Markandeya Purana · Chapter 2

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe vapuśāpo nāma prathamo 'dhyāyaḥ
dvitīyo 'dhyāyaḥ
mārkaṇḍeya uvāca
ariṣṭanemiputro 'bhūd garuḍo nāma pakṣirāṭ /
garuḍasyābhavat putraḥ sampātiriti viśrutaḥ

tasyāpyāsīt sutaḥ śūraḥ supārśvo vāyuvikramaḥ /
supārśvatanayaḥ kuntiḥ kuntiputraḥ pralolupaḥ

tasyāpi tanayāvāstāṃ kaṅkaḥ kandhara eva ca

kaṅkaḥ kailāsaśikhare vidyudrūpeti viśrutam /
dadarśāmbujapatrākṣaṃ rākṣasaṃ dhanadānugam

āpānāsaktamamalastragdāmāmbaradhāriṇam /
bhāryāsahāyamāsīnaṃ śilāpaṭṭe 'male śubhe

taddṛṣṭamātraṃ kaṅkena rakṣaḥ krodhasamanvitam /
provāca kasmādāyātastvamito hyaṇḍajādhama

strīsannikarṣe tiṣṭhantaṃ kasmānmāmupasarpasi /
naiṣa dharmaḥ subuddhīnāṃ mithoniṣpādyavastuṣu

kaṅka uvāca
sādhāraṇo 'yaṃ śailendro yathā tava tathā mama /
anyeṣāṃ caiva jantūnāṃ mamatā bhavato 'tra kā

mārkaṇḍeya uvāca
bruvāṇamitthaṃ khaḍgena kaṅkaṃ cincheda rākṣasaḥ /
kṣaratkṣatajabībhatsaṃ visphurantamacetanam

kaṅkaṃ vinihataṃ śrutvā kandharaḥ krodhamūrcchitaḥ /
vidyudrūpavadhāyāśu manaścakre 'ṇḍajeśvaraḥ

sa gatvā śailaśikharaṃ kaṅko yatra hataḥ sthitaḥ /
tasya saṃkalanaṃ cakre bhrāturjyeṣṭhasya khecaraḥ /
kopāmarṣavivṛtākṣo nāgendra iva niḥ śvasan

jagāmātha sa yatrāste bhrātṛhā tasya rākṣasaḥ /
pakṣavātena mahatā cālayan bhūdharān varān

vegāt payodajālāni vikṣipan kṣatajekṣaṇaḥ /
kṣaṇāt kṣayitaśatruḥ sa pakṣābhyāṃ krāntabhūdharaḥ

pānāsaktamatiṃ tatra taṃ dadarśa niśācaram /
ātāmravaktranayanaṃ hemaparyaṅkamāśritam

stragdāmāpūritaśikhaṃ haricandanabhūṣitam /
ketakīgarbhapatrābhairdantairghoratarānanam

vāmorumāśritāṃ cāsya dadarśāyatalocanām /
patnīṃ madanikāṃ nāma puṃskokilakalasvanām

tato roṣaparītātmā kandharaḥ kandarasthitam /
tamuvāca suduṣṭātmannehi yudhyasva vai mayā

yasmājjeṣṭho mama bhrātā viśrabdho ghātatastvayā /
tasmāttvāṃ madasaṃsaktaṃ nayiṣye yamasādanam

viśvastaghātināṃ lokā ye ca strībālaghātinām /
yāsyase nirayān sarvāṃstāṃstvamadya mayā hataḥ

mārkaṇḍeya uvāca
ityevaṃ patagendreṇa proktaṃ strīsannidhau tadā /
rakṣaḥ krodhasamāviṣṭaṃ pratyabhāṣata pakṣiṇam

yadi te nihato bhrātā pauruṣaṃ taddhi darśitam /
tvāmapyadya haniṣye 'haṃ khaḍgenānena khecara

tiṣṭha kṣaṇaṃ nātra jīvan patagādhama yāsyasi /
ityuktvāñjanapuñjābhaṃ vimalaṃ khaḍgamādade

tataḥ patagarājasya yakṣādhipabhaṭasya ca /
babhūva yuddhamatulaṃ yathā garuḍa-śakrayoḥ

tataḥ sa rākṣasaḥ krodhāt khaḍgamāvidhya vegavat /
cikṣepa patagendrāya nirvāṇāṅgāravarcasam

patagendraśca taṃ khaḍgaṅkiñcidutplutya bhūtalāt /
vaktreṇa jagrāha tadā garuḍaḥ pannagaṃ yathā

vaktrapādatalairbhaṅktvā cakre kṣobhamathātulam /
tasmin bhagne tataḥ khaḍge bāhuyuddhamavartata

tataḥ patagarājena vakṣasyākramya rākṣasaḥ /
hasta-pāda-karairāśu śirasā ca viyojitaḥ

tasmin vinihate sā strī khagaṃ śaraṇamabhyagāt /
kiñcit saṃjātasaṃtrāsā prāha bhāryā bhavāmi te

tāmādāya khagaśreṣṭhaḥ svakaṃ gṛhamagāt punaḥ /
gatvā sa niṣkṛtiṃ bhrāturvidyudrupanipātanāt

kandharasya ca sā veśma prāpyecchārūpadhāriṇī /
menakātanayā subhrūḥ sauparṇaṃ rūpamādade

tasyāṃ sa janayāmāsa tārkṣoṃ nāma sutāṃ tadā /
muniśāpāgnivipluṣṭāṃ vapumapsarasāṃ varām /
tasyā nāma tadā cakre tārkṣomiti vihaṅgamaḥ

mandapālasutāścāsaṃścatvāro 'mitabuddhayaḥ /
jaritāriprabhṛtayo droṇāntā dvijasattamāḥ

