Markandeya Purana · Chapter 44
iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe ariṣṭakathanaṃ nāma tricatvāriṃśo 'dhyāyaḥ
catuścatvāriṃśo 'dhyāyaḥ
subāhuruvāca
yadarthaṃ nṛpaśārdūla ! tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ /
tanmayā sakalaṃ prāptaṃ yāsyāmi tvaṃ sukhī bhava
kākhirāja uvāca
kiṃ nimittaṃ bhavān prāpto niṣpannor'thaśca kastava /
subāho ! tanmamācakṣva paraṃ kautūhalaṃ hi me
samākrāntamalarkeṇa pitṛpaitāmahaṃ mahat /
rājyaṃ dehīti nirjitya tvayāhamabhicoditaḥ
tato mayā samākramya rājyamasyānujasya te /
etatte balamānītaṃ tadbhuṅkṣvasvakulocitam
subāhuruvāca
kāśirāja ! nibodha tvaṃ yadarthamayamudyamaḥ /
kṛto mayā bhavāṃścaiva kārito 'tyantamudyamam
bhrātā mamāyaṃ grāmyeṣu sakto bhogeṣu tattvavit /
vimūḍhau bodhavantau ca bhrātarāvagrajau mama
tayormama ca yanmātrā bālye stanyaṃ yathā mukhe /
tathāvabodho vinyastaḥ karṇayoravanīpate
tayormama ca vijñeyāḥ padārthā ye matā nṛbhiḥ /
prākāśyaṃ manaso nītāste mātrā nāsya pārthiva
yathaikamarthe yātānāmekasminnavasīdati /
duḥ khaṃ bhavati sādhūnāṃ tatāsmākaṃ mahīpate
gārhasthyamohamāpanne sīdatyasminnareśvara /
sambandhinyasya dehasya bibhrati bhrātṛkalpanām
tato mayā viniścitya duḥ khādvairāgyabhāvanā /
bhaviṣyatītyasya bhavānityudyogāya saṃśritaḥ
tadasya duḥ khādvairāgyaṃ saṃbodhādavanīpate /
samudbhūtaṃ kṛtaṃ kāryaṃ bhadraṃ te 'stu vrajāmyaham
uṣṭvā madālasāgarbhe pītvā satsāstathā stanam /
nānyanārīsutairyātaṃ vartma yātviti pārthiva
vicārya tanmayā sarvaṃ yuṣmatsaṃśrayapūrvakam /
kṛtaṃ taccāpi niṣpannaṃ prayāsye siddhaye punaḥ
upekṣyate sīdamānaḥ svajano bāndhavaḥ suhṛt /
yairnarendra ! na tān manye sendriyā vikalā hi te
suhṛdi svajane bandhau samarthe yo 'vasīdati /
dharmārthakāmamokṣebhyo vācyāste tatra na tvasau
etat tvatsaṅgamād bhūpa ! mayā kāryaṃ mahat kṛtam /
svasti te 'stu gamiṣyāmi jñānabhāgbhava sattama
kāśirāja uvāca
upakārastvayā sādhoralarkasya kṛto mahān /
mamopakārāya kathaṃ na karoṣi svamānasam
phaladāyī satāṃ sadibhaḥ saṅgamo nāphalo yataḥ /
tasmāttavatsaṃśrayādyuktā mayā prāptā samunnatiḥ
subāhuruvāca
dharmārthakāmamokṣākhyaṃ puruṣārthacatuṣṭayam /
tatra dharmārthakāmāste sakalā hīyate 'paraḥ
tatte saṃkṣepato vakṣye tadihaikamanāḥ śṛṇu /
śrutvā ca samyagālocya yatethāḥ śreyase nṛpa
mametipratyayo bhūpa ! na kāryo 'hamiti tvayā /
samyagālocya dharmo hi dharmābhāve nirāśrayaḥ
kasyāhamiti saṃjñeyamityālocya tvayātmanā /
bāhyantargatamālocyamālocyāpararātriṣu
avyaktādiviśeṣantamavikāramacetanam /
vyaktāvyaktaṃ tvayā jñeyaṃ jñātā kaścāhamityuta
etasminneva vijñāne vijñātamakhilaṃ tvayā /
anātmanyātmavijñānamakhe khamiti mūḍhatā
so 'haṃ sarvagato bhūpa ! lokasaṃvyavahārataḥ /
mayedamucyate sarvaṃ tvayā pṛṣṭo vrajāmyaham
evamuktvā yayau dhīmān ! subāhuḥ kāśibhūmipam /
kāśirājo 'pi saṃpūjya so 'larkaṃ svapuraṃ yayau
alarko 'pi sutaṃ jyeṣṭhamabhiṣicya narādhipam /
vanaṃ jagāma santyaktasarvasaṅgaḥ svasiddhaye
tataḥ kālena mahātā nirdvandvo niṣparigrahaḥ /
prāpya yogardhimatulāṃ paraṃ nirvāṇamāptavān
paśyan jagadidaṃ sarvaṃ sadevāsuramānuṣam /
pāśairguṇamayairbaddhaṃ badhyamānañca nityaśaḥ
putrādibhrātṛputrādi-svapārakyādibhāvitaiḥ /
ākṛṣyamāṇaṃ karaṇairduḥkhārtaṃ bhinnadarśanam
ajñānapaṅkagarbhasthamanuddhāraṃ mahāmatiḥ /
ātmānañca samuttīrṇaṃ gāthāmetāmagāyata
aho kaṣṭaṃ yadasmābhaiḥ pūrvaṃ rājyamanuṣṭhitam /
iti paścānmayā jñātaṃ yogānnāsti paraṃ sukham
jaḍa uvāca
tātainaṃ tvaṃ samātiṣṭha muktaye yogamuttamam /
prāpsyase yena tad brahma yatra gatvā na śocasi
tato 'hamapi yāsyāmi kiṃ yajñaiḥ kiṃ japena me /
kṛtakṛtyasya karaṇaṃ brahmabhāvāya kalpate
tvatto 'nujñāmavāpyāhaṃ nirdvandvo niṣparigrahaḥ /
prayatiṣye tathā muktau yathā yāsyāmi nirvṛtim
pakṣiṇa ūcuḥ
evamuktvā sa pitaraṃ prāpyānujñāṃ tataśca saḥ /
brahman ! jagāma medhāvī parityaktaparigrahaḥ
so 'pi tasya pitā tadvat krameṇa sumahāmatiḥ /
vānaprasthaṃ samāsthāya caturthāśramamabhyagāt
tatrātmajaṃ samāsādya hitvā bandhaṃ guṇādikam /
prāpa siddhiṃ parāṃ prājñastatkālopāttasaṃmatiḥ
etatte kathitaṃ brahman ! yatpṛṣṭā bhavatā vayam /
suvistaraṃ yathāvacca kimanyacchrotumicchasi
Original text: Mārkaṇḍeyapurāṇa, 1-93 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0