Language

ENहिગુ
Scripture Library

Markandeya Purana · Chapter 43

43.1

iti śrīmārkaṇāḍeyapurāṇe yogadharme oṅkāradhyāyo nāma dvicatvāriṃśo 'dhyāyaḥ
tricatvāriṃśo 'dhyāyaḥ
dattātreya uvāca
ariṣṭāni mahārāja ! śṛṇu vakṣyāmi tāni te /
yeṣāmālokanānmṛtyuṃ nijaṃ jānāti yogavit

43.2

devamārgaṃ dhruvaṃ śukraṃ somacchāyāmarundhatīm /
yo na paśyenna jīvet sa naraḥ saṃvatsarāt param

43.3

araśmibimbaṃ sūryasya vahniṃ caivāṃśumālinam /
dṛṣṭvai kādaśamāsāt tu naro nordhantu jīvati

43.4

vānte mūtrapūrīṣe ca yaḥ svarṇaṃ rajataṃ tathā /
pratyakṣaṃ kurute svapne jīvet sa daśamāsikam

43.5

dṛṣṭvā pretapiśācādīn gandharvanagarāṇi ca /
suvarṇavarṇān vṛkṣāṃśca nava māsān sa jīvati

43.6

sthūlaḥ kṛśaḥ kṛśaḥ sthūlo yo 'kasmādeva jāyate /
prakṛteśca nivarteta tasyāyuścāṣṭamāsikam

43.7

khaṇḍaṃ yasya padaṃ pārṣṇayāṃ pādasyāgre ca vā bhavet /
pāṃśukardamayormadhye sapta māsān sa jīvati

43.8

gṛdhraḥ kapotaḥ kākālo vāyaso vāpi mūrdhani /
kravyādo vā khago nīlaḥ ṣaṇmāsāyuḥ pradarśakaḥ

43.9

hanyate kākapaṅktībhiḥ pāṃśuvarṣeṇa vā naraḥ /
svāṃ cchāyāmanyathā dṛṣṭvā catuḥ pañca sa jīvati

43.10

anabhre vidyutaṃ dṛṣṭvā dakṣiṇāṃ diśamāśritām /
rātrāvindradhanuścāpi jīvitaṃ dvitrimāsikam

43.11

ghṛte taile tathādarśe toye vā nātmanastanum /
yaḥ paśyedaśiraskāṃ vā māsādūrdhvaṃ na jīvati

43.12

yasya vastasamo gandho gātre śavasamo 'pi vā /
tasyārdhamāsikaṃ jñeyaṃ yogino nṛpa ! jīvitam

43.13

yasya vai stramātrasya hṛtpādamavaśuṣyate /
pibataśca jalaṃ śoṣo daśāhaṃ so 'pi jīvati

43.14

sambhinno māruto yasya marmasthānāni kṛntati /
hṛṣyate nāmbusaṃsparśāt tasya mṛtyurupasthitaḥ

43.15

ṛkṣavānarayānastho gāyan yo dakṣiṇāṃ diśam /
svapne prayāti tasyāpi na mṛtyuḥ kālamicchati

43.16

raktakṛṣṇāmbaradharā gāyantī hasatī ca yam /
dakṣiṇāśānnayennārī svapne so 'pi na jīvati

43.17

nagnaṃ kṣapaṇakaṃ svapne hasamānaṃ mahābalam /
ekaṃ saṃvīkṣya valgantaṃ vidyānmṛtyumupasthitam

43.18

āmastakatalādyastu nimagnaṃ paṅkasāgare /
svapne paśyatyathātmānaṃ sa sadyo mriyate naraḥ

43.19

keśāṅgārāṃstathā bhasma bhujaṅgānnirjalāṃ nadīm /
dṛṣṭvā svapne daśāhāttu mṛtyurekādaśe dine

