Mahāsubhāṣitasaṃgraha 1-9979 · Verses 4544-4563

ātte vāsasi roddhumakṣamatayā doḥkandalībhyāṃ stanau tasyoraḥsthalamuttarīyaviṣaye sadyo mayā sañjitam /
śroṇīṃ tasya kare'dhirohati punarvrīḍāmbudhau māmatho majjantīmudatārayanmanasijo devaḥ sa mūrcchāguruḥ //

ātte sīmantaratne marakatini hṛte hematāṭaṅkapatre luptāyāṃ mekhalāyāṃ jhaṭiti maṇitulākoṭiyugme gṛhīte /
śoṇaṃ bimboṣṭhakāntyā tvadarimṛgadṛśāmitvarīṇāmaraṇye rājan guñjāphalānāṃ sraja iti śabarā naiva hāraṃ haranti //

ātmakāryaṃ mahākāryaṃ parakāryaṃ na kevalam /
ātmakāryasya doṣeṇa kūpe patati mānavaḥ //

ātmacchandena vartante nāryo manmathacoditāḥ /
na ca dahyanti gacchantyaḥ sutaptairapi pāṃsubhiḥ //

ātmacchidraṃ na jānāti paracchidrāṇi paśyati /
śvacchidraṃ yadi jānāti paracchidraṃ na paśyati //

ātmajanmāspadaṃ vaṃśaṃ kāmaṃ dahana vāryase /
kiṃ tu saṃnihitānetāṇ apyagne kiṃ dahasyaho //

ātmajādiparikleśam ātmanyāropya mūḍhadhīḥ /
pratikartumaśakto'pi vārddhakye śocate param //

ātmajñaḥ śaucavān dāntas tapasvī vijitendriyaḥ /
dharmakṛd vedavidyāvit sāttviko devayonitām //

ātmajñānaṃ samārambhas titikṣā dharmanityatā /
yamarthānnāpakarṣanti sa vai paṇḍita ucyate //

ātmajñānamanāyāsas titikṣā dharmanityatā /
vāk caiva guptā dānaṃ ca naitānyantyeṣu bhārata //

ātmajñānī yato dhanyo madhyaḥ pitṛpitāmahaiḥ /
mātṛpakṣeṇa mātrā ca khyātiṃ yāti narādhamaḥ //

ātmatattvaṃ na jānāti karoti bahuvistaram /
sa eva nidhanaṃ yāti nālikerodakaṃ yathā //

ātmadehasya māṃsāni bhoktuṃ brahmanna śakyate /
dehināṃ vada yadyogyaṃ saṃtuṣṭirjāyate yataḥ //

ātmadoṣairniyacchanti sarve duḥkhamukhe janāḥ /
manye duścaritaṃ te'sti tasyeyaṃ niṣkṛtiḥ kṛtā //

ātmadveṣād bhaven mṛtyuḥ paradveṣād dhanakṣayaḥ /
rājadveṣād bhaven nāśo brahmadveṣāt kulakṣayaḥ //

ātmanaḥ pratikūlāni parebhyo yadi necchasi /
pareṣāṃ pratikūlebhyo nivartaya tato manaḥ //

ātmanaḥ prīyate nātmā parataḥ svata eva vā /
lakṣaye'labdhakāmaṃ tvāṃ cintayā śabalaṃ mukham //

ātmanaḥ śaktimudvīkṣya mānotsāhau tu yo vrajet /
śatrūneko'pi hanyācca kṣatriyān bhārgavo yathā //

ātmanaśca paritrāṇe dakṣiṇānāṃ ca saṃgare /
strīviprābhyupapattau ca ghnan dharmeṇa na duṣyati //

ātmanaśca pareṣāṃ ca pratāpastava kīrtinut /
bhayakṛd bhūpaterbāhur dviṣāṃ ca suhṛdāṃ ca te //