Mahāyānasūtrālaṃkāra with Vasubandhu's commentary (with commentary) · Chapter 13
pañcabhiḥ kāraṇaiḥ sukathikatvaṃ | sūryavat pratapanaṃ cānuśaṃsaḥ | lokāvarjanato bahumatatvāt | pañca kāraṇāni sukathikatvasya yenāviparītaṃ darśayati abhīkṣṇaṃ nirāmiṣacitta ādeyavākyavineyānurūpaṃ ca |
mahāyānasūtrālaṃkāre deśanādhikāro dvādaśaḥ
CHAPITRE XIII
trayodaśo 'dhikāraḥ
pratipattivibhāge ṣaṭ ślokāḥ |
dvedhā nairātmyam ājñāya dhīmān pudgaladharmayoḥ |
dvayamithyātvasamyaktvaṃ vivarjyeta trayeṇa hi
yathārtham ājñāya dharmamājñāya dharmānudharmapratipanno bhavati sāmīcīpratipanno 'nudharmacārī tatsaṃdarśayati | tatra dvidhā pudgaladharmanairātmyajñānaṃ grāhyagrāhakābhāvataḥ | dvayamithyātvasamyaktvaṃ vivarjyaṃ trayaṃ | abhāve ca śūnyatāsamādhiḥ parikalpitasya svabhāvasya | bhāve cāpraṇihitānimittau paratantraniṣpannayoḥ svabhāvayoḥ | ( Msa 85 ) etat samādhitrayaṃ laukikaṃ na mithyātvaṃ lokottarajñānāvāhanāt | na samyaktvam alokottaratvāt |
arthajñaḥ sarvadharmāṇāṃ vetti kolasamānatāṃ |
śrutatuṣṭiprahāṇāya dharmajñas tena kathyate
evam arthajñaḥ sarvadharmāṇāṃ sūtrādīnāṃ kolopamatāṃ jānāti | śrutamātrasaṃtuṣṭiprahāṇāya tena dharmajño bhavati |
pārthagjanena jñānena pratividhya dvayaṃ tathā |
tajjñānapariniṣpattāv anudharmaṃ prapadyate
etena dvividhena pārthagjanenārthadharmajñānena dvayaṃ nairātmyabhāvaṃ pratividhya yathākramaṃ tasya jñānasya pariniṣpattyarthaṃ pratipadyate | evam anudharmaṃ pratipadyate |
tato jñānaṃ sa labhate lokottaramanuttaraṃ |
ādibhūmau samaṃ sarvair bodhisatvais tadātmabhiḥ
tato jñānaṃ sa labhate lokottaramanuttaram iti | viśiṣṭatarayānābhāvāt | ādibhūmau pramuditāyāṃ bhūmau samaṃ sarvair bodhisatvais tadātmabhir iti tadbhūmikair evaṃ sāmīcīpratipanno bhavati tadbhūmikabodhisatvasamatayā |
kṛtvā darśanajñeyānāṃ heyānāṃ kleśānāṃ sarvasaṃkṣayam |
jñeyāvaraṇajñānāya hānāya bhavanāyāṃ prayujyate
śloko gatārthaḥ |
vyavasthānāvikalpena jñānena sahacāriṇā |
anudharmaṃ caraty evaṃ pariśiṣṭāsu bhūmiṣu
śeṣeṇānudharmacāritvaṃ darśayati | vyavasthānāvikalpenāti bhūmivyavasthānajñānenāvikalpena ( Msa 86 ) ca | sahacāriṇety anusaṃbaddhacāriṇā anyonyanairantaryeṇa | etena ślokadvayenānudharmacāritvaṃ darśitaṃ | pratipattāv apramādakriyāyāṃ catvāraḥ ślokāḥ |
sulābho 'tha svadhiṣṭhānaḥ subhūmiḥ susahāyakaḥ |
suyogo guṇavān deśo yatra dhīmān prapadyate
caturbhiś cakrair apramādakriyāṃ darśayati pratirūpadeśavāsādibhiḥ | tatrānena ślokena pratirūpadeśavāsaṃ darśayati | sulābhaś cīvarapiṇḍapātādīnāṃ jīvitapariṣkārāṇām akṛcchena lābhāt | svadhiṣṭhāno durjanair dasyuprabhṛtibhir anadhiṣṭhitatvāt | subhūmir ārogyabhūmitvāt | susahāyakaḥ sabhāgaśīladṛṣṭisahāyakatvāt | suyogo divālpākīrṇābhilāpakatvāt rātrau cālpaśabdādikatvāt |
bahuśruto dṛṣṭasatyo vāgmī samanukampakaḥ |
akhinno bodhisatvaś ca jñeyaḥ satpurūṣo mahān
