Mahabharata · Chapter 9.64

kimarthaṃ dvijaśārdūla dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ /
gāndhāryāḥ preṣayāmāsa vāsudevaṃ parantapam //

yadā pūrvaṃ gataḥ kṛṣṇaḥ śamārthaṃ kauravānprati /
na ca taṃ labdhavānkāmaṃ tato yuddhamabhūdidam //

nihateṣu tu yodheṣu hate duryodhane tadā /
pṛthivyāṃ pāṇḍaveyasya niḥsapatne kṛte yudhi //

vidrute śibire śūnye prāpte yaśasi cottame /
kiṃ tu tatkāraṇaṃ brahmanyena kṛṣṇo gataḥ punaḥ //

na caitatkāraṇaṃ brahmannalpaṃ vipratibhāti me /
yatrāgamadameyātmā svayameva janārdanaḥ //

tattvato vai samācakṣva sarvamadhvaryusattama /
yaccātra kāraṇaṃ brahmankāryasyāsya viniścaye //
vaiśampāyana uvāca /

tvadyukto'yamanupraśno yanmāṃ pṛcchasi pārthiva /
tatte'haṃ sampravakṣyāmi yathāvadbharatarṣabha //

hataṃ duryodhanaṃ dṛṣṭvā bhīmasenena saṃyuge /
vyutkramya samayaṃ rājandhārtarāṣṭraṃ mahābalam //

anyāyena hataṃ dṛṣṭvā gadāyuddhena bhārata /
yudhiṣṭhiraṃ mahārāja mahadbhayamathāviśat //

so'cintayanmahābhāgāṃ gāndhārīṃ tapasānvitām /
ghoreṇa tapasā yuktāṃ trailokyamapi sā dahet //

tasya cintayamānasya buddhiḥ samabhavattadā /
gāndhāryāḥ krodhadīptāyāḥ pūrvaṃ praśamanaṃ bhavet //

sā hi putravadhaṃ śrutvā kṛtamasmābhirīdṛśam /
mānasenāgninā kruddhā bhasmasānnaḥ kariṣyati //

kathaṃ duḥkhamidaṃ tīvraṃ gāndhārī sampraśakṣyati /
śrutvā vinihataṃ putraṃ chalenājihmayodhinam //

evaṃ vicintya bahudhā bhayaśokasamanvitaḥ /
vāsudevamidaṃ vākyaṃ dharmarājo'bhyabhāṣata //

tava prasādādgovinda rājyaṃ nihatakaṇṭakam /
aprāpyaṃ manasā'pīdaṃ prāptamasmābhiracyuta //

pratyakṣaṃ me mahābāho saṅgrāme romaharṣaṇe /
vimardaḥ sumahānprāptastvayā yādavanandana //

tvayā devāsure yuddhe vadhārthamamaradviṣām /
yathā sāhyaṃ purā dattaṃ hatāśca vibudhadviṣaḥ //

sāhyaṃ tathā mahābāho dattamasmākamacyuta /
sārathyena ca vārṣṇeya bhavatā hi dhṛtā vayam //

yadi na tvaṃ bhavennāthaḥ phalgunasya mahāraṇe /
kathaṃ śakyo raṇe jetuṃ bhavedeṣa balārṇavaḥ //

gadāprahārā vipulāḥ parighaiścāpi tāḍanam /
śaktibhirbhiṇḍipālaiśca tomaraiḥ saparaśvathaiḥ //

asmatkṛte tvayā kṛṣṇa vācaḥ suparuṣāḥ śrutāḥ /
śastrāṇāṃ ca nipātā vai vajrasparśopamā raṇe //

te ca te saphalā jātā hate duryodhane'cyuta /
tatsarvaṃ na yathā naśyetpunaḥ kṛṣṇa tathā kuru //

sandehaḍolāṃ prāptaṃ naścetaḥ kṛṣṇa jaye sati /
gāndhāryā hi mahābāho krodhaṃ śamaya mādhava //

sā hi nityaṃ mahābhāgā tapasogreṇa karśitā / putrapautravadhaṃ śrutvā dhruvaṃ naḥ sampradhakṣyati /
tasyā prasādanaṃ vīra prāptakālaṃ mataṃ mama //

kaśca tāṃ krodhasandīptāṃ putravyasanakarśitām /
vīkṣituṃ puruṣaḥ śaktastvāmṛte puruṣottama //

