Mahāyānasūtrālaṃkāra with Vasubandhu's commentary (with commentary) · Chapter 10

nirupamaśulkadharmayogāt svārthasaṃpattitaḥ | hitasukhahetutvāc ca buddhatvasya parārthasaṃpattiḥ | anavadyotkṛṣṭākṣayasukhākaratvāc ca sukhavihāro viśeṣataḥ | buddhimān ahīnabodhicittam ādātuṃ tatpraṇidhānaparigrahāt |
mahāyānasūtrālaṃkāre bodhyadhikāro navamaḥ
CHAPITRE X
daśamo 'dhikāraḥ
uddānam
ādiḥ siddhiḥ śaraṇaṃ gotraṃ citte tathaiva cotpādaḥ |
svaparārthas tatvārthaḥ prabhāvaparipākabodhiś ca

eṣa ca bodhyadhikāra ādim ārabhya yāvat bodhipaṭalānusāreṇānugantavyaḥ | adhimuktiprabhedalakṣaṇavibhāge ślokau |
jātājātā grāhikā grāhyabhūtā mitrādāttā svātmato bhrāntikā ca |
abhrāntānyā āmukhā naiva cānyā ghoṣācārā caiṣikā cekṣikā ca

jātā atītapratyutpannā | ajātā anāgatā | grāhikā ādhyātmikī yayālambanam adhimucyate | grāhyabhūtā bāhyā yānālambanatvenādhimucyate | mitrādāttā audārikī | svātmataḥ sūkṣmā | bhrāntikā hīnā viparītādhimokṣāt | abhrāntikā praśāntā | āmukhā antike samavahitapratyayatvāt | anāmukhā dūre viparyayāt | ghoṣācārā śrutamayī | eṣikā cintāmayī | īkṣikā bhāvanāmayī pratyavekṣaṇāt |
hāryā kīrṇā 'vyāvakīrṇā vipakṣair hīnodārā āvṛtā 'nāvṛtā ca |
yuktā 'yuktā saṃbhṛtā 'saṃbhṛtā ca gāḍhaṃ viṣṭā dūragā cādhimuktiḥ

hāryā mṛdvī | vyavakīrṇā madhyā | avyavakīrṇā vipakṣair adhimātrā | hīnā'nyayāne | udārā mahāyāne | āvṛtā sāvaraṇā viśeṣagamanāya | anāvṛtā nirāvaraṇā | yuktā sātatyasatkṛtyaprayogāt | ayuktā tadvirahitā | saṃbhṛtādhigamayogyā | ( Msa 51 ) asaṃbhṛtā viparyayāt | gāḍhaṃ viṣṭā bhūmipraviṣṭā | dūragā pariśiṣṭāsu bhūmiṣu | adhimuktiparipanthe trayaḥ ślokāḥ |
amanaskārabāhulyaṃ kauśīdyaṃ yogavibhramaḥ |
kumitraṃ śubhadaurbālyam ayoniśomanaskriyā

jātāyā amanasikārabāhulyaṃ paripanthaḥ | ajātāyāḥ kauśīdyaṃ grāhyagrāhakabhūtāyā yogavibhramas tathaivābhiniveśāt | mitrādāttāyāḥ kumitraṃ viparītagrāhaṇāt | svātmato 'dhimukteḥ kuśalamūladaurbalyaṃ | abhrāntāyā ayoniśo amanasikāraḥ paripanthas tadvirodhitvāt |
pramādo 'lpaśrutatvaṃ ca śrutacintālpatuṣṭatā |
śamamātrābhimānaś ca tathā 'parijayo mataḥ