43.20

karālairvikaṭaiḥ kṛṣṇaiḥ puruṣairudyatāyudhaiḥ /
pāṣāṇaistāḍitaḥ svapne sadyo mṛtyuṃ labhennaraḥ

43.21

sūryodaye yasya śivā krośantī yāti saṃmukham /
viparītaṃ parītaṃ vā sa sadyo mṛtyumṛcchati

43.22

yasya vai bhuktamātrasya hṛdayaṃ bādhate kṣudhā /
jāyate dantagharṣaśca sa gatāyurna saṃśayam

43.23

dīpagandhaṃ na yo vetti trasyatyahni tathā niśi /
nātmānaṃ paranetrasthaṃ vīkṣate na sa jīvati

43.24

śakrāyudhaṃ cārdharātre divā grahagaṇantathā /
dṛṣṭvā manyeta saṃkṣīṇamātmajīvitamātmavit

43.25

nāsikā vakratāmeti karṇayornamanonnatī /
netrañca vāmaṃ stravati yasya tasyāyurudgatam

43.26

āraktatāmeti mukhaṃ jihvā vā śyāmatāṃ yadā /
tadā prājño vijānīyānmṛtyumāsannamātmanaḥ

43.27

uṣṭra-rāsabhayānena yaḥ svapne dakṣiṇāṃ diśam /
prayāti tañca jānīyāt sadyomṛtyuṃ na saṃśayaḥ

43.28

pidhāya karṇau nirghoṣaṃ na śṛṇotyātmasambhavam /
naśyate cakṣuṣorjyotiryasya so 'pi na jīvati

43.29

patato yasya vai garte svapne dvāraṃ pidhīyate /
na cottiṣṭhati yaḥ śvabhrāttadantaṃ tasya jīvitam

43.30

ūrdhvā ca dṛṣṭirna ca saṃpratiṣṭhā
raktā punaḥ saṃparivartamānā /
mukhasya coṣmā śuṣirañca nābheḥ
śaṃsanti puṃsāmaparaṃ śarīram

43.31

svapne 'gniṃ praviśedyastu na ca niṣkramate punaḥ /
jalapraveśādapi vā tadantaṃ tasya jīvitam

43.32

yaścābhihanyate duṣṭairbhūtai rātrāvatho divā /
sa mṛtyuṃ saptarātryante naraḥ prāprotyasaṃśayam

43.33

svavastramamalaṃ śuklaṃ raktaṃ paśyatyathāsitam /
yaḥ pumān mṛtyumāsannaṃ tasyāpi hi vinirdiśet

43.34

svabhāvavaiparītyantu prakṛteśca viparyayaḥ /
kathayanti manuṣyāṇāṃ sadāsannau yamāntakau

43.35

yeṣāṃ vinītaḥ satataṃ ye 'sya pūjyatamā matāḥ /
tāneva cāvajānāti tāneva ca vinindati

43.36

devānnārcayate vṛddhān gurūn viprāṃśca nindati /
mātāpitrorna satkāraṃ jāmātṝṇāṃ karoti ca

43.37

yogināṃ jñānaviduṣāmanyeṣāñca mahātmanām /
prāpte tu kāle puruṣastadvijñeyaṃ vicakṣaṇaiḥ

43.38

yogināṃ satataṃ yatnādariṣṭānyavanīpate /
saṃvatsarānte tajjñeyaṃ phaladāni divāniśam

43.39

vilokyā viśadā caiṣāṃ phalapaṅktiḥ subhīṣaṇā /
vijñāya kāryo manasi sa ca kālo nareśvara

43.40

jñātva kālañca taṃ samyagabhayasthānamāśritaḥ /
yuñjīta yogī kālo 'sau yathā nāsyāphalo bhavet

43.41

dṛṣṭvāriṣṭaṃ tathā yogī tyaktvā maraṇajaṃ bhayam /
tatsvabhāvaṃ tadālokya kāle yāvatyupāgatam

