Mahāsubhāṣitasaṃgraha 1-9979 · Verses 9775-9794

kārśyaṃ kṣutprabhavaṃ kadannamaśanaṃ śītoṣṇayoḥ pātratā pāruṣyaṃ ca śiroruheṣu śayanaṃ mahyāstale kevale /
etānyeva gṛhe vahantyavanatiṃ yāntyunnatiṃ kānane doṣā eva guṇībhavanti munibhiryogye pade yojitāḥ //

kārśyaṃ cet pratipatkalā himanidheḥ sthūlātha cet pāṇḍimā līlā eva mṛṇālikā yadi ghanā bāṣpāḥ kiyān vāridhiḥ /
santāpo yadi śītalo hutavahas tasyāḥ kiyad varṇyate rāma tvatsmṛtimātrameva hṛdaye lāvaṇyaśeṣaṃ vapuḥ //

kārśyajāgarasantāpān yaḥ karoti śruto'pyalam /
tameva durlabhaṃ kāntaṃ cetaḥ kasmād didṛkṣate //

kārṣakaḥ sarvabījāni samāloḍya pravāpayet /
utpannabījasadbhāvaṃ tvaṅkureṇa vibhāvayet //

kālaṃ kapālamālāṅkam ekamandhakasūdanam /
vande varadamīśānaṃ śāsanaṃ puṣpadhanvanaḥ //

kālaṃ niyamya karmāṇi hyācaren nānyathā kvacit /
gavādiṣvātmavajjñānam ātmānaṃ cārthadharmayoḥ /
niyuñjītānnasaṃsiddhyai mātaraṃ śikṣaṇe gurum //

kālaṃ nirīkṣya kurute kāryaṃ tasyāśu sidhyati /
grahaṃ vicārya krīḍāyāṃ dīvyato na parājayaḥ //

kālaṃ purā garalamambunidherudasthād adyendunāma dhavalaṃ viṣamabhyudeti /
adyādidaṃ sa giriśo yadi hanta hanyāt kārṣṇyaṃ svakaṇṭhanihitaṃ sakhi madbhayaṃ ca //

kālaṃ muhūrtāṅgulimaṇḍalena dinatriyāmāñjalinā pibantam /
rūpaṃ vilokyaiva vapuśca keṣāṃ bhaṅgena nāṅgānyalasībhavanti //

kālaḥ karoti kāryāṇi kāla eva nihanti ca /
karomīti vihanmīti mūrkho muhyati kevalam //

kālaḥ kirātaḥ sphuṭapadmakasya vadhaṃ vyadhādyasya dinadbipasya /
tasyeva sandhyā rucirāsradhārā tārāśca kumbhasthalamauktikāni //

kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharate prajāḥ /
kālaḥ supteṣu jāgarti kālo hi duratikramaḥ //

kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharati prajāḥ /
nirdahantaṃ prajāḥ kālaṃ kālaḥ śamayate punaḥ //

kālaḥ saṃprati vartate kaliyugaṃ satyā narā durlabhāḥ deśāśca pralayaṃ gatāḥ karabharairlobhaṃ gatāḥ pārthivāḥ /
nānācauragaṇā muṣanti pṛthivīmāryo janaḥ kṣīyate putrasyāpi na viśvasanti pitaraḥ kaṣṭaṃ yuge vartate //

kālaḥ sadāgatirapi sthāyīva pariceṣṭate /
caṇḍamārutavad viśvam adharottarayan kṣaṇāt //

kālaḥ samaviṣamakaraḥ paribhavasanmānakārakaḥ kālaḥ /
kālaḥ karoti puruṣaṃ dātāraṃ yācitāraṃ ca //

kālaḥ supteṣu jāgarti kālo hi duratikramaḥ /
kālaḥ sarveṣu bhūteṣu caratyavidhṛtaḥ samaḥ //

kālaḥ sūkṣmagatirnityaṃ dvividhaśceha bhāvyate /
sthūlasaṃgrahacāreṇa sūkṣmācārāntareṇa ca //

kālaḥ mṛjati bhūtāni kālaḥ saṃharate prajāḥ /
sarve kālasya vaśagā na kālaḥ kasyacid vaśe //

kāla evātra kālena nigrahānugrahau dadat /
buddhimāviśya bhūtānāṃ dharmārtheṣu pravartate //