Mahāsubhāṣitasaṃgraha 1-9979 · Verses 4564-4583

ātmanaśca pareṣāṃ ca yaḥ samīkṣya balābalam /
antaraṃ naiva jānāti sa tiraskriyate'ribhiḥ //

ātmanaścapalo nāsti kuto'nyeṣāṃ bhaviṣyati /
tasmāt sarvāṇi kāryāṇi capalo hantyasaṃśayam //

ātmanaśca prajāyāśca doṣadarśyuttamo nṛpaḥ /
viniyacchati cātmānam ādau bhṛtyāṃstataḥ prajāḥ //

ātmanātmānamanvicchen manobuddhīndriyairyataiḥ /
ātmaiva hyātmano bandhur ātmaiva ripurātmanaḥ //

ātmanānarthayuktena pāpe niviśate manaḥ /
sa karma kaluṣaṃ kṛtvā kleśe mahati dhīyate //

ātmanāma gurornāma nāmātikṛpaṇasya ca /
āyuṣkāmo na gṛhṇīyāt jyeṣṭhāpatyakalatrayoḥ //

ātmanā vihitaṃ duḥkham ātmanā vihitaṃ sukham /
garbhaśayyāmupādāya bhujyate paurvadehikam //

ātmanāśāya nonnatyai chidreṇa paripūrṇatā /
bhūyo bhūyo ghaṭīpātraṃ nimajjat kiṃ na paśyasi //

ātmanā saṃgṛhītena śatruṇā śatrumuddharet /
padalagnaṃ karasthena kaṇṭakenaiva kaṇṭakam //

ātmanindātmapūjā ca paranindā parastavaḥ /
anācaritamāryāṇāṃ vṛttametaccaturvidham //

ātmanīnamupatiṣṭhate guṇāḥ saṃbhavanti viramanti cāpadaḥ /
ityanekaphalabhāji mā sma bhūd arthitā kathamivāryasaṃgame //

ātmanaiva guṇadoṣakovidaḥ kiṃ na vetsi karaṇīyavastuṣu /
yattathāpi na gurūn na pṛcchasi tvaṃ kramo'yamiti tatra kāraṇam //

ātmano gururātmaiva puruṣasya viśeṣataḥ /
yat pratyakṣānumānābhyāṃ śreyo'sāvanuvindate //

ātmano na sahāyārthaṃ pitā mātā ca tiṣṭhati /
na putradārā na jñātir dharmastiṣṭhati kevalam //

ātmano balamajñātvā dharmārthaparivarjitam /
alabhyamicchan naiṣkarmyān mūḍhabuddhirihocyate //

ātmano'bhyudayākāṅkṣī pīḍyamānaḥ pareṇa vā /
deśakālabalopetaḥ prārabhetaiva vigraham //

ātmano mukhadoṣeṇa badhyante śukasārikāḥ /
bakās tatra na badhyante maunaṃ sarvārthasādhanam //

ātmano'rdhamiti śrautaṃ sā rakṣati dhanaṃ prajā /
śarīraṃ lokayātrāṃ vai dharmaṃ svargamṛṣīn pit n //

ātmano vadhamāhartā kvāsau vihagataskaraḥ /
yena tat prathamaṃ steyaṃ goptureva gṛhe kṛtam //

ātmano vikriyamiva kurvan dadyāt samīhitam /
jalavat parvatāñchatrūn bhindyādanupalakṣitaḥ //