Mahāsubhāṣitasaṃgraha 1-9979 · Verses 9575-9594

eteṣāṃ vijayaṃ kṛtvā kāryo bhṛtyajayas tataḥ /
kṛtvā bhṛtyajayaṃ rājā paurāñjanapadāñjayet //

kāmaḥ sarvātmanā heyaḥ sa ceddhātuṃ na śakyate /
svabhāryāṃ prati kartavyaḥ saiva tasya hi bheṣajam //

... ... ... ... /
kāma evārthadharmābhyāṃ garīyāniti me matiḥ //

kāma eṣa mahāśatrus tamekaṃ nirjayed dṛḍham /
jitakāmā mahātmānas tairjitaṃ nikhilaṃ jagat //

kāmakāro mahāprājña gurūṇāṃ sarvadānagha /
upapanneṣu dāreṣu putreṣu ca vidhīyate //

kāmakārmukatayā kathayanti bhrūlatāṃ mama punarmatamanyat /
locanāmburuhayoruparisthaṃ bhṛṅgaśāvakatatidvayametat //

kāmakrodhaṃ tathā lobhaṃ svādu śṛṅgārakautuke /
atinidrātiseve ca vidyārthī hyaṣṭa varjayet //

kāmakrodhagrāhavatīṃ pañcendriyajalāṃ nadīm /
kṛtvā dhṛtimayīṃ nāvaṃ janmadurgāṇi saṃtara //
kāmakrodhabhayādanyair lobhyamāno na lubhyati /
yayā śaktyā yutaḥ kārye mantraśaktistu sā smṛtā //

kāmakrodhamadonmattāḥ strīṇāṃ ye vaśavartinaḥ /
na te jalena śudhyanti snānatīrthaśatairapi //

kāmakrodhaviyuktānāṃ yatīnāṃ yatacetasām /
abhito brahmanirvāṇaṃ vataite viditātmanām //

kāmakrodhas tathā moho lobho māno madas tathā /
ṣaḍvargamutsṛjedenam asmiṃstyakte sukhī nṛpaḥ //

kāmakrodhādayaḥ sarve matirakṣāṇyahaṃkṛtiḥ /
guṇā vividhakarmāṇi vilīyante manaḥkṣayāt //
kāmakrodhādibhistāpais tāpyamāno divāniśam /
ātmā śarīrāntasthosau pacyate puṭapākavat //

kāmakrodhānṛtadrohalobhamohamadādayaḥ /
namanti yatra rājendra tameva brāhmaṇaṃ viduḥ //

kāmakrodhāvanādṛtya dharmamevānupālayet /
dharmaḥ śreyaskaratamo rājñāṃ bharatasattama //
kāmakrodhāvanirjitya kimaraṇye kariṣyati /
athavā nirjitāvetau kimaraṇye kariṣyati //

kāmakrodhau tu saṃyamya yo'rthān dharmeṇa paśyati /
prajāstamanuvartante samudramiva sindhavaḥ //

kāmakrodhau dvayamapi padaṃ pratyanīkaṃ vaśitve hatvānaṅgaṃ kimiva hi ruṣā sādhitaṃ tryambakeṇa /
yas tu kṣāntyā śamayati śataṃ manmathādyānarātīn kalyāṇaṃ vo diśatu sa munigrāmaṇīrarkabandhuḥ //

kāmakrodhau puraskṛtya yo'rthaṃ rājānutiṣṭhati /
na sa dharmaṃ na cāpyarthaṃ parigṛhṇāti bāliśaḥ //

kāmakrodhau madyatamau niyoktavyau yathocitam /
kāmaḥ prajāpālane ca krodhaḥ śatrunibarhaṇe //

kāmakrodhau vinirjitya kimaraṇyaiḥ kariṣyati /
annena dhāryaṃte dehaḥ kulaṃ śīlena dhāryate //

kāmakrodhau hi puruṣam arthebhyo vyapakarṣataḥ /
tau tu śatrū vinirjitya rājā vijayate mahīm //