Markandeya Purana · Chapter 71

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe auttamamanvantare saptatitamo 'dhyāyaḥ
ekasaptatitamo 'dhyāyaḥ- 71
mārkaṇḍeya uvāca
tāṃ preṣayitvā rājāpi svabhartṛgṛhamaṅganām /
cintayāmāsa niḥ śvasya kimatra sukataṃ bhavet

anarghayogyatā kaṣṭaṃ sa māmāha mahāmanāḥ /
vaikalyaṃ vipramuddiśya tathāhāyaṃ niśācaraḥ

so 'haṃ kathaṃ kariṣyāmi tyaktā patnī mayā hi sā /
athavā jñānadṛṣṭiṃ taṃ pṛcchāmi munisattamam

sañcintyetthaṃ sa bhūpālaḥ samāruhya ca taṃ ratham /
yayau yatra sa dharmātmā trikālajño mahāminiḥ

avaruhya rathāt so 'tha taṃ sametya praṇamya ca /
yathāvṛttaṃ samācakhyau rākṣasena samāgamam

brāhmaṇyā darśanañcaiva dauḥ śīlyāpagamaṃ tathā /
preṣaṇaṃ bhartṛgehe ca kāryamāgamane ca yat

ṛṣiruvāca
jñātametanmayā pūrvaṃ yat kṛtante narādhipa /
kāryamāgamane caiva matsamīpe tavākhilam

pṛccha māmiha kiṃ kāryaṃ mayetyudvignamānasaḥ /
tvayyāgate mahīpāla ! śṛṇu kāryañca yattvayā

patnī dharmārthakāmānāṃ kāraṇaṃ prabalaṃ nṛṇām /
viśeṣataśca dharmasya santyaktastyajatā hi tām

apatnīko naro bhūpa ! na yogyo nijakarmaṇām /
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vāpi vaiśyaḥ śūdro 'pi vā nṛpa

tyajatā bhavatā patnīṃ na śobhanamanuṣṭhitam /
atyājyo hi yathā bhartā strīṇāṃ bharyā tathā nṛṇām

rājovāca
bhagavan ! kiṃ karomyeṣa vipāko mama karmaṇām /
nānukūlānukūlasya yasmāttyaktā tato mayā

yadyatkaroti tat kṣāntaṃ dahyamānena cetasā /
bhagavaṃstadviyogārtibibhītenāntarātmanā

sāmprataṃ tu vane tyaktā na vedmi kva nu sā gatā /
bhakṣitā vāpi vipine siṃhavyāghraniśācaraiḥ

ṛṣīruvāca
na bhakṣitā sā bhūpāla ! sihavyāghraniśācaraiḥ /
sā tvaviplutacāritrā sāmpratantu rasātale

rājovāca
sā nītā kena pātālamāste sādūṣitā katham /
atyadbhutamidaṃ brahman ! yathāvadvaktumarhasi

ṛṣiruvāca
pātāle nāgarājo 'sti prakhyātaśca kapotakaḥ /
tena dṛṣṭā tvayā tyaktā bhramamāṇā mahāvane

sā rūpaśālinī tena sānurāgeṇa pārthiva /
veditārthena pātālaṃ nītā sā yuvatī tadā

tatastasya sutā subhrūrnandā nāma mahīpate /
bhāryā manoramā cāsya nāgarājasya dhīmataḥ

tayā mātuḥ sapatnīyaṃ sā bhavitrīti śobhanā /
dṛṣṭā svagehaṃ sā nītā guptā cāntaḥ pure śubhā

yadā tu yācitā nandā na dadāti nṛpottaram /
mūkā bhaviṣyasītyāha tadā tāṃ tanayāṃ pitā

evaṃ śaptā sutā tena sā cāste tatra bhūpate /
nītā tenoragendreṇa dhṛtā tatsutayā satī

mārkaṇḍeya uvāca
tato rājā paraṃ harṣamavāpya tamapṛcchata /
dvijavaryaṃ svadaurbhāgyakāraṇaṃ dayitāṃ prati

rājovāca
bhagavan ! sarvalokasya mayi prītiranuttamā /
kinnu tatkāraṇaṃ yena svapatnī nātivatsalā

mama cāsāvatīveṣṭā prāṇebhyo 'pi mahāmune /
sā ca māṃ prati duḥ śīlā brūhi yatkāraṇaṃ dvija

ṛṣīruvāca
pāṇigrahaṇakāle tvaṃ sūryabhaumaśanaiścaraiḥ /
śukravācaspatibhyāñca tava bhāryāvalokitā

tanmuhūrte 'bhavaccandrastasyāḥ somasutastathā /
parasparavipakṣau tau tataḥ pārthiva ! te bhṛśam

tadgaccha tvaṃ svadharmeṇa paripālaya medinīm /
patnīsahāyaḥ sarvāśca kuru dharmavatīḥ kriyāḥ

mārkaṇḍeya uvāca
ityukte praṇipatyainamāruhya syandanaṃ tataḥ /
uttamaḥ pṛthivīpāla ājagāma nijaṃ puram