Mahabharata · Chapter 9.58

tato duryodhano dṛṣṭvā bhīmasenaṃ tathā'gatam /
pratyudyayāvadīnātmā vegena mahatā nadan //

samāpetaturanyonyaṃ śṛṅgiṇau vṛṣabhāviva /
mahānirghātaghoṣaśca prahārāṇāmajāyata //

abhavacca tayoryudvaṃ tumulaṃ romaharṣaṇam /
jighṛkṣatoryathā'nyonyamindraprahlādayoriva //

rudhirokṣitasarvāṅgau gadāhastau manasvinau /
dadṛśāte mahātmānau puṣpitāviva kiṃśukau //

tathā tasminmahāyuddhe vartamāne sudāruṇe /
khadyotasaṅkhairiva khaṃ darśanīyaṃ vyarocata //

tathā tasminvartamāne saṅkule tumule bhṛśam /
ubhāvapi pariśrāntau yudhyamānāvarindamau //

tau muhūrtaṃ samāśvasya punareva parantapau /
samprahārayatāṃ citre sampragṛhya gade śubhe //

tau tu dṛṣṭvā mahāvīryau samāśvastau nararṣabhau /
balinau vāraṇau yadvadvāsitārthe madotkaṭau //

samānavīryau samprekṣya pragṛhītagadāvubhau /
praharṣaṃ paramaṃ jagmurdevagandharvadānavāḥ //

pragṛhītagadau dṛṣṭvā duryodhanavṛkodarau /
saṃśayaḥ sarvabhūtānāṃ vijaye samapadyata //

samāgamya tato bhūyo bhrātarau balināṃ varau /
anyonyasyāntaraprepsū pracakrāte'ntaraṃ prati //

yamadaṇḍopamāṃ gurvīmindrāśanimivodyatām /
dadṛśuḥ prekṣakā rājanraudrīṃ viśasanīṃ gadām //

āviddhyato gatāṃ tasya bhīmasenasya saṃyuge /
śabdaḥ sutumulo ghoro muhūrtaṃ samapadyata //

āviddhyantamariṃ prekṣya dhārtarāṣṭro'tha pāṇḍavam /
gadāmatulavegāṃ tāṃ vismitaḥ sambabhūva ha //

caraṃśca vividhānmārgānmaṇḍalāni ca bhārata /
aśobhata tadā vīro bhūya eva vṛkodaraḥ //

tau parasparamāsādya yattāvanyonyasūdane /
mārjārāviva bhakṣārthe tatakṣāte muhurmuhuḥ //

acaradbhīmasenastu mārgānbahuvidhāṃstathā /
maṇḍalāni vicitrāṇi gatapratyāgatāni ca //

gomūtrikāṇi citrāṇi sthānāni vividhāni ca /
parimokṣaṃ prahārāṇāṃ varjanaṃ paridhāvanam //

abhidravaṇamākṣepamavasthānaṃ savigraham /
matsyodvṛttaṃ soruvṛttamavaplutamupaplutam //

upanyastamapanyastaṃ gadāyuddhaviśāradau /
evaṃ tau vicarantau tu nyaghnatāṃ vai parasparam //

vañcayānau punaścaiva ceratuḥ kurusattamau /
vikrīḍantau subalinau maṇḍalāni viceratuḥ //

[tau darśayantau samare yuddhakrīḍāṃ samantataḥ /
gadābhyāṃ sahasā'nyonyamājaghnaturarindamau //

parasparaṃ samāsādya daṃṣṭrābhyāṃ dviradau yathā /
aśobhetāṃ mahārāja śoṇitena pariplutau //

evaṃ tadabhavadyuddhaṃ ghorarūpaṃ parantapa / parivṛtte'hani krūraṃ vṛtravāsavayoriva // ]

gadāhastau tatastau tu maṇḍalāvasthitau balī / dakṣiṇaṃ maṇḍalaṃ rājandhārtarāṣṭro'bhyavartata /
savyaṃ tu maṇḍalaṃ tatra bhīmaseno'bhyavartata //

tathā tu caratastasya bhīmasya raṇamūrdhani /
duryodhano mahārāja pārśvadeśe'bhyatāḍayat //

āhatastu tato bhīmaḥ putreṇa tava bhārata /
āvidhyata gadāṃ guvīṃ prahāraṃ tamacintayan //

indrāśanisamāṃ ghorāṃ yamadaṇḍamivodyatām /
dadṛśuste mahārāja bhīmasenasya tāṃ gadām //

āvidhyantaṃ gadāṃ dṛṣṭvā bhīmasenaṃ tavātmajaḥ /
samudyamya gadāṃ ghorāṃ pratyavidhyatparantapaḥ //

gadāmārutavegena tava putrasya bhārata /
śabda āsītsutumulastejaśca samajāyata //

sa caranvividhānmārgānmaṇḍalāni ca bhāgaśaḥ /
samaśobhata tejasvī bhūyo bhīmātsuyodhanaḥ //

āviddhā sarvavegena bhīmena mahatī gadā /
sadhūmaṃ sārciṣaṃ cāgniṃ mumocogramahāsvanā //

ādhūtāṃ bhīmasenena gadāṃ dṛṣṭvā suyodhanaḥ /
adrisāramayīṃ gurvīmāvidhyanbahvaśobhata //

gadāmārutavegaṃ hi dṛṣṭvā tasya mahātmanaḥ /
bhayaṃ viveśa pāṇḍūṃstu sarvāneva sasātyakīn //

tau darśayantau samare yuddhakrīḍāṃ samantataḥ /
gadābhyāṃ sahasā'nyonyamājaghnaturarindamau //

tau parasparamāsādya daṃṣṭrābhyāṃ dviradau yathā /
aśobhetāṃ mahārāja śoṇitena pariplutau //

evaṃ tadabhavadyuddhaṃ ghorarūpamasaṃvṛtam /
parivṛtte'hani krūraṃ vṛtravāsavayoriva //

dṛṣṭvā vyavasthitaṃ bhīmaṃ tava putro mahābalaḥ /
caraṃścitratarānmā rgānkaunteyamabhidudruve //

tasya bhīmo mahāvegāṃ jāmbūnadapariṣkṛtām /
atikruddhasya kruddhastu tāḍayāmāsa tāṃ gadām //

savisphuliṅgo nirhādastayostatrābhighātajaḥ /
prādurāsīnmahārāja ghṛṣṭayorvajrayoriva //

vegavatyā tayā tatra bhīmasenapramuktayā /
nipatantyā mahārāja pṛthivī samakampata //

tāṃ nāmṛṣyata kauravyo gadāṃ pratihatāṃ raṇe /
matto dvipa iva kruddhaḥ pratikuñjaradarśanāt //

sa savyaṃ maṇḍalaṃ rājā uddhāmya kṛtaniścayaḥ /
ājaghne mūrdhni kaunteyaṃ gadayā bhīmavegayā //

tayā tvabhihato bhīmaḥ putreṇa tava pāṇḍavaḥ /
nākampata mahārāja tadadbhutamivābhavat //