Markandeya Purana · Chapter 18

iti śrīmārkaṇḍepurāṇe pitāputrasaṃvāde dattātreyotpattirnāma saptadaśo 'dhyāyaḥ
aṣṭādaśo 'dhyāyaḥ
putra uvāca
kasyacittvatha kālasya kṛtavīryātmajor'junaḥ /
kṛtavīrye divaṃ yāte mantribhiḥ sapurohitaiḥ

pauraiścātmābhiṣekārthaṃ samāhūto 'bravīdidam /
nāhaṃ rājyaṃ kariṣyāmi mantriṇo narakottaram

yadarthaṃ gṛhyate śulkaṃ tadaniṣpādayan vṛthā /
paṇyānāṃ dvādaśaṃ bhāgaṃ bhūpālāya vaṇigjanaḥ

dattvārtharakṣibhirmārge rakṣito yāti dasyutaḥ /
gopāśca ghṛtatakrādeḥ ṣaḍbhāgañca kṛṣībalāḥ

dattvānyadbhūbhuje dadyuryadi bhāgaṃ tato 'dhikam /
paṇyādīnāmaśeṣāṇāṃ vaṇijo gṛhṇatastataḥ

iṣṭāpūrtavināśāya tadrājñaścauradharmiṇaḥ /
yadyanyaiḥ pālyate lokastadvṛttayantarasaṃśritaiḥ

gṛhṇato baliṣaḍbhāgaṃ nṛpaternarako dhruvam /
nirūpitamidaṃ rājñaḥ pūrvai rakṣaṇavetanam

arakṣaṃścaurataścauryaṃ tadeno nṛpaterbhavet /
tasmādyadi tapastaptvā prāpto yogitvamīpsitam

bhuvaḥ pālanasāmarthya-yukta eko mahīpatiḥ /
pṛthivyāṃ śastradhṛṅmānyastvahamevardhisaṃyutaḥ /
tato bhaviṣye nātmānaṃ kariṣye pāpabhāginam

putra uvāca
tasya tanniścayaṃ jñātvā mantrimadhyasthito 'bravīt /
gargo nāma mahābuddhirmuniśreṣṭho vayo 'tigaḥ

yadyevaṃ kartukāmastvaṃ rājyaṃ samyak praśāsitum /
tato śṛṇuṣva me vākyaṃ kuruṣva ca nṛpātmaja

dattātreyaṃ mahābhāgaṃ sahyadroṇīkṛtāśrayam /
tamārādhaya bhūpāla ! pāti yo bhuvanatrayam

yogayuktaṃ mahābhāgaṃ sarvatra samadarśinam /
viṣṇoraṃśaṃ jagaddhāturavatīrṇaṃ mahītale

yamārādhya sahasrākṣaḥ prāptavān padamātmanaḥ /
hṛtaṃ durātmabhirdaityairjaghāna ca diteḥ sutān

arjuna uvāca
kathamārādhito devairdattātreyaḥ pratāpavān /
kathañcāpahṛtaṃ daityairindratvaṃ prāpa vāsavaḥ

garga uvāca
devānāṃ dānavānāñca yuddhamāsīt sudāruṇam /
daityānāmīśvaro jambho devānāñca śacīpatiḥ

teṣāñca yudhyamānānāṃ divyaḥ saṃvatsaro gataḥ /
tato devāḥ parābhūtā daityā vijayino 'bhavan

vipracittimukhairdevā dānavaiste parājitāḥ /
palāyanakṛtotsāhā nirutsāhā dviṣajjaye

bṛhaspatimupāgamya daityasainyavadhepsavaḥ /
amantrayanta sahitā bālakhilyaistatharṣibhiḥ

bṛhaspatiruvāca
dattātreyaṃ mahātmānamatreḥ putraṃ tapodhanam /
vikṛtācaraṇaṃ bhaktyā santoṣayitumarhatha

sa vo daityavināśāya varado dāsyate varam /
tato haniṣyatha surā sahitā daityadānavān

garga uvāca
ityuktāste tadā jagmurdattātreyāśramaṃ surāḥ /
dadṛśuśca mahātmānaṃ taṃ te lakṣmyā samanvitam

udgīyamānaṃ gandharvaiḥ surāpānarataṃ munim /
te tasya gatvā praṇatimavadan sādhyasādhanam

cakruḥ stavañcopajahrurbhakṣyabhojyastragādikam /
tiṣṭhantamanutiṣṭhanti yāntaṃ yānti divaukasaḥ

ārādhayāmāsuradhaḥ sthitāstiṣṭhantamāsane /
sa prāha praṇatān devān dattātreyaḥ kimiṣyate /
matto bhavadbhiryeneyaṃ śuśrūṣā kriyate mama

devā ūcuḥ
dānavairmuniśārdūla ! jambhādyairbhūrbhuvādikam /
hṛtaṃ tailokyamākramya kratubhāgāśca kṛtsnaśaḥ

tadvadhe kuru buddhiṃ tvaṃ paritrāṇāya no 'nagha /
tvatprasādādabhīpsāmaḥ punaḥ prāptaṃ triviṣṭapam

dattātreya uvāca
madyāsakto 'hamucchiṣṭo na caivāhaṃ jitendriyaḥ /
kathamicchatha matto 'pi devāḥ śatruparābhavam

devā ūcuḥ
anaghastvaṃ jagannātha na lepastava vidyate /
vidyākṣālanaśuddhāntarniviṣṭajñānadīdhite !