āmukhāyāḥ pramādas tasyā apramādakṛtatvāt | ghoṣācārāyā alpaśrutatvaṃ nītārthasūtrāntāśravaṇāt | eṣikāyāḥ śrutamātrasaṃtuṣṭatvam alpacintāsaṃtuṣṭatvaṃ ca | īkṣikāyāś cintāmātrasaṃtuṣṭatvaṃ śamathamātrābhimānaś ca | hāryāvyavakīrṇayor aparijayaḥ paripanthaḥ |
anudvegas tathodvega āvṛtiś cāpy ayuktatā |
asaṃbhṛtiś ca vijñeyā'dhimuktiparipanthatā

hīnāyā anudvegaḥ saṃsārāt | udārāyā udvegaḥ | anāvṛtāyāś cāvṛttiḥ | yuktāyā ayuktatā | saṃbhṛtāyā asaṃbhṛtiḥ paripanthaḥ | adhimuktāv anuśaṃse pañca ślokāḥ |
puṇyaṃ mahadakaukṛtyaṃ saumanasyaṃ sukhaṃ mahat |
avipraṇāśaḥ sthairyaṃ ca viśeṣagamanaṃ tathā

dharmābhisamayaś cātha svaparārthāptir uttamā |
kṣiprābhijñatvam ete hi anuśaṃsādhimuktitaḥ

jātāyāṃ pratyutpannāyāṃ puṇyaṃ mahat | atītāyām akaukṛtyam avipratisārāt | grāhikāyāṃ grāhyabhūtāyāṃ ca mahatsaumanasyaṃ samādhiyogāt | kalyāṇamitrajanitāyām avipraṇāśaḥ | svayam adhimuktau sthairyaṃ | bhrāntikāyāmāmukhāyāṃ śrutamayādikāyāṃ ca yāvat madhyāyāṃ viśeṣagamanaṃ | adhimātrāyāṃ dharmābhisamayaḥ | hīnāyāṃ svārthaprāptiḥ | udārāyāṃ parārthaprāptiḥ paramā | anāvṛtayuktasaṃbhṛtādiṣu śulkapakṣāsu kṣiprābhijñatvam anuśaṃsaḥ |
kāmināṃ sā śvasadṛśī kūrmaprakhyā samādhinām |
bhṛtyopamā svārthināṃ sā rājaprakhyā parārthinām

yathā śvā duḥkhārtaḥ satatam avitṛptaḥ kṣudhitako yathā kūrmaś cāsau jalavivarake saṃkucitakaḥ | yathā bhṛtyo nityam upacakitamūrtir vicarati | yathā rājā rājñāṃ viṣaye vaśavartī viharati |
tathā kāmisthātṛsvaparajanakṛtyārtham udite viśeṣo vijñeyaḥ satatam adhimuktayā vividhayā |
mahāyāne tasya vidhivad iha matvā paramatāṃ bhṛśaṃ tasmin dhīraḥ satatam iha tām eva vṛṇuyāt

api khalu kāminām adhimuktiḥ śvasadṛśī laukikasamādhigatānāṃ kūrmaprakhyā svārthavatāṃ bhṛtyopamā | rājaprakhyā parārthavatāṃ | etam evārthaṃ pareṇopapādya mahāyānādhimuktau samādāpayati | adhimuktilayapratiṣedhe ślokāḥ |
manuṣaṣya bhūtāḥ saṃbodhiṃ prāpnuvanti pratikṣaṇam |
aprameyā yataḥ satvā layaṃ nāto 'dhivāsayet

tribhiḥ kāraṇair layo na yuktaḥ | yato manuṣabhūtā bodhiṃ prāpnuvanti | nityaṃ prāpnuvanti | aprameyāś ca prāpnuvanti |
adhimuktipuṇyaviśeṣaṇe dvau ślokau |
yathā puṇyaṃ prasavate pareṣāṃ bhojanaṃ dadat |
na tu svayaṃ sa bhuñjānas tathā puṇyamahodayaḥ

sūtrokto labhyate dharmāt parārthāśrayadeśitāt |
na tu svārthāśrayād dharmād deśitād upalabhyate

yathā bhojanaṃ dadataḥ puṇyam utpadyate parārthādhikārāt | na tu svayaṃ bhuñjānasya svārthādhikārāt | evaṃ parārthāśrayadeśitāt mahāyānadharmāt teṣu teṣu sūtreṣūktaḥ puṇyodayo mahāṃl labhyate | na tu svārthāśrayadeśitāt śrāvakayānadharmāt | adhimuktiphalaparigrahe ślokaḥ |
iti vipulagatau mahoghamahāryadharme janiya sadā matimān mahādhimuktim |
vipulasatatapuṇyatadvivṛddhiṃ vrajati guṇair asamair mahātmatāṃ ca