teṣāṃ jaghanyo dharmātmā vedavedāṅgapāragaḥ /
upayeme sa tāṃ tārkṣoṃ kandharānumate śubhām

kasyacittvatha kālasya tārkṣo garbhamavāpa ha /
saptapakṣāhite garbhe kurukṣetraṃ jagāma sā

kuru-pāṇḍavayoryuddhe vartamāne sudāruṇe /
bhāvitvāccaiva kāryasya raṇamadhye viveśa sā

tatrāpaśyat tadā yuddhaṃ bhagadattakirīṭinoḥ /
nirantaraṃ śarairāsīdākāśaṃ śalabhairiva

pārthakodaṇḍanirmuktamāsannamativegavat /
tasyā bhallamahiśyāmaṃ tvacaṃ ciccheda jāṭharīm

bhinne koṣṭhe śasāṅkābhaṃ bhūmāvaṇḍacatuṣṭayam /
āyuṣaḥ sāvaśeṣatvāt tūlarāśāvivāpatat

tatpātasamakālaṃ ca supratīkādgajottamāt /
papāta mahatī ghaṣṭā bāṇasaṃchinnabandhanā

samaṃ samantāt prāptā tu nirbhinnadharaṇītalā /
chādayantī khagāṇḍāni sthitāni piśitopari

hate ca tasmin nṛpatau bhagadatte nareśvare /
bahūnyahānyabhūdyuddhaṃ kurupāṇḍavasainyayoḥ

vṛtte yuddhe dharmaputre gate śāntanavāntikam /
bhīṣmasya gadato 'śeṣān śrotuṃ dharmān mahātmanaḥ

ghaṣṭāgatāni tiṣṭhanti yatrāṇḍāni dvijottama /
ājagāma tamuddeśaṃ śamīko nāma saṃyamī

sa tatra śabdamaśṛṇoccicīkucīti vāśatām /
bālyādasphuṭavākyānāṃ vijñāne 'pi pare sati

atharṣiḥ śiṣyasahito ghaṣṭāmutpāṭya vismitaḥ /
amātṛpitṛpakṣāṇi śiśukāni dadarśa ha

tāni tatra tathā bhūmau śamīko bhagavān muniḥ /
dṛṣṭvā sa vismayāviṣṭaḥ provācānugatān dvijān

samyaguktaṃ dvijāgyreṇa śukreṇośanasā svayam /
palāyanaparaṃ dṛṣṭvā daityasainyaṃ surārditam

na gantavyaṃ nivartadhvaṃ kasmād vrajatha kātarāḥ /
utsṛjya śauryayaśasī kva gatā na mariṣyatha

naśyato yudhyato vāpi tāvadbhavati jīvitam /
yāvaddhātāsṛjat pūrvaṃ na yāvanmanasepsitam

eke mriyante svagṛhe palāyanto 'pare janāḥ /
bhuñjanto 'nnaṃ tathaivāpaḥ pibanto nidhanaṃ gatāḥ

vilāsinastathaivānye kāmayānā nirāmayāḥ /
avikṣatāṅgāḥ śastraiśca pretarājavaśaṅgatāḥ

anye tapasyabhiratā nītāḥ pretanṛpānugaiḥ /
yogābhyāse ratāścānye naiva prāpuramṛtyutām

śambarāya purā kṣiptaṃ vajraṃ kuliśapāṇinā /
hṛdaye 'bhihatastena tathāpi na mṛto 'suraḥ

tenaiva khalu vajreṇa tenainendreṇa dānavāḥ /
prāpte kāle hatā daityāstatkṣaṇānnidhanaṃ gatāḥ

viditvaivaṃ na santrāsaḥ kartavyo vinivartate /
tato nivṛttāste daityāstyaktvā maraṇajaṃ bhayam

iti śukravacaḥ satyaṃ kṛtamebhiḥ khagottamaiḥ /
ye yuddhe 'pi na samprāptāḥ pañcatvamatimānuṣe

kvāṇāḍānāṃ patanaṃ viprāḥ kva ghaṇṭāpatanaṃ samam /
kva ca māṃsa-vasā-raktairbhūmerāstaraṇakriyāḥ

ke 'pyete sarvathā viprā naite sāmānyapakṣiṇaḥ /
daivānukūlatā loke mahābhāgyapradarśinī

evamuktvā sa tān vīkṣya punarvacanamabravīt /
nivartatāśramaṃ yāta gṛhītvā pakṣibālakān

mārjārākhubhayaṃ yatra naiṣāmaṇḍajajanmanām /
śyenato nakulādvāpi sthāpyantāṃ tatra pakṣiṇaḥ

dvijāḥ kiṃ vātiyatnena māryante karmabhiḥ svakaiḥ /
rakṣyante cākhilā jīvā yathaite pakṣibālakāḥ

tathāpi yatnaḥ kartavyo naraiḥ sarveṣu karmasu /
kurvan puruṣakārantu vācyatāṃ yāti no satām

iti munivaracoditāstataste
munitanayāḥ parigṛhya pakṣiṇastān /
taruviṭapasamāśritālisaṅghaṃ
yayuratha tāpasaramyamāśramaṃ svam

sa cāpi vanyaṃ manasābhikāmitaṃ
pragṛhya mūlaṃ kusumaṃ phalaṃ kuśān /
cakāra cakrāyudha-rudra-vedhasāṃ
surendra-vaivasvataḥ jātavedasām

apāmpatergoṣpativittarakṣiṇoḥ
samīraṇasyāpi tathā dvijottamāḥ /
dhāturvidhātustvatha vaiśvadevikāḥ
śrutiprayuktā vivadhāstu satkriyāḥ