Markandeya Purana · Chapter 39
iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe pitāputrasaṃvāde praśnādhyāyo nāmāṣṭatriṃśo 'dhyāyaḥ
ÉéÉåßÑ/
yuñjataśca sadā yogaṃ yādṛgvihitamāsanam
padmamardhāsanañcāpi tathā svastikamāsanam /
āsthāya yogaṃ yuñjīta kṛtvā ca praṇavaṃ hṛdi
samaḥ samāsano bhūtvā saṃhṛtya caraṇāvubhau /
saṃvṛtāsyastathaivorū samyagviṣṭabhya cāgrataḥ
pārṣṇibhyāṃ liṅgavṛṣaṇāvaspṛśan prayataḥ sthitaḥ /
kiñcidunnāmitaśirā dantairdantānna saṃspṛśet
sampaśyan nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan /
rajasā tamaso vṛttiṃ sattvena rajasastathā
sañchādya nirmale sattve sthito yuñjīta yogavit /
indriyāṇīndriyārthebhyaḥ prāṇādīnmana eva ca
nigṛhya samavāyena pratyāhāramupakramet /
yastu pratyāharetkāmāna sarvāṅgānīva kacchapaḥ
sadātmaratirekasthaḥ vaśyatyātmānamātmani /
sa bāhyābhyantaraṃ śaucaṃ niṣpādyākaṇṭhanābhitaḥ
pūrayitvā budho dehaṃ pratyāhāramupakramet /
prāṇāyāmā daśa dvau ca dhāraṇā sābhidhīyate
dve dhāraṇe smṛte yoge yogibhistattvadṛṣṭibhiḥ /
tathā vai yogayuktasya yogino niyatātmanaḥ
sarve doṣāḥ praṇaśyanti svasthaścaivopajāyate /
vīkṣate ca paraṃ brahma prākṛtāṃśca guṇān pṛthak
vyomādiparamāṇūṃśca tathātmānamakalmaṣam /
itthaṃ yogī yatāhāraḥ prāṇāyāmaparāyaṇaḥ
jitāṃ jitāṃ śanairbhūmimāroheta yathā gṛham /
doṣān vyādhīṃstathā mohamākrāntā bhūranirjitā
vivardhayati nārohettasmād bhūmimanirjitām /
prāṇānāmupasaṃrodhāt prāṇāyāma iti smṛtaḥ
dhāraṇetyucyate ceyaṃ dhāryate yanmano yathā /
śabdādibhyaḥ pravṛttāni yadakṣāṇi yatātmabhiḥ
pratyāhriyante yogena pratyāhārastataḥ smṛtaḥ /
upāyaścātra kathito yogibhiḥ paramarṣibhiḥ
yena vyādhyādayo doṣā na jāyante hi yoginaḥ /
yathā toyārthinastoyaṃ yantranālādibhiḥ śanaiḥ
āpibeyustathā vāyuṃ pibedyogī jitaśramaḥ /
prāṅnābhyāṃ hṛdaye cātra tṛtīye ca tathorasi
kaṇṭhe mukhe nāsikāgre netrabhrūmadhyamūrdhasu /
kiñca tasmātparasmiṃśca dhāraṇā paramā smṛtā
daśaitā dhāraṇā prāpya prāprotyakṣarasāmyatām /
nādhmātaḥ kṣudhitaḥ śrānto na ca vyākulacetanaḥ
yuñjīta yogaṃ rājendra ! yogī siddhyarthamādṛtaḥ /
nātiśīte na coṣṇe vai na dvandve nānilātmake
kāleṣveteṣu yuñjīta na yogaṃ dhyānatatparaḥ /
saśabdāgnijālabhyāse jīrṇagoṣṭhe catuṣpathe
śuṣkaparṇacaye nadyāṃ śmaśāne sasarīsṛpe /
sabhaye kūpatīre vā caityavalmīkasañcaye
deśeṣveteṣu tattvajño yogābhyāsaṃ vivarjayet /
sattvasyānupapattau ca deśakālaṃ vivarjayet
nāsato darśanaṃ yoge tasmāttatparivarjayet /
deśānetānanādṛtya mūḍhatvādyo yunakti vai
vighrāya tasya vai doṣā jāyante tannibodha me /
bādhiryaṃ jaḍatā lopaḥ smṛtermūkatvamandhatā
jvaraśca jāyate sadyastattadajñānayoginaḥ /
pramādādyogino doṣā yadyete syuścikitsitam
teṣāṃ nāśāya kartavyaṃ yogināṃ tannibodha me /
strigdhāṃ yavāgūmatyuṣṇāṃ bhuktvā tatraiva dhārayet
vāta-gulmapraśāntyarthamudāvarte tathodare /
yavāgūṃ vāpi pavanaṃ vāyugranthiṃ pratikṣipet
tadvatkampe mahāśailaṃ sthiraṃ manasi dhārayet /
vighāte vacaso vācaṃ bādhirye śravaṇendriyam
yathaivāmraphalaṃ dhyāyet tṛṣṇārto rasanendriye /
yasmin yasmin rujā dehe tasmiṃstadupakāriṇīm
dhārayeddhāraṇāmuṣṇe śītāṃ śīte ca dāhinīm /
kīlaṃ śirasi saṃsthāpya kāṣṭhaṃ kāṣṭhena tāḍayet
luptasmṛteḥ smṛtiḥ sadyo yoginastena jāyate /
dyāvāpṛthivyau vāyvagrī vyāpināvapi dhārayet
amānuṣāt sattvajādvā bādhāstvetāścikitsitāḥ /
amānuṣaṃ sattvamantaryoginaṃ praviśedyadi
vāyvagrīdhāraṇenainaṃ dehasaṃsthaṃ vinirdahet /
evaṃ sarvātmanā rakṣā kāryā yogavidā nṛpa !
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ śarīraṃ sādhanaṃ yataḥ /
pravṛttilakṣaṇākhyānādyogino vismayāttathā /
vijñānaṃ vilayaṃ yāti tasmād gopyāḥ pravṛttayaḥ
ālolyamārogyamaniṣṭhuratvaṃ
gandhaḥ śubho mūtrapurīṣamalpam /
kāntiḥ prasādaḥ svarasaumyatā ca
yogapravṛtteḥ prathamaṃ hi cihnam
anurāgī jano yāti parokṣe guṇakīrtanam /
na babhyati ca sattvāni siddherlakṣaṇamuttamam
śītoṣṇādibhiratyugrairyasya bādhā na vidyate /
na bhītimeti cānyebhyastasya siddhirupasthitā
Original text: Mārkaṇḍeyapurāṇa, 1-93 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0