaraḥ //

aśvarūpeṇa mahatā tejasā ca samāvṛtaḥ
saṃjñā ca manasā kṣobham agamadbhayavihvalā //

nāsāpuṭābhyāmutsṛṣṭaṃ paro 'yamiti śaṅkayā
tadretasas tato jātāv aśvināv iti niścitam //

dasrau sutatvāt saṃjātau nāsatyau nāsikāgrataḥ
jñātvā cirācca taṃ devaṃ saṃtoṣam agamat param //

vimānenāgamatsvargaṃ patyā saha mudānvitā
sāvarṇo 'pi manur merāv adyāpyāste tapodhanaḥ
śanistapobalādāpa grahasāmyaṃ tataḥ punaḥ //

yamunā tapatī caiva punarnadyau babhūvatuḥ
viṣṭirghorātmikā tadvat kālatvena vyavasthitā //

manor vaivasvatasyāsan daśa putrā mahābalāḥ
ilas tu prathamasteṣāṃ putreṣṭyāṃ samajāyata //

ikṣvākuḥ kuśanābhaśca ariṣṭo dhṛṣṭa eva ca
nariṣyantaḥ karūṣaśca śaryātiśca mahābalāḥ
pṛṣadhraścātha nābhāgaḥ sarve te divyamānuṣāḥ //

abhiṣicya manuḥ putram ilaṃ jyeṣṭhaṃ sa dhārmikaḥ
jagāma tapase bhūyaḥ sa mahendravanālayam //

atha digjayasiddhyartham ilaḥ prāyānmahīm imām
bhramandvīpāni sarvāṇi kṣmābhṛtaḥ sampradharṣayan //

jagāmopavanaṃ śambhor aśvākṛṣṭaḥ pratāpavān
kalpadrumalatākīrṇaṃ nāmnā śaravaṇaṃ mahat //

ramate yatra deveśaḥ śambhuḥ somārdhaśekharaḥ
umayā samayastatra purā śaravaṇe kṛtaḥ //

puṃnāma sattvaṃ yatkiṃcid āgamiṣyati te vane
strītvameṣyati tatsarvaṃ daśayojanamaṇḍale //

ajñātasamayo rājā ilaḥ śaravaṇe purā
strītvamāpa viśann eva vaḍabātvaṃ hayastadā //

puruṣatvaṃ hṛtaṃ sarvaṃ strīrūpe vismito nṛpaḥ
ileti sābhavannārī pīnonnataghanastanī //

unnataśroṇijaghanā padmapattrāyatekṣaṇā
pūrṇenduvadanā tanvī vilāsollāsitekṣaṇā //

mūlonnatāyatabhujā nīlakuñcitamūrdhajā
tanulomā sudaśanā mṛdugambhīrabhāṣiṇī //

śyāmagaureṇa varṇena haṃsavāraṇagāminī
kārmukabhrūyugopetā tanutāmranakhāṅkurā //

bhramantī ca vane tasmiṃś cintayāmāsa bhāminī
ko me pitāthavā bhrātā kā me mātā bhavediha //

kasya bharturahaṃ dattā kiyadvatsyāmi bhūtale
cintayantīti dadṛśe somaputreṇa sāṅganā //

ilā rūpasamākṣipta manasā varavarṇinī
budhastadāptaye yatnam akarotkāmapīḍitaḥ //

viśiṣṭākāravāndaṇḍī sakamaṇḍalupustakaḥ
veṇudaṇḍakṛtāneka pavitrakagaṇatrikaḥ //

dvijarūpaḥ śikhī brahmā nigadankarṇakuṇḍalaḥ
baṭubhiścānvito yuktaiḥ samitpuṣpakuśodakaiḥ //

kilānviṣan vane tasmin nājuhāva sa tāmilām
bahir vanasyāntaritaḥ kila pādapamaṇḍale //

sasaṃbhramamakasmāttāṃ sopālambhamivāvadat
tyaktvāgnihotraśuśrūṣāṃ kva gatā mandirānmama //

iyaṃ vihāravelā te hy atikrāmati sāmpratam
ehyehi pṛthusuśroṇi saṃbhrāntā kena hetunā //

iyaṃ sāyantanī velā vihārasyeha vartate
kṛtvopalepanaṃ puṣpair alaṃkuru gṛhaṃ mama //

sā tv abravīd viramṛtāhaṃ sarvametattapodhana
ātmānaṃ tvāṃ ca bhartāraṃ kulaṃ ca vada me 'nagha //

budhaḥ provāca tāṃ tanvīm ilā tvaṃ varavarṇinī
ahaṃ ca kāmuko nāma bahuvidyo budhaḥ smṛtaḥ //

tejasvinaḥ kule jātaḥ pitā me brāhmaṇādhipaḥ
iti sā tasya vacanāt praviṣṭā budhamandiram //

ratnastambhasamāyuktaṃ divyamāyāvinirmitam
ilā kṛtārthamātmānaṃ mene tadbhavanasthitā //

aho vṛttamaho rūpam aho dhanamaho kulam
mama cāsya ca me bhartur aho lāvaṇyam uttamam //

reme ca sā tena samam atikālamilā tataḥ
sarvabhogamaye gehe yathendrabhavane tathā //