anena dvitīyena satpuruṣaṃ darśayati | āgamādhigamavākkaraṇanirāmiṣacittākilāsitvaguṇayogāt |
svālambanā susaṃbhārā susaṃstabdhā subhāvanaiva deśitā |
suniryāṇaprayogā cātmasamyakpradhānatā
anena tṛtīyena yoniśomanaskārasaṃgṛhītāmātmanaḥ samyakpraṇidhānatāṃ darśayati | saddharmālambanatayā susaṃbhṛtasaṃbhāratayā śamathādinimittānāṃ kālena kālaṃ bhāvanātayā alpamātrāsaṃtuṣṭitayā satyuttarakaraṇīye sātatyasatkṛtyaprayogatayā ca |
rateḥ kṣaṇopapatteś ca ārogyasyāpi kāraṇaṃ |
samādher vicayasyāpi pūrve hi kṛtapuṇyatā
anena caturthena pūrvakṛtapuṇyatāṃ pañcavidhena hetutvena darśayati | ratihetutvena yataḥ pratirūpadaśavāse 'bhiramate | kṣaṇaupapattihetutvena yataḥ satpuruṣāyāśrayaṃ ( Msa 87 ) labhate | ārogyasamādhiprajñāhetutvena ca yata ātmanaḥ samyakpraṇidhānaṃ saṃpadyate | kleśata eva kleśaniḥsaraṇe ślokās trayaḥ |
dharmadhātuvinirmukto yasmād dharmo na vidyate |
tasmād rāgādayas teṣāṃ buddhair niḥsaraṇaṃ matāḥ
yad uktaṃ bhagavatā | nāham anyatra rāgād rāgasya niḥsaraṇaṃ vadāmy evaṃ dveṣān mohād iti | tatrābhisaṃdhiṃ darśayati | yasmād dharmadhātuvinirmukto dharmo nāsti dharmatāvyatirekeṇa dharmābhāvāt | tasmād rāgādidharmatāpi rāgādyākhyāṃ labhate sa ca niḥsaraṇaṃ rāgādīnām ity evaṃ tatrābhisaṃdhir veditavyaḥ |
dharmadhātuvinirmukto yasmād dharmo na vidyate |
tasmāt saṃkleśanirdeśe sa saṃvid dhīmatāṃ mataḥ
yad uktaṃ | avidyā ca bodhiś caikam iti | tatrāpi sakleśanirdeśe sa evābhisaṃdhiḥ | avidyā bodhidharmatā syāt tad upacārāt |
yatas tān eva rāgādīn yoniśaḥ pratipadyate |
tato vimucyate tebhyas tenaiṣāṃ niḥsṛtis tataḥ
tān eva rāgādīn yoniśaḥ pratipadyamānas tebhyo vimucyate tasmāt parijñātās ta eva teṣāṃ niḥsaraṇaṃ bhavatīty ayam atrābhisaṃdhiḥ | śrāvakapratyekabuddhamanasikāraparivarjane ślokadvayaṃ |
na khalu jinasutānāṃ bādhakaṃ duḥkhamugraṃ narakabhavanavāsaiḥ satvahetoḥ kathaṃcit |
śamabhavaguṇadoṣapreritā hīnayāne vividhaśubhavikalpā bādhakā dhīmatāṃ tu
na khalu narakavāso dhīmatāṃ sarvakālaṃ vimalavipulabodherantarāyaṃ karoti |
svahitaparamaśītas tvanyayāne vikalpaḥ paramasukhavihāre 'pyantarāyaṃ karoti
anayoḥ ślokayor ekasya dvitīyaḥ sādhakaḥ | ubhau gatārtho |
niḥsvabhāvatāprakṛtipariśuddhitrāsapratiṣedhe catvāraḥ ślokāḥ |
dharmābhāvopalabdhiś ca niḥsaṃkleśaviśuddhitā |
māyādisadṛśī jñeyā ākāśasadṛśī tathā
yathaiva citre vidhivadvicitrite natonnataṃ nasti ca dṛśyate 'tha ca |
abhūtakalpe 'pi tathaiva sarvathā dvayaṃ sadā nasti ca dṛśyate 'the ca
yathaiva toye lutiṭite prasādite na jāyate sā punar acchatānyataḥ |
malāpakarṣas tu sa tatra kevalaḥ svacittaśuddhau vidhir eṣa eva hi
mataṃ ca cittaṃ prakṛtiprabhāsvaraṃ sadā tadāgantukadoṣadūṣitaṃ |
na dharmatācittamṛte 'nyacetasaḥ prabhāsvaratvaṃ prakṛtau vidhīyate