tatra me gamanaṃ prāptaṃ rocate tava mādhava /
gāndhāryāḥ krodhadīptāyāḥ praśamārthamarindama //

tvaṃ hi kartā vikartā ca lokānāṃ prabhavāvyayaḥ /
hetukāraṇasaṃyuktairvākyaiḥ kālasamīritaiḥ //

kṣiprameva mahābāho gāndhārīṃ śamayiṣyasi /
pitāmahaśca bhagavānkṛṣṇastatra bhaviṣyati //

sarvathā te mahābāho gāndhāryāḥ krodhanāśanam /
kartavyaṃ sātvatāṃ śreṣṭha pāṇḍavānāṃ hitārthinā //

dharmarājasya vacanaṃ śrutvā yadukulodvahaḥ /
āmantrya dārukaṃ prāha rathaḥ sañjo vidhīyatām //

keśavasya vacaḥ śrutvā tvaramāṇo'tha dārukaḥ /
nyavedayadrathaṃ sajjaṃ keśavāya mahātmane //

taṃ rathaṃ yādavaśreṣṭhaḥ samāruhya parantapaḥ /
jagāma hāstinapuraṃ tvaritaḥ keśavo vibhuḥ //

tataḥ prāyānmahārāja mādhavo bhagavānrathī /
nāgasāhvayamāsādya praviveśa ca vīryavān //

praviśya nagaraṃ vīro rathaghoṣeṇa nādayan / vidito dhṛtarāṣṭrasya so'vatīrya rathottamāt /
abhyagacchadadīnātmā dhṛtarāṣṭraniveśanam //

pūrvaṃ cābhigataṃ tatra so'paśyadṛṣisattamam //

pādau prapīḍya kṛṣṇasya rājñaścāpi janārdanaḥ /
abhyavādayadavyagro gāndhārīṃ cāpi keśavaḥ //

tatastu yādavaśreṣṭho dhṛtarāṣṭramadhokṣajaḥ /
pāṇimālambya rājendra susvaraṃ praruroda ha //

sa muhūrtādivotsṛjya bāṣpaṃ śokasamudbhavam / prakṣālya vāriṇā netre hyācamya ca yathāvidhi /
uvāca praśritaṃ vākyaṃ dhṛtarāṣṭramarindamaḥ //

na te'styaviditaṃ kiñcidbhūtaṃ bhavyaṃ ca bhārata /
kālasya ca yathāvṛttaṃ tatte suviditaṃ prabho //

yadidaṃ pāṇḍavaiḥ sarvaistava cittānurodhibhiḥ /
kathaṃ kulakṣayo na syāttathā kṣatrasya bhārata //

bhrātṛbhiḥ samayaṃ kṛtvā kṣāntavāndharmavatsalaḥ /
dyūtacchalajitaiḥ śudvairvanavāso hyupāgataḥ //

ajñātavāsacaryā ca nānāveṣasamāvṛtaiḥ /
anye ca bahavaḥ kleśāstvaśaktairiva sarvadā //

mayā ca svayamāgamya yuddhakāla upasthite /
sarvalokasya sānnidhyegrāmāṃstvaṃ pañcayācitaḥ //

tvayā kālopasṛṣṭena lobhato nāpavarjitāḥ /
tavāparādhānnṛpate sarvaṃ kṣatraṃ kṣayaṃ gatam //

bhīṣmeṇa somadattena bāhlīkena kṛpeṇa ca / droṇena ca saputreṇa vidureṇa ca dhīmatā /
yācitastvaṃ śamaṃ nityaṃ na ca tatkṛtavānasi //

kālopahatacittā hi sarve muhyanti bhārata /
yathā mūḍho bhavānpūrvamasminnarthe samudyate //

kimanyatkālayogāddhi dviṣṭameva parāyaṇam /
mā ca doṣānmahāprājña pāṇḍaveṣu niveśaya //

alpopyatikramo nāsti pāṇḍavānāṃ mahātmanām /
dharmato nyāyataścaiva snehataśca parantapa //

etatsarvaṃ tu vijñāya hyātmadoṣakṛtaṃ phalam /
tanmanyuṃ pāṇḍuputreṣu na bhavānkartumarhati //

