Markandeya Purana · Chapter 72

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe auttamamanvantare ekasaptatitamo 'dhyāyaḥ
dvisaptatitamo 'dhyāyaḥ- 72
mārkaṇḍeya uvāca
tataḥ svanagaraṃ prāpya taṃ dadarśa dvijaṃ nṛpaḥ /
sametaṃ bhāryayā caiva śīlavatyā mudānvitam

brāhmaṇa uvāca
rājavarya ! kṛtārtho 'smi yato dharmo hi rakṣitaḥ /
dharmajñaneha bhavatā bhāryāmānayatā mama

rājovāca
kṛtārthastvaṃ dvijaśreṣṭha ! nijadharmānupālanāt /
vayaṃ saṅkaṭino vipra ! yeṣāṃ patnī na veśmani

brāhmaṇa uvāca
narendra ! sā hi vipine bhakṣitā śvanāpadairyadi /
alantayā kimanyasyā na pāṇirgṛhyate tvayā /
krodhasya vaśamāgamya dharmo na rakṣitastvayā

rājovāca
na bhakṣitā me dayitā śvāpadaiḥ sā hi jīvati /
avidūṣitacāritrā kathametatkaromyaham

brāhmaṇa uvāca
yadi jīvati te bhāryā na caiva vyabhicāriṇī /
tadapatnīkatājanma kiṃ pāpaṃ kriyate tvayā

rājovāca
ānītāpi hi sā vipra ! pratikūlā sadaiva me /
duḥ khāya na sukhāyālaṃ tasyā maitrī na vai mayi /
tathā tvaṃ kuru yatnaṃ me yathā sā vaśagāminī

brāhmaṇa uvāca
tava saṃprītaye tasyā vareṣṭirupakāriṇī /
kriyate mitrakāmairyā mitravindāṃ karomi tām

aprītayoḥ prītikaro sā hi saṃjananī param /
bhāryāpatyormanuṣyendra ! tāntaveṣṭiṃ karomyaham

yatra tiṣṭhati sā subhrūstava bhāryā mahīpate /
tasmādānoyatāṃ sā te parāṃ prītimupaiṣyati

mārkaṇḍeya uvāca
ityuktaḥ sa tu sambhārānaśeṣānavanīpatiḥ /
ānināya cakāreṣṭiṃ sa ca tāṃ dvijasattamaḥ

saptakṛtvaḥ sa tu tadā cakāreṣṭiṃ punaḥ punaḥ /
tasya rājño dvijaśreṣṭho bhāryāsampādanāya vai

yadāropitamaitrīntāmamanyata mahāmuniḥ /
svabhartari tadā viprastamuvāca narādhipam

ānīyatāṃ naraśreṣṭha ! yā taveṣṭātmano 'ntikam /
bhuṅkṣva bhogāṃstayā sārdhaṃ yaja yajñāṃstathādṛtaḥ

mārkaṇḍeya uvāca
ityuktastena vipreṇa bhūpālo vismitastadā /
sasmāra taṃ mahāvīryaṃ satyasandhaṃ niśācaram

smṛtastena tadā sadyaḥ samupetya narādhipam /
kiṃ karomīti so 'pyāha praṇipatya mahāmune

tatastena narendreṇa vistareṇa nivedite /
gatvā pātālamādāya rājapatnīmupāyayau

ānītā cātihārdena sā dadarśa tadā patim /
uvāca ca prasīdeti bhūyobhūyo mudānvitā

tataḥ sa rājā rabhasā pariṣvajyāha māninīm /
priye ! prasanna evāhaṃ bhūyo 'pyevaṃ bravīṣi kim

patnyuvāca
yadi prisādapravaṇaṃ narendra ! mayi te manaḥ /
tadetadabhiyāce tvāṃ tat kuruṣva mamārhaṇam

rājovāca
niḥ śaṅkaṃ brūhi matto yadbhavātyā kiñcidīpsitam /
tadalabhyaṃ na te bhīru ! tavāyatto 'smi nānyathā

patnyuvāca
madarthaṃ tena nāgena sutā śaptā sakhī mama /
mūkā bhaviṣyasītyāha sā ca mūkatvamāgatā

tasyāḥ pratikriyāṃ prītyā mama śaknoti cedbhavān /
vāgvighātapraśāntyarthaṃ tataḥ kiṃ na kṛtaṃ mama

mārkaṇḍeya uvāca
tataḥ sa rājā taṃ vipramāhāsmin kīdṛśī kriyā /
tanmūkatāpanodāya sa ca taṃ prāha pārthivam

brāhmaṇa uvāca
bhūpa ! sārasvatīmiṣṭiṃ karomi vacanāttava /
patnī taveyamānṛṇyaṃ yātu tadvākpravartanāt

mārkaṇḍeya uvāca
iṣṭiṃ sārasvatīṃ cakre tadarthaṃ sa dvijottamaḥ /
sārasvatāni sūktāni jajāpa ca samāhitaḥ

tataḥ pravṛttavākyāntāṃ gargaḥ prāha rasātale /
upakāraḥ sakhībhartrā kṛto 'yamatiduṣkaraḥ

itthaṃ jñānaṃ samāsādya nandā śīghragatiḥ puram /
tato rājñīṃ pariṣvajya svasakhīmuragātmajā

tañca saṃstūya bhūpālaṃ kalyāṇoktyā punaḥ punaḥ /
uvāca madhuraṃ nāgī kṛtāsanaparigrahā

upakāraḥ kṛto vīra ! bhavatā yo mamādhunā /
tenāsmyākṛṣṭahṛdayā yadbravīmi śṛṇuṣva tat

tava putro mahāvīryo bhaviṣyati narādhipa /
tasmāpratihataṃ cakramasyāṃ bhuvi bhaviṣyati

sarvārthaśāstratattvajño dharmānuṣṭhānatatparaḥ /
manvantareśvaro dhīmān ! bhaviṣyati sa vai manuḥ

mārkaṇḍeya uvāca
iti datvā varaṃ tasmai nāgarājasutā tataḥ /
sakhīṃ tāṃ saṃpariṣvajya pātālamagamanmune

tatra tasya tayā sārdhaṃ ramataḥ pṛthivīpateḥ /
jagāma kālaḥ sumahān prajāḥ pālayatastathā

tataḥ sa tasyāntanayo jajñe rājño mahātmanaḥ /
paurṇamāsyāṃ yathā kāntaścandraḥ saṃpūrṇamaṇḍalaḥ

tasmin jāte mudaṃ prāpuḥ prajāḥ sarvā mahātmani /
devadundubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭiḥ papāta ca

tasya dṛṣṭvā vapuḥ kāntaṃ bhaviṣyaṃ śīlameva ca /
auttamaśceti munayo nāma cakruḥ samāgatāḥ

jāto 'yamuttame vaṃśe tatra kāle tathottame /
uttamāvayavastena auttamo 'yaṃ bhaviṣyati

mārkaṇḍeya uvāca
uttamasya sutaḥ so 'tha nāmnā khyātastathauttamaḥ /
manurāsīttatprabhāvo bhāgure śrūyatāṃ mama

uttamākhyānamakhilaṃ janma caivottamasya ca /
nityaṃ śṛṇoti vidveṣaṃ sa kadācinna gacchati

iṣṭairdāraistathā putrairbandhubhirvā kadācana /
viyogo nāsya bhavitā śṛṇvataḥ paṭhato 'pi vā

tasya manvantaraṃ brahman ! vadato me niśāmaya /
śrūyatāṃ tatra yaścendro ye ca devāstatharṣayaḥ