dharmābhāvaś ca dharmopalabdhiś ceti trāsasthānaṃ niḥsaṃkleśatā ca dharmadhātoḥ prakṛtyā viśuddhatā ca paścād iti trāsasthānaṃ bālānāṃ | tadyathākramaṃ māyādisādṛśyenākāśasādṛśyena ca prasādhayaṃs tatas trāsaṃ pratiṣedhayati | tathā citre natonnatasādṛśyena lutitaprasāditatoyasādṛśyena ca yathākramaṃ | caturthena ślokena toyasādharmyaṃ citte pratipādayati | yathā toyaṃ prakṛtyā prasannam āgantukena tu kāluṣyeṇa lutitaṃ bhavaty evaṃ cittaṃ prakṛtyā prabhāsvaraṃ matam āgantukais tu doṣair dūṣitam iti | na ca dharmatācittād ṛte 'nyasya cetasaḥ paratantralakṣaṇasya prakṛtiprabhāsvaratvaṃ vidhīyate | tasmāc cittatathataivātra cittaṃ veditavyaṃ | rāgajāpattipratiṣedhe catvāraḥ ślokāḥ |
bodhisatvasya satveṣu prema majjagataṃ mahat |
yathaikaputrake tasmāt sadā hitakaraṃ matam
satveṣu hitakāritvān naity āpattiṃ sa rāgajāṃ |
dveṣo virudyate tvasya sarvasatveṣu satpathā
yathā kapotī svasutātivatsalā svabhāvakāṃs tān upaguhya tiṣṭhati |
tathāvidhāyaṃ pratigho virudhyate suteṣu tadvat sakṛpe 'pi dehiṣu
maitrī yataḥ pratighacittam ato viruddhaṃ śāntir yato vyasanacittam ato viruddhaṃ |
artho yato nikṛticittam ato viruddhaṃ lhādo yataḥ pratibhayaṃ na ca tato viruddhaṃ
yat satveṣu bodhisatvasya prema so 'ca rāgo 'bhipretas tatkṛtām āpattiṃ teṣāṃ pratiṣedhayati | satvahitakriyāhetutvāt | kapotīm udāharati tadbahurāgatvāt apatyasnehādhimātratayā sakṛpe bodhisatve dehiṣu satveṣu pratigho virudhyate | bodhisatvānāṃ satveṣu maitrī bhavati vyasanaśāntiḥ arthadānaṃ hlādaś ca prītyutpādāt | yata ime maitryādayas tata eva pratighacittaṃ viruddhaṃ | tatpūrvakāṇi ca vyasanacittādīni | pratipattibhede pañca ślokāḥ |
yathāturaḥ subhaiṣajye saṃsāre pratipadyate |
āture ca yathā vaidyaḥ satveṣu pratipadyate
aniṣpanne yathā ceṭe svātmani pratipadyate |
vaṇigyathā punaḥ puṇye kāmeṣu pratipadyate
yathaiva rajako vastre karmaṇe pratipadyate |
pitā yathā sute bāle satvāheṭhe prapadyate
agnyarthī vādharāraṇyāṃ sātatye pratipadyate |
vaiśvāsiko vāniṣpanne adhicitte prapadyate
māyākāra iva jñeye prajñayā pratipadyate |
pratipattiryathā yasmin bodhisatvasya sā matā
yathā yasmin pratipadyate tad abhidyotayati | yatheti subhaiṣajyādiṣv ivāturādayaḥ | yatreti saṃsārādiṣu pratisaṃkhyāya saṃsāraniṣevaṇāt | kāruṇyena kleśāturasatvāparityāgāt | svapraṇihitatvacittakaraṇāt | dānādipāramitābhiś ca yathākramaṃ bhogavṛddhinayanāt | kāyādikarmapariśodhanāt | satvāpakārākopāt | kuśalabhāvanānirantarābhiyogāt | samādhyanāsvādanāt | jñeyāviparyāsāc ca | pratipattitrimaṇḍalapariśuddhau ślokaḥ |
iti satatam udārayuktavīryo dvayaparipācanaśodhane suyuktaḥ |
paramavimalanirvikalpabuddhyā vrajati sa siddhim anuttamāṃ krameṇa
Original text: Mahāyānasūtrālaṃkāra with Vasubandhu's commentary (Bhāṣya) = Msa · Edition: Sylvain Lévi: Mahāyānasūtrālaṃkāra, Exposé de la doctrine du Grand Véhicule, vol. I, Paris 1907. · Data entry Jens Braarvig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0