Mahāsubhāṣitasaṃgraha 1-9979 · Verses 9755-9774

kāryārambhaḥ phalollāsam ālokya prāyaśo janaiḥ /
anānuguṇyagaṇanāṃ kurvāṇairna vigarhyate //

kāryārthinaḥ kṣīṇatarasya naiva niḥśeṣakāryaṃ kuṭilasya kuryāt /
doṣākaraḥ prāptavivṛddhadarpaḥ palāyate dūrataraṃ hi mitrāt //

kāryārthino dīrghamivādhvakhedaṃ vikrītadāsā iva karmabhāram /
kaṣṭaṃ kaṭudravyamivāmayārtāḥ svabhartṛgehaṃ vanitā sahante //

kāryārthī bandhujanaḥ kāryairbahubhirbhavanti mitrāṇi /
dārāḥ sutāśca sulabhā dhanamekaṃ durlabhaṃ loke //

kāryārthī bhajate loke yāvat kāryaṃ na sidhyati /
uttīrṇe ca pare pāre naukāyāḥ kiṃ prayojanam //

kāryārthī bhajate loko na priyaḥ pāramārthikaḥ /
vatsaḥ kṣīrakṣayaṃ dṛṣṭvā parityajati mātaram //

kāryārthī saṃgatiṃ yāti kṛtārthe nāsti saṃgatiḥ /
tasmātsarvāṇi kāryāṇi sāvaśeṣāṇi kārayet //

kāryāvetau hi kālena dharmo hi vijayāvahaḥ /
trayāṇāmapi lokānām ālokakaraṇo bhavet //

kāryāsamarthe mahati na kuryāt parihāsakam /
lambodaraṃ natyaśaktam apreṣyo'bhūcchaśī hasan //

kāryā saikatalīnahaṃsamithunā srotovahā mālinī pādās tāmabhito niṣaṇṇahariṇā gaurīguroḥ pāvanāḥ /
śākhālambitavalkalasya ca tarornirmātumicchāmyadhaḥ śṛṅge kṛṣṇamṛgasya vāmanayanaṃ kaṇḍūyamānāṃ mṛgīm //

kāryaṃ karmaṇi nirdiṣṭo yo bahūnyapi sādhayet /
pūrvakāryāvirodhena sa kāryaṃ kartumarhati //

na hyekaḥ sādhako hetuḥ svalpasyāpīha karmaṇaḥ /
yo hyarthaṃ bahudhā veda sa samartho'rthasādhane //

kāryeṇa loke nijadharmagarhaṇā vicāracarcācaraṇaistu yairbhuvi /
syāt tanna kāryaṃ suhitāvahaṃ bhavad apīha bhavyaṃ svavicāradṛṣṭitaḥ //
kāryeṇāpi vilambanaṃ paragṛhe śvaśrūrna saṃmanyate śaṅkāmāracayanti yūni bhavanaṃ prāpte mitho yātaraḥ /
vīthīnirgamane'pi tarjayati ca kruddhā nanāndā punaḥ kaṣṭaṃ hanta mṛgīdṛśāṃ patigṛhaṃ prāyeṇa kārāgṛham //

kārye tu duḥkhasādhye tu kāryo nātiśramo janaiḥ /
kārye siddhe śramo na syād asiddhe śrama eva hi //

kārye dāsī ratau veśyā bhojane jananīsamā /
vipattau buddhidātrī ca sā bhāryā sarvadurlabhā //
kārye mahati yuñjāno hīyate'rthapatiḥ śriyā /
strīpradhānāni rājyāni vidvadbhirvarjitāni ca /
mūrkhāmātyaprataptāni śuṣyanti jalabinduvat //

kāryeṣu mantrī karaṇeṣu dāsī bhojyeṣu mātā śayaneṣu rambhā /
dharme'nukūlā kṣamayā dharitrī bhāryā ca ṣāḍguṇyavatīha dhanyā //

kāryeṣu mantrī karaṇeṣu dāsī sneheṣu mātā kṣamayā dharitrī /
dharmasya patnī śayane ca veśyā ṣaṭkarmabhiḥ strī kulamuddharanti //

kārye satyapi jātu yāti na bahirnāpyanyamālokate sādhvīrapyanukurvatī gurujanaṃ śvaśrūṃ ca śuśrūṣate /
visrambhaṃ kurute ca patyuradhikaṃ prāpte niśīthe punar nidrāṇe sakale jane śaśimukhī niryāti rantuṃ viṭaiḥ //

kāryehānusaraṇato vāraṃvāraṃ paraṃ pumāṃsamanu /
yatamānasyānudinaṃ bhavati yataḥ premalakṣaṇaṃ bhajanam //

kāryopakṣepamādau tanumapi racayaṃs tasya vistāramicchan bījānāṃ garbhitānāṃ phalamatigahanaṃ gūḍhamudbhedayaṃśca /
kurvan buddhyā vimarśaṃ prasṛtamapi punaḥ saṃharan kāryajātaṃ kartā vā nāṭakānāmiyamanubhavati kleśamasmadvidho vā //