Mahāsubhāṣitasaṃgraha 1-9979 · Verses 9895-9914

kālo daivaṃ karma jīvaḥ svabhāvo dravyaṃ kṣetraṃ prāṇa ātmā vikāraḥ /
tatsaṃghāto bījarohapravāhas tvanmāyaiṣā tanniṣedhaṃ prapadye //

kālopabhoginaḥ sarve nityamānanditā narāḥ /
sarve satyaratā nityaṃ sarve dharmaparāyaṇāḥ //
kālopalabdhaṃ kalahaṃsanāda- mākarṇya karṇāmṛtamantarikṣe /
salīlamuddhāṭitavāripūrā sarojinī sādaramujjagāma //

kālo'bhyupaiti sakṛdeva naraṃ kathaṃcit prāpnoti taṃ na sa punaḥ khalu kālakāṅkṣī /
kālena gocaragatānanapekṣya bhakṣyān mandakramo'pyajagaraḥ samupaiti siddhim //

kālo madhuḥ kupita eṣa ca puṣpadhanvā dhīrā vahanti ratikhedaharāḥ samīrāḥ /
kelīvanīyamapi vañjulakuñjamañjur dūre patiḥ kathaya kiṃ karaṇīyamadya //

kālo'yaṃ bhūtamaśakaghuṃdhumānāṃ prapātinām /
brahmāṇḍodumbarotthānāṃ bṛhatpādapatāṃ gataḥ //

kālo yāti galatyāyuḥ kṣīyante ca manorathāḥ /
sukṛtaṃ ca kṛtaṃ kiṃcit satāṃ saṃsmaraṇocitam //

kālo vā kāraṇaṃ rājño rājā vā kālakāraṇam /
iti te saṃśayo mā bhūd rājā kālasya kāraṇam //

kālo vikurute bhāvān sarvāṃlloke śubhāśubhān /
kālaḥ saṃkṣipate sarvāḥ prajā visṛjate punaḥ //

kālo hetuṃ vikurute svārthas tamanuvartate /
svārthaṃ prājño'bhijānāti prājñaṃ loko'nuvartate //

kā vidyā kavitāṃ vinārthini jane tyāgaṃ vinā śrīśca kā ko dharmaśca kṛpāṃ vinā narapatiḥ ko nāma nītiṃ vinā /
kaḥ sūnurvinayaṃ vinā kulavadhūḥ kā svāmibhaktiṃ vinā bhogyaṃ kiṃ ramaṇīṃ vinā kṣititale kiṃ janma kīrtiṃ vinā //

kā viṣamā daivagatiḥ kiṃ laṣṭaṃ yajjano guṇagrāhī /
kiṃ saukhyaṃ sukalatraṃ kiṃ durgrāhyaṃ khalo lokaḥ //

kāverīṃ tāṃ samāsādya vihṛtāmapsarogaṇaiḥ /
tatra snātvā naro rājan gosahasraphalaṃ labhet //

kāverī kabarīva bhāmini bhuvo devyāḥ puro dṛśyatāṃ pūgairnāgalatāśritairupadiśatyāśleṣavidyām iva /
karṇāṭījanamajjaneṣu jaghanairyasyāḥ payaḥ plāvitaṃ pītvā nābhiguhābhirāttarucibhiḥ prācīṃ diśaṃ nīyate //

kāverītīrakarpūraparāgāmodasodarāḥ /
ratisvedalavānete purandhrīṇāṃ samīraṇāḥ //

kāverītīrabhūmīruhabhujagavadhūbhuktamuktāvaśiṣṭaḥ karṇāṭīcīnapīnastanavasanadaśāndolanāspa ndamandaḥ /
lolallāṭīlalāṭālakatilakalatālāsyalīlāvil olaḥ kaṣṭaṃ bho dākṣiṇātya pracalati pavanaḥ pāntha kāntākṛtāntaḥ //
kāverīramyarājīvavilasadgandhabandhunā /
madhumāsasamīreṇa vardhate kutra kasya kā //

kāverīvārivellallahariparikarakrīḍanakrāntaśītāḥ sphītaśrīkhaṇḍaṣaṇḍabhramaṇabharabhava dbhūrisaurabhyagarbhāḥ /
colastrīlolacelāñcalacalanakalākrāntakāntāstanānt ā vānti preyoviyogāturatararamaṇīvairiṇo'mī samīrāḥ //
kāverīhṛdayābhirāmapuline puṇye jaganmaṅgale candrāmbhojavatītaṭe parisare dhātrā samārādhite /
śrīraṅge bhujagendrabhogaśayane lakṣmīmahīsevite śete yaḥ puruṣottamaḥ sa bhagavān nārāyaṇaḥ pātu naḥ //
kā veśyā ko virodho'yaṃ kā praśastiśca saṅgare /
vṛthā prāṇajihīrṣūṇāṃ mūrkhānāmīdṛśī matiḥ //

kāvyaṃ karoti sukaviḥ sahṛdaya eva vyanakti tattattvam /
ratnaṃ khaniḥ prasūte racayati śilpī tu tatsuṣamān //
kāvyaṃ karotu parijalpatu saṃskṛtaṃ vā sarvāḥ kalāḥ samadhigacchatu vācyamānāḥ /
lokasthitiṃ yadi na vetti yathānurūpāṃ sarvasya mūrkhanikarasya sa cakravartī //

kāvyaṃ karomi na hi cārutaraṃ karomi yatnāt karomi yadi cārutaraṃ karomi /
bhūpālamaulimaṇimaṇḍitapādapīṭha he sāhasāṅka kavayāmi vayāmi yāmi //

kāvyaṃ karoṣi kimu te suhṛdo na santi ye tvāmudīrṇapavanaṃ vinivārayanti /
gavyaṃ ghṛtaṃ piba nivātagṛhaṃ praviśya vātādhikā hi puruṣāḥ kavayo bhavanti //

kāvyaṃ cārvapi rasika- prītikaraṃ bhavati naikarasabaddham /
suratamanāhitakalahaṃ hariṇadṛśo nābhinandayati //
kāvyaṃ cet sarasaṃ kimarthamamṛtaṃ vaktraṃ kuraṅgīdṛśāṃ cet kandarpavipāṇḍugaṇḍaphalakaṃ rākāśaśāṅkena kim /
svātantryaṃ yadi jīvitāvadhi mudhā svarbhūrbhuvo vaibhavaṃ vaidarbhī yadi baddhayauvanabharā prītyā saratyāpi kim //