dattātreya uvāca
satyametat surā vidyā mamāsti samadarśinaḥ /
asyāstu yoṣitaḥ saṅgādahamucchiṣṭatāṃ gataḥ

strīsambhogo hi doṣāya sātatyenopasevitaḥ /
evamuktāstato devāḥ punarvacanamabruvan

devā ūcuḥ
anagheyaṃ dvijaśreṣṭha jaganmātā na duṣyate /
yathāṃśumālā sūryasya dvija-cāṇḍālasaṅginī

garga uvāca
evamuktastato devairdattātreyo 'bravīdidam /
prahasya tridaśān sarvān yadyetadbhavatāṃ matam

tadāhūyāsurān sarvān yuddhāya surasattamāḥ /
ihānayata maddṛṣṭigocaraṃ mā vilambataḥ

maddṛṣṭipātahutabhuk-prakṣīṇabalatejasaḥ /
yena nāśamaśeṣāste prayānti mama darśanāt

garga uvāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā devairdaityā mahābalāḥ /
āhavāya samāhūtā jagmurdevagaṇān ruṣā

te hanyamānā daiteyairdevā śīghraṃ bhayāturāḥ /
dattātreyāśramaṃ jagmuḥ sametāḥ śaraṇārthinaḥ

tameva viviśurdaityāḥ kālayanto divaukasaḥ /
dadṛśuśca mahātmānaṃ dattātreyaṃ mahābalam

vāmapārśvasthitāmiṣṭāmaśeṣajagatāṃ śubhām /
bhāryāñcāsya sucārvaṅgīṃ lakṣmīmindunibhānanām

nīlotpalābhanayanāṃ pīnaśroṇipayodharām /
gadantīṃ madhurāṃ bhāṣāṃ sarvairyoṣidguṇairyutām

te tāṃ dṛṣṭvāgrato daityāḥ sābhilāṣā manobhavam /
na śesuruddhataṃ dhairyānmanasā voḍhumāturāḥ

tyaktvā devān striyaṃ tāṃ tu hartukāmā hataujasaḥ /
tena pāpena muhyantaḥ saṃśaktāste tato 'bruvan

stroratnametat trailokye sāraṃ no yadi vai bhavet /
kṛtakṛtyāstataḥ sarva iti no bhāvitaṃ manaḥ

tasmāt sarve samutkṣipya śivikāyāṃ surārdanāḥ /
āropya svamadhiṣṭhānaṃ nayāma iti niścitāḥ

garga uvāca
sānurāgāstataste tu proktāścettthaṃ parasparam /
tasya tāṃ yoṣitaṃ sādhvīṃ samutkṣipya smarārditāḥ

śivikāyāṃ samāropya sahitā daityadānavāḥ /
śiraḥ su śivikāṃ kṛtvā svasthānābhimukhaṃ yayuḥ

dattātreyastato devān vihasyedamathābravīt /
diṣṭyā vardhatha daityānāmeṣā lakṣmīḥ śirogatā /
sapta sathānānyatikrāntā navamanyamupaiṣyati

devā ūcuḥ
kathayasva jagannātha ! keṣu sthāneṣvasthitā /
puruṣasya phalaṃ kiṃ vā prayacchatyatha naśyati

dattātreya uvāca
nṛṇāṃ pade sthitā lakṣmīrnilayaṃ samprayacchati /
sakthnyośca saṃsthitā vastraṃ tathā nānāvidhaṃ vasu

kalātrañca guhyasaṃsthā kroḍasthāpatyadāyinī /
manorathān pūrayati puruṣāṇāṃ hṛdi sthitā

lakṣmīrlakṣmīvatāṃ śreṣṭhā kaṇṭhasthā kaṇṭhabhūṣaṇam /
abhīṣṭabandhudāraiśca tathāśleṣaṃ pravāsibhiḥ

sṛṣṭānuvākyalāvaṇyamājñāmavitathāṃ tathā /
mukhasaṃsthā kavitvañca yacchatyudadhisambhavā

śirogatā santyajati tato 'nyaṃ yāti cāśrayam /
seyaṃ śirogatā caitān parityakṣyati sāmpratam

pragṛhyāstrāṇi badhyantāṃ tasmādete surārayaḥ /
na bhetavyaṃ bhṛśañcaite mayā nistejasaḥ kṛtāḥ /
paradārāvamarṣācca dagdhapuṇyā hataujasaḥ

tataste vividhairastrairvadhyamānāḥ surārayaḥ /
mūdhni lakṣmyā samākrāntā vineśuriti naḥ śrutam

lakṣmīścītpatya samprāptā dattātreyaṃ mahāmunim /
stūyamānā suraiḥ sarvairdaityanāśānmudānvitaiḥ

praṇipatya tato devā dattātreyaṃ manīṣiṇam /
nākapṛṣṭhamanuprāptā yathāpūrvaṃ gatajvarāḥ

tathā tvamapi rojendra ! yadīcchasi yathepsitam /
prāptumaiśvaryamatulaṃ tūrṇamārādhayasva tām