kulaṃ vaṃśaśca piṇḍāśca yacca putrakṛta phalam /
gāndhāryāstava vai nātha pāṇḍaveṣu pratiṣṭhitam //

tvaṃ caiva kuruśārdūla gāndhārī ca yaśasvinī /
mā śuco naraśārdūla pāṇḍavānpratikilbim //

etatsarvamanudhyāya ātmanaśca vyatikramam /
śivena pāṇḍavāndhyāhi namaste bharatarṣabha //

jānāsi ca mahābāho dharmarājasya yā tvayi /
bhaktirbharataśārdūla snehaścāpi svabhāvataḥ //

etacca kadanaṃ kṛtvā śatrūṇāmapakāriṇām /
dahyate sa divārātrau na ca śarmādhigacchati //

tvāṃ caiva naraśārdūla gāndhārīṃ ca yaśasvinīm /
sa śocannaraśārdūlaḥ śāntiṃ naivādhigacchati //

hiyā ca parayā'viṣṭo bhavantaṃ nādhigacchati /
putraśokābhisantaptaṃ buddhivyākulitendriyam //

evamuktvā mahārāja dhṛtarāṣṭraṃ yadūttamaḥ /
uvāca paramaṃ vākyaṃ gāndhārīṃ śokakarśitām //

saubaleyi nibodha tvaṃ yattvāṃ vakṣyāmi suvrate /
tvatsamā nāsti loke'sminnadya sīmantinī śubhe //

jānāsi ca yathā rājñi sabhāyāṃ mama sannidhau /
dharmārthasahitaṃ vākyamubhayoḥ pakṣayorhitam //

uktavatyasi kalyāṇi na ca te tanayaiḥ kṛtam /
duryodhanastvayā cokto jayārthī paruṣaṃ vacaḥ //

evaṃ viditvā kalyāṇi mā sma śoke manaḥ kṛthāḥ /
pāṇḍavānāṃ vināśāya mā te buddhiḥ kadācana //

śaktā cāsi mahābhāge pṛthivīṃ sacarācarām /
cakṣuṣā krodhadīptena nirdagdhuṃ tapaso balāt //

vāsudevavacaḥ śrutvā gāndhārī vākyamabravīt /
evametanmahābāho yathā vadasi keśava //

ādhibhirdahyamānāyā matiḥ sañcalitā mama /
sā me vyavasthitā śrutvā tava vākyaṃ janārdana //

rājñastvandhasya vṛddhasya hataputrasya keśava /
tvaṃ gatiḥ sahitairvīraiḥ pāṇḍavairdipadā vara //

etāvaduktvā vacanaṃ mukhaṃ pracchādya vāsasā /
putraśokābhisantaptā gāndhārī praruroda ha //

tata enāṃ mahābāhuḥ keśvaḥ śokakarśitām /
hetukāraṇasaṃyuktairvākyairāśvāsayatprabhuḥ //

samāśvāsya ca gāndhārīṃ dhṛtarāṣṭraṃ ca mādhavaḥ /
drauṇisaṅkalpitaṃ bhāvamanvabudhyata keśavaḥ //

tatastvarita utthāya pādau mūrdhnā praṇamya ca /
dvaipāyanasya rājendra tataḥ kauravamabravīt //

āpṛcche tvāṃ kuruśreṣṭha mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ /
drauṇeḥ pāpostyabhiprāyastenāsmi sahasotthitaḥ //

pāṇḍavānāṃ vadhe rātrau buddhistena pradarśitā //

etacchrutvā tu vacanaṃ gāndhāryā sahito'bravīt /
dhṛtarāṣṭro mahābāhuḥ keśavaṃ keśisūdanam //

śīghraṃ gaccha mahābāho pāṇḍavānparipālaya /
bhūyastvayā sameṣyāmi kṣiprameva janārdana //

prāyāttatastu tvarito dārukeṇa sahācyutaḥ //

vāsudeve gate rājandhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram /
āśvāsayadameyātmā vyāso lokanamaskṛtaḥ //

vāsudevo'pi dharmātmā kṛtakṛtyo jagāma ha /
śibiraṃ hāstinapurāddidṛkṣuḥ pāṇḍavānnṛpa //

āgamya śibiraṃ rātrau so'bhyagacchata pāṇḍavān /
tacca tebhyaḥ samākhyāya sahitastaiḥ samāhitaḥ //