Markandeya Purana · Chapter 40
iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe jaḍopākhyāne yogādhyāyo nāmaikonacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ
catvāriṃśo 'dhyāyaḥ
dattātreya uvāca
upasargāḥ pravartante dṛṣṭe hyātmani yoginaḥ /
ye tāṃste saṃpravakṣyāmi samāsena nibodha me
kāmyāḥ kriyāstathā kāmān mānuṣānabhivāñchati /
striyo dānaphalaṃ vidyāṃ māyāṃ kupyaṃ dhanaṃ divam
devatvamamareśatvaṃ rasāyanacayāḥ kriyāḥ /
marutprapatanaṃ yajñaṃ jalagnyāveśanantathā
śrāddhānāṃ sarvadānānāṃ phalāni niyamāṃstathā /
tathopavāsāt pūrtācca devatābhyarccanādapi
tebhyastebhyaśca karmabhya upasṛṣṭo 'bhivāñchati /
cittamitthaṃ vartamānaṃ yatnādyogī nivartayet
brahmasaṅgimanaḥ kurvannupasargāt pramucyate /
upasargairjitairebhirupasargāstataḥ punaḥ
yoginaḥ saṃpravartante sāttvarājasatāmasāḥ /
prātibhiḥ śrāvaṇo daivo bhramāvattau tathāparau
pañcaite yogināṃ yogavighrāya kaṭukodayāḥ /
vedārthāḥ kāvyaśāstrārthā vidyāśilpānyaśeṣataḥ
pratibhānti yadasyeti prātibhaḥ sa tu yoginaḥ /
śabdārthānākhilān vetti śabdaṃ gṛhṇāti caiva yat
yojanānāṃ sahasrebhyaḥ śrāvaṇaḥ so 'bhidhīyate /
mamantādvīkṣate cāṣṭau sa yadā devatopamaḥ
upasargantamapyāhurdaivamunmattavad budhāḥ /
bhrāmyate yannirālambaṃ mano doṣeṇa yoginaḥ
samastācāravibhrāṃśād bhramaḥ sa parikīrtitaḥ /
āvarta iva toyasya jñānāvarto yadākulaḥ
nāśayeccittamāvarta upasargaḥ sa ucyate /
etairnāśitayogāstu sakalā devayonayaḥ
upasargairmahāghorairāvartante punaḥ punaḥ /
prāvṛtya kambalaṃ śuklaṃ yogī tasmānmanomayam
cintayet paramaṃ brahma kṛtvā tatpravaṇaṃ manaḥ /
yogayuktaḥ sadā yogī laghvāhāro jitendriyaḥ
sūkṣmāstu dhāraṇāḥ sapta bhūrādyā mūrghni dhārayet /
dharitrīṃ dhārayedyogī tat saukṣmyaṃ pratipadyate
ātmānaṃ manyate corvoṃ tadgandhañca jahāti saḥ /
yathaivāpsu rasaṃ sūkṣmaṃ tadvadrūpañca tejasi
sparśaṃ vāyo tathā tadvadvibhratastasya dhāraṇām /
vyomraḥ sūkṣmāṃ pravṛttiñca śabdaṃ tadvajjahāti saḥ
manasā sarvabhūtānāṃ manasyāviśate yadā /
mānasīṃ dhāraṇāṃ bibhranmanaḥ sūkṣmañca jāyate
tadvad buddhimaśeṣāṇāṃ sattvānāmetya yogavit /
parityajati samprāpya buddhisaukṣmyamanuttamam
parityajati sūkṣmāṇi sapta tvetāni yogavit /
samyagvijñāya yo 'larka ! tasyāvṛttirna vidyate
etāsāṃ dhāraṇānāntu saptānāṃ saukṣmyamātmavān /
dṛṣṭvā dṛṣṭvā tataḥ siddhiṃ tyaktvā tyaktvā parāṃ vrajet
yasmin yasmiṃśca kurute bhūte rāgaṃ mahīpate /
tasmiṃstasmin samāsaktiṃ saṃprāpya sa vinaśyati
tasmādviditvā sūkṣmāṇi saṃsaktāni parasparam /
parityajati yo dehī sa paraṃ prāpnuyāt padam
etānyeva tu sandhāya sapta sūkṣmāṇi pārthiva ! /
bhūtādīnāṃ virāgo 'tra sadbhāvajñasya muktaye
gandhādiṣu samāsaktiṃ samprāpya sa vinaśyati /
punarāvartate bhūpa ! sa brahmāparamānuṣam
saptaitā dhāraṇā yogī samatītya yadicchati /
tasmiṃstasmiṃllayaṃ sūkṣme bhūte yāti nareśvara !
devānāmasurāṇāṃ vā gandharvoragarakṣasām /
deheṣu layamāyāti saṅgaṃ nāproti ca kvacit
aṇimā laghimā caiva mahimā prāptireva ca /
prākāmyaṃ ca tatheśitvaṃ vaśitvañca tathāparam
yatrakāmāvasāyitvaṃ guṇānetāṃstathaiśvarān /
prāpnotyaṣṭau naravyāghra ! paraṃ nirvāṇasūcakān
sūkṣmāt sūkṣmatamo 'ṇīyān śīghratvaṃ laghimā guṇaḥ /
mahimāśeṣapūjyatvāt prāptirnāprāpyamasya yat
prākāmyamasya vyāpitvādīśitvañceśvaro yataḥ /
vakhitvādvaśimā nāma yoginaḥ saptamo guṇaḥ
yatrecchāsthānamapyuktaṃ yatrakāmāvasāyitā /
aiśvaryakāraṇairebhiryoginaḥ proktamaṣṭadhā
muktisaṃsūcakaṃ bhūpa ! paraṃ nirvāṇamātmanaḥ /
tato na jāyate naiva vardhate na vinaśyati
nāpi kṣayamavāproti pariṇāmaṃ na gacchati /
chedaṃ kledaṃ tathā dāhaṃ śoṣaṃ bhūrādito na ca
bhūtavargādavāpnoti śabdādyaiḥ hriyate na ca /
na cāsya santi śabdādyāstadbhoktā tairna yujyate
yathāhi kanakaṃ khaṇḍamapadravyavadagninā /
dagdhadoṣaṃ dvitīyena khaṇḍenaikyaṃ vrajennṛpa
na viśeṣamavāproti tadvadyogāgninā yatiḥ /
nirdagdhadoṣastenaikyaṃ prayāti brahmaṇā saha
yathāgniragnau saṃkṣiptaḥ samānatvamanuvrajet /
tadākhyastanmayo bhūto na gṛhyeta viśeṣataḥ
pareṇa brahmaṇā tadvat prāpyaikyaṃ dagdhakilviṣaḥ /
yogī yāti pṛthagbhāvaṃ na kadācinmahīpate !
yathā jalaṃ jalenaikyaṃ nikṣiptamupagacchati /
tathātmā sāmyamabhyeti yoginaḥ paramātmani
Original text: Mārkaṇḍeyapurāṇa, 1-93 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0