માર્કંડેય પુરાણ · અધ્યાય 71

ઇતિ શ્રીમાર્કણ્ડેયપુરાણે ઔત્તમમન્વન્તરે સપ્તતિતમો ઽધ્યાયઃ
એકસપ્તતિતમો ઽધ્યાયઃ- 71
માર્કણ્ડેય ઉવાચ
તાં પ્રેષયિત્વા રાજાપિ સ્વભર્તૃગૃહમઙ્ગનામ્ ।
ચિન્તયામાસ નિઃ શ્વસ્ય કિમત્ર સુકતં ભવેત્

અનર્ઘયોગ્યતા કષ્ટં સ મામાહ મહામનાઃ ।
વૈકલ્યં વિપ્રમુદ્દિશ્ય તથાહાયં નિશાચરઃ

સો ઽહં કથં કરિષ્યામિ ત્યક્તા પત્ની મયા હિ સા ।
અથવા જ્ઞાનદૃષ્ટિં તં પૃચ્છામિ મુનિસત્તમમ્

સઞ્ચિન્ત્યેત્થં સ ભૂપાલઃ સમારુહ્ય ચ તં રથમ્ ।
યયૌ યત્ર સ ધર્માત્મા ત્રિકાલજ્ઞો મહામિનિઃ

અવરુહ્ય રથાત્ સો ઽથ તં સમેત્ય પ્રણમ્ય ચ ।
યથાવૃત્તં સમાચખ્યૌ રાક્ષસેન સમાગમમ્

બ્રાહ્મણ્યા દર્શનઞ્ચૈવ દૌઃ શીલ્યાપગમં તથા ।
પ્રેષણં ભર્તૃગેહે ચ કાર્યમાગમને ચ યત્

ઋષિરુવાચ
જ્ઞાતમેતન્મયા પૂર્વં યત્ કૃતન્તે નરાધિપ ।
કાર્યમાગમને ચૈવ મત્સમીપે તવાખિલમ્

પૃચ્છ મામિહ કિં કાર્યં મયેત્યુદ્વિગ્નમાનસઃ ।
ત્વય્યાગતે મહીપાલ ! શૃણુ કાર્યઞ્ચ યત્ત્વયા

પત્ની ધર્માર્થકામાનાં કારણં પ્રબલં નૃણામ્ ।
વિશેષતશ્ચ ધર્મસ્ય સન્ત્યક્તસ્ત્યજતા હિ તામ્

અપત્નીકો નરો ભૂપ ! ન યોગ્યો નિજકર્મણામ્ ।
બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વાપિ વૈશ્યઃ શૂદ્રો ઽપિ વા નૃપ

ત્યજતા ભવતા પત્નીં ન શોભનમનુષ્ઠિતમ્ ।
અત્યાજ્યો હિ યથા ભર્તા સ્ત્રીણાં ભર્યા તથા નૃણામ્

રાજોવાચ
ભગવન્ ! કિં કરોમ્યેષ વિપાકો મમ કર્મણામ્ ।
નાનુકૂલાનુકૂલસ્ય યસ્માત્ત્યક્તા તતો મયા

યદ્યત્કરોતિ તત્ ક્ષાન્તં દહ્યમાનેન ચેતસા ।
ભગવંસ્તદ્વિયોગાર્તિબિભીતેનાન્તરાત્મના

સામ્પ્રતં તુ વને ત્યક્તા ન વેદ્મિ ક્વ નુ સા ગતા ।
ભક્ષિતા વાપિ વિપિને સિંહવ્યાઘ્રનિશાચરૈઃ

ઋષીરુવાચ
ન ભક્ષિતા સા ભૂપાલ ! સિહવ્યાઘ્રનિશાચરૈઃ ।
સા ત્વવિપ્લુતચારિત્રા સામ્પ્રતન્તુ રસાતલે

રાજોવાચ
સા નીતા કેન પાતાલમાસ્તે સાદૂષિતા કથમ્ ।
અત્યદ્ભુતમિદં બ્રહ્મન્ ! યથાવદ્વક્તુમર્હસિ

ઋષિરુવાચ
પાતાલે નાગરાજો ઽસ્તિ પ્રખ્યાતશ્ચ કપોતકઃ ।
તેન દૃષ્ટા ત્વયા ત્યક્તા ભ્રમમાણા મહાવને

સા રૂપશાલિની તેન સાનુરાગેણ પાર્થિવ ।
વેદિતાર્થેન પાતાલં નીતા સા યુવતી તદા

તતસ્તસ્ય સુતા સુભ્રૂર્નન્દા નામ મહીપતે ।
ભાર્યા મનોરમા ચાસ્ય નાગરાજસ્ય ધીમતઃ

તયા માતુઃ સપત્નીયં સા ભવિત્રીતિ શોભના ।
દૃષ્ટા સ્વગેહં સા નીતા ગુપ્તા ચાન્તઃ પુરે શુભા

યદા તુ યાચિતા નન્દા ન દદાતિ નૃપોત્તરમ્ ।
મૂકા ભવિષ્યસીત્યાહ તદા તાં તનયાં પિતા

એવં શપ્તા સુતા તેન સા ચાસ્તે તત્ર ભૂપતે ।
નીતા તેનોરગેન્દ્રેણ ધૃતા તત્સુતયા સતી

માર્કણ્ડેય ઉવાચ
તતો રાજા પરં હર્ષમવાપ્ય તમપૃચ્છત ।
દ્વિજવર્યં સ્વદૌર્ભાગ્યકારણં દયિતાં પ્રતિ

રાજોવાચ
ભગવન્ ! સર્વલોકસ્ય મયિ પ્રીતિરનુત્તમા ।
કિન્નુ તત્કારણં યેન સ્વપત્ની નાતિવત્સલા

મમ ચાસાવતીવેષ્ટા પ્રાણેભ્યો ઽપિ મહામુને ।
સા ચ માં પ્રતિ દુઃ શીલા બ્રૂહિ યત્કારણં દ્વિજ

ઋષીરુવાચ
પાણિગ્રહણકાલે ત્વં સૂર્યભૌમશનૈશ્ચરૈઃ ।
શુક્રવાચસ્પતિભ્યાઞ્ચ તવ ભાર્યાવલોકિતા

તન્મુહૂર્તે ઽભવચ્ચન્દ્રસ્તસ્યાઃ સોમસુતસ્તથા ।
પરસ્પરવિપક્ષૌ તૌ તતઃ પાર્થિવ ! તે ભૃશમ્

તદ્ગચ્છ ત્વં સ્વધર્મેણ પરિપાલય મેદિનીમ્ ।
પત્નીસહાયઃ સર્વાશ્ચ કુરુ ધર્મવતીઃ ક્રિયાઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ
ઇત્યુક્તે પ્રણિપત્યૈનમારુહ્ય સ્યન્દનં તતઃ ।
ઉત્તમઃ પૃથિવીપાલ આજગામ નિજં પુરમ્