મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9755-9774

કાર્યારમ્ભઃ ફલોલ્લાસમ્ આલોક્ય પ્રાયશો જનૈઃ ।
અનાનુગુણ્યગણનાં કુર્વાણૈર્ન વિગર્હ્યતે ॥

કાર્યાર્થિનઃ ક્ષીણતરસ્ય નૈવ નિઃશેષકાર્યં કુટિલસ્ય કુર્યાત્ ।
દોષાકરઃ પ્રાપ્તવિવૃદ્ધદર્પઃ પલાયતે દૂરતરં હિ મિત્રાત્ ॥

કાર્યાર્થિનો દીર્ઘમિવાધ્વખેદં વિક્રીતદાસા ઇવ કર્મભારમ્ ।
કષ્ટં કટુદ્રવ્યમિવામયાર્તાઃ સ્વભર્તૃગેહં વનિતા સહન્તે ॥

કાર્યાર્થી બન્ધુજનઃ કાર્યૈર્બહુભિર્ભવન્તિ મિત્રાણિ ।
દારાઃ સુતાશ્ચ સુલભા ધનમેકં દુર્લભં લોકે ॥

કાર્યાર્થી ભજતે લોકે યાવત્ કાર્યં ન સિધ્યતિ ।
ઉત્તીર્ણે ચ પરે પારે નૌકાયાઃ કિં પ્રયોજનમ્ ॥

કાર્યાર્થી ભજતે લોકો ન પ્રિયઃ પારમાર્થિકઃ ।
વત્સઃ ક્ષીરક્ષયં દૃષ્ટ્વા પરિત્યજતિ માતરમ્ ॥

કાર્યાર્થી સંગતિં યાતિ કૃતાર્થે નાસ્તિ સંગતિઃ ।
તસ્માત્સર્વાણિ કાર્યાણિ સાવશેષાણિ કારયેત્ ॥

કાર્યાવેતૌ હિ કાલેન ધર્મો હિ વિજયાવહઃ ।
ત્રયાણામપિ લોકાનામ્ આલોકકરણો ભવેત્ ॥

કાર્યાસમર્થે મહતિ ન કુર્યાત્ પરિહાસકમ્ ।
લમ્બોદરં નત્યશક્તમ્ અપ્રેષ્યોઽભૂચ્છશી હસન્ ॥

કાર્યા સૈકતલીનહંસમિથુના સ્રોતોવહા માલિની પાદાસ્ તામભિતો નિષણ્ણહરિણા ગૌરીગુરોઃ પાવનાઃ ।
શાખાલમ્બિતવલ્કલસ્ય ચ તરોર્નિર્માતુમિચ્છામ્યધઃ શૃઙ્ગે કૃષ્ણમૃગસ્ય વામનયનં કણ્ડૂયમાનાં મૃગીમ્ ॥

કાર્યં કર્મણિ નિર્દિષ્ટો યો બહૂન્યપિ સાધયેત્ ।
પૂર્વકાર્યાવિરોધેન સ કાર્યં કર્તુમર્હતિ ॥

ન હ્યેકઃ સાધકો હેતુઃ સ્વલ્પસ્યાપીહ કર્મણઃ ।
યો હ્યર્થં બહુધા વેદ સ સમર્થોઽર્થસાધને ॥

કાર્યેણ લોકે નિજધર્મગર્હણા વિચારચર્ચાચરણૈસ્તુ યૈર્ભુવિ ।
સ્યાત્ તન્ન કાર્યં સુહિતાવહં ભવદ્ અપીહ ભવ્યં સ્વવિચારદૃષ્ટિતઃ ॥
કાર્યેણાપિ વિલમ્બનં પરગૃહે શ્વશ્રૂર્ન સંમન્યતે શઙ્કામારચયન્તિ યૂનિ ભવનં પ્રાપ્તે મિથો યાતરઃ ।
વીથીનિર્ગમનેઽપિ તર્જયતિ ચ ક્રુદ્ધા નનાન્દા પુનઃ કષ્ટં હન્ત મૃગીદૃશાં પતિગૃહં પ્રાયેણ કારાગૃહમ્ ॥

કાર્યે તુ દુઃખસાધ્યે તુ કાર્યો નાતિશ્રમો જનૈઃ ।
કાર્યે સિદ્ધે શ્રમો ન સ્યાદ્ અસિદ્ધે શ્રમ એવ હિ ॥

કાર્યે દાસી રતૌ વેશ્યા ભોજને જનનીસમા ।
વિપત્તૌ બુદ્ધિદાત્રી ચ સા ભાર્યા સર્વદુર્લભા ॥
કાર્યે મહતિ યુઞ્જાનો હીયતેઽર્થપતિઃ શ્રિયા ।
સ્ત્રીપ્રધાનાનિ રાજ્યાનિ વિદ્વદ્ભિર્વર્જિતાનિ ચ ।
મૂર્ખામાત્યપ્રતપ્તાનિ શુષ્યન્તિ જલબિન્દુવત્ ॥

કાર્યેષુ મન્ત્રી કરણેષુ દાસી ભોજ્યેષુ માતા શયનેષુ રમ્ભા ।
ધર્મેઽનુકૂલા ક્ષમયા ધરિત્રી ભાર્યા ચ ષાડ્ગુણ્યવતીહ ધન્યા ॥

કાર્યેષુ મન્ત્રી કરણેષુ દાસી સ્નેહેષુ માતા ક્ષમયા ધરિત્રી ।
ધર્મસ્ય પત્ની શયને ચ વેશ્યા ષટ્કર્મભિઃ સ્ત્રી કુલમુદ્ધરન્તિ ॥

કાર્યે સત્યપિ જાતુ યાતિ ન બહિર્નાપ્યન્યમાલોકતે સાધ્વીરપ્યનુકુર્વતી ગુરુજનં શ્વશ્રૂં ચ શુશ્રૂષતે ।
વિસ્રમ્ભં કુરુતે ચ પત્યુરધિકં પ્રાપ્તે નિશીથે પુનર્ નિદ્રાણે સકલે જને શશિમુખી નિર્યાતિ રન્તું વિટૈઃ ॥

કાર્યેહાનુસરણતો વારંવારં પરં પુમાંસમનુ ।
યતમાનસ્યાનુદિનં ભવતિ યતઃ પ્રેમલક્ષણં ભજનમ્ ॥

કાર્યોપક્ષેપમાદૌ તનુમપિ રચયંસ્ તસ્ય વિસ્તારમિચ્છન્ બીજાનાં ગર્ભિતાનાં ફલમતિગહનં ગૂઢમુદ્ભેદયંશ્ચ ।
કુર્વન્ બુદ્ધ્યા વિમર્શં પ્રસૃતમપિ પુનઃ સંહરન્ કાર્યજાતં કર્તા વા નાટકાનામિયમનુભવતિ ક્લેશમસ્મદ્વિધો વા ॥