મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 9575-9594

એતેષાં વિજયં કૃત્વા કાર્યો ભૃત્યજયસ્ તતઃ ।
કૃત્વા ભૃત્યજયં રાજા પૌરાઞ્જનપદાઞ્જયેત્ ॥

કામઃ સર્વાત્મના હેયઃ સ ચેદ્ધાતું ન શક્યતે ।
સ્વભાર્યાં પ્રતિ કર્તવ્યઃ સૈવ તસ્ય હિ ભેષજમ્ ॥

... ... ... ... ।
કામ એવાર્થધર્માભ્યાં ગરીયાનિતિ મે મતિઃ ॥

કામ એષ મહાશત્રુસ્ તમેકં નિર્જયેદ્ દૃઢમ્ ।
જિતકામા મહાત્માનસ્ તૈર્જિતં નિખિલં જગત્ ॥

કામકારો મહાપ્રાજ્ઞ ગુરૂણાં સર્વદાનઘ ।
ઉપપન્નેષુ દારેષુ પુત્રેષુ ચ વિધીયતે ॥

કામકાર્મુકતયા કથયન્તિ ભ્રૂલતાં મમ પુનર્મતમન્યત્ ।
લોચનામ્બુરુહયોરુપરિસ્થં ભૃઙ્ગશાવકતતિદ્વયમેતત્ ॥

કામક્રોધં તથા લોભં સ્વાદુ શૃઙ્ગારકૌતુકે ।
અતિનિદ્રાતિસેવે ચ વિદ્યાર્થી હ્યષ્ટ વર્જયેત્ ॥

કામક્રોધગ્રાહવતીં પઞ્ચેન્દ્રિયજલાં નદીમ્ ।
કૃત્વા ધૃતિમયીં નાવં જન્મદુર્ગાણિ સંતર ॥
કામક્રોધભયાદન્યૈર્ લોભ્યમાનો ન લુભ્યતિ ।
યયા શક્ત્યા યુતઃ કાર્યે મન્ત્રશક્તિસ્તુ સા સ્મૃતા ॥

કામક્રોધમદોન્મત્તાઃ સ્ત્રીણાં યે વશવર્તિનઃ ।
ન તે જલેન શુધ્યન્તિ સ્નાનતીર્થશતૈરપિ ॥

કામક્રોધવિયુક્તાનાં યતીનાં યતચેતસામ્ ।
અભિતો બ્રહ્મનિર્વાણં વતૈતે વિદિતાત્મનામ્ ॥

કામક્રોધસ્ તથા મોહો લોભો માનો મદસ્ તથા ।
ષડ્વર્ગમુત્સૃજેદેનમ્ અસ્મિંસ્ત્યક્તે સુખી નૃપઃ ॥

કામક્રોધાદયઃ સર્વે મતિરક્ષાણ્યહંકૃતિઃ ।
ગુણા વિવિધકર્માણિ વિલીયન્તે મનઃક્ષયાત્ ॥
કામક્રોધાદિભિસ્તાપૈસ્ તાપ્યમાનો દિવાનિશમ્ ।
આત્મા શરીરાન્તસ્થોસૌ પચ્યતે પુટપાકવત્ ॥

કામક્રોધાનૃતદ્રોહલોભમોહમદાદયઃ ।
નમન્તિ યત્ર રાજેન્દ્ર તમેવ બ્રાહ્મણં વિદુઃ ॥

કામક્રોધાવનાદૃત્ય ધર્મમેવાનુપાલયેત્ ।
ધર્મઃ શ્રેયસ્કરતમો રાજ્ઞાં ભરતસત્તમ ॥
કામક્રોધાવનિર્જિત્ય કિમરણ્યે કરિષ્યતિ ।
અથવા નિર્જિતાવેતૌ કિમરણ્યે કરિષ્યતિ ॥

કામક્રોધૌ તુ સંયમ્ય યોઽર્થાન્ ધર્મેણ પશ્યતિ ।
પ્રજાસ્તમનુવર્તન્તે સમુદ્રમિવ સિન્ધવઃ ॥

કામક્રોધૌ દ્વયમપિ પદં પ્રત્યનીકં વશિત્વે હત્વાનઙ્ગં કિમિવ હિ રુષા સાધિતં ત્ર્યમ્બકેણ ।
યસ્ તુ ક્ષાન્ત્યા શમયતિ શતં મન્મથાદ્યાનરાતીન્ કલ્યાણં વો દિશતુ સ મુનિગ્રામણીરર્કબન્ધુઃ ॥

કામક્રોધૌ પુરસ્કૃત્ય યોઽર્થં રાજાનુતિષ્ઠતિ ।
ન સ ધર્મં ન ચાપ્યર્થં પરિગૃહ્ણાતિ બાલિશઃ ॥

કામક્રોધૌ મદ્યતમૌ નિયોક્તવ્યૌ યથોચિતમ્ ।
કામઃ પ્રજાપાલને ચ ક્રોધઃ શત્રુનિબર્હણે ॥

કામક્રોધૌ વિનિર્જિત્ય કિમરણ્યૈઃ કરિષ્યતિ ।
અન્નેન ધાર્યંતે દેહઃ કુલં શીલેન ધાર્યતે ॥

કામક્રોધૌ હિ પુરુષમ્ અર્થેભ્યો વ્યપકર્ષતઃ ।
તૌ તુ શત્રૂ વિનિર્જિત્ય રાજા વિજયતે મહીમ્ ॥