43.42

tasya bhāge tathaivāhno yogaṃ yuñjīta yogavit /
pūrvāhne cāparāhne ca madhyāhne cāpi taddine

43.43

yatra vā rajanībhāge tadariṣṭaṃ nirīkṣitam /
tatraiva tāvadyuñjīta yāvat prāptaṃ hi taddinam

43.44

tatastyaktvā bhayaṃ sarvaṃ jitvā taṃ kālamātmavān /
tatraivāvasathe sthitvā yatra vā sthairyamātmanaḥ

43.45

yuñjīta yogaṃ nirjitya trīn guṇān paramātmani /
tanmayaścātmanā bhūtvā cidvṛttimapi santyajet

43.46

tataḥ paramanirvāṇamatīndriyamagocaram /
yadbuddheryanna cākhyātuṃ śakyate tat samaśnute

43.47

etat sarvaṃ samākhyātaṃ tavālarka ! yathārthavat /
prāpsyase yena tadbrahma saṃkṣepāttannibodha me

43.48

śaśāṅkaraśmisaṃyogācchandrakāntamaṇiḥ payaḥ /
samutsṛjati nāyuktaḥ sopamā yoginaḥ smṛtā

43.49

yaccārkaraśmisaṃyogādarkakānto hutāśanam /
āviṣkaroti naikaḥ sannupamā sāpi yoginaḥ

43.50

pipīlikākhu-nakula-gṛhagodhā-kapiñjalāḥ /
vasanti svāmivad gehe dhvaste yānti tato 'nyataḥ

43.51

duḥ khantu svāmino dhvaṃse tasya teṣāṃ na kiñcana /
veśmano yatra rājendra ! sopamā yogasiddhaye

43.52

mṛdvāhikālpadehāpi mukhāgreṇāpyaṇīyasā /
karoti mṛdbhāracayamupadeśaḥ sa yoginaḥ

43.53

paśupakṣimanuṣyādyaiḥ patrapuṣpaphalānvitam /
vṛkṣaṃ vilupyamānantu dṛṣṭvā sidhyanti yoginaḥ

43.54

ruruśāvaviṣāṇāgramālakṣya tilakākṛtim /
saha tena vivardhantaṃ yogī siddhimavāpnuyāt

43.55

dravapūrṇamupādāya pātramārohato bhuvaḥ /
tuṅgamārgaṃ vilokyoccairvijñātaṃ kiṃ na yoginā

43.56

sarvasve jīvanāyālaṃ nikhāte puruṣasya yā /
ceṣṭā tāṃ tattvato jñātvā yoginaḥ kṛtakṛtyatā

43.57

tadgṛhaṃ yatra vasatiḥ tadbhojyaṃ yena jīvati /
yena sampadyate cārthastatsukhaṃ mamatātra kā

43.58

abhyarthito 'pi taiḥ kāryaṃ karoti karaṇairyathā /
tathā budhyādibhiryogī pārakyaiḥ sādhayetparam

43.59

jaḍa uvāca
tataḥ praṇamyātriputramalarkaḥ sa mahīpatiḥ /
praśrayāvanato vākyamuvācātimudānvitaḥ

43.60

alarka uvāca
diṣṭyādevairidaṃ brahman ! parābhibhavasambhavam /
upapāditamatyugraṃ prāṇasandehadaṃ bhayam

43.61

diṣṭyā kāśipaterbhūri-balasampatparākramaḥ /
yaducchedādihāyātaḥ sa yuṣmatsaṅgado mama

43.62

diṣṭyā mandabalaścāhaṃ diṣṭyā bhṛtyāśca me hatāḥ /
diṣṭyā koṣaḥ kṣayaṃ yoto diṣṭyāhaṃ bhītimāgataḥ

43.63

diṣṭyā tvatpādayugalaṃ mama smṛtipathaṃ gatam /
diṣṭyā tvaduktayaḥ sarvā mama cetasi saṃsthitaḥ

43.64

diṣṭyā jñānaṃ mamotpannaṃ bhavataśca samāgamāt /
bhavatā caiva kāruṇyaṃ diṣṭyā brahman ! kṛtaṃ mama

43.65

anartho 'pyarthatāṃ yāti puruṣasya śubhodaye /
yathedamupakārāya vyasanaṃ saṅgamāttava

43.66

subāhurupakārī me sa ca kāśipatiḥ prabho /
yayoḥ kṛte 'haṃ saṃprāpto yogīśa ! bhavato 'ntikam

43.67

so 'hantava prasādāgni-nirdagdhājñānakilviṣaḥ /
tathā yatiṣye yenedṛṅ na bhūyāṃ duḥ khabhājanam

43.68

parityajiṣye gārhasthyamārtipādapakānanam /
tvatto 'nujñāṃ samāsādya jñānadāturmahātmanaḥ

43.69

dattātreya uvāca
gaccha rājendra ! bhadraṃ te yathā te kathitaṃ mayā /
nirmamo nirahaṅkārastathā cara vimuktaye

43.70

jaḍa uvāca
evamuktaḥ praṇamyainamājagāma tvarānvitaḥ /
yatra kāśipatirbhrātā subāhuścāsya so 'grajaḥ

43.71

samutpatya mahābahuṃ so 'larkaḥ kāśibhūpatim /
subāhoragrato vīramuvāca prahasanniva

43.72

rājyakāmuka kāśīśa ! bhujyatāṃ rājyamūrjitam /
tathā ca rocate tadvat subāhoḥ saṃprayaccha vā

43.73

kāśirāja uvāca
kimalarka ! parityaktaṃ rājyaṃ te saṃyugaṃ vinā /
kṣatriyasya na dharmo 'yaṃ bhavāṃśca kṣatradharmavit

43.74

nirjitāmātyavargastu tyaktvā maraṇajaṃ bhayam /
sandadhīta śaraṃ rājā lakṣyamuddiśya vairiṇam

43.75

taṃ jitvā nṛpatirbhogān yathābhilaṣitān varān /
bhuñjīta paramaṃ siddhyai yajeta ca mahāmakhaiḥ

43.76

alarka uvāca
evamīdṛśakaṃ vīra ! mamāpyāsīnmanaḥ purā /
sāmprataṃ viparītārthaṃ śṛṇu cāpyatra kāraṇam

43.77

yathāyaṃ bhautikaḥ saṅghastathāntaḥ karaṇaṃ nṛṇām /
guṇāstu sakalāstadvadaśeṣeṣveva jantuṣu

43.78

cicchaktireka evāyaṃ yadā nānyo 'sti kaścana /
tadā kā nṛpate jñānānmitrāriprabhubhṛtyatā

43.79

tanmayā duḥ khamāsādya tvadbhayodbhavamuttamam /
dattātreyaprasādena jñānaṃ prāptaṃ nareśvara

43.80

nirjitendriyavargastu tyaktvā saṅgamaśeṣataḥ /
mano brahmaṇi sandhāya tajjaye paramo jayaḥ

43.81

saṃsādhyamanyattatsiddhyai yataḥ kiñcinna vidyate /
indriyāṇi ca saṃyamya tataḥ siddhiṃ niyacchati

43.82

so 'haṃ na te 'rirna mamāsi śatruḥ
subāhureṣo na mamāpakārī /
dṛṣṭaṃ mayā sarvamidaṃ yathātmā
anviṣyatāṃ bhūpa ! ripustvayānyaḥ

43.83

itthaṃ sa tenābhihito narendro
hṛṣṭaḥ samutthāya tataḥ subāhuḥ /
diṣṭyeti taṃ bhrātaramābhinandya
kāśīśvaraṃ vākyamidaṃ babhāṣe

Original text: Mārkaṇḍeyapurāṇa, 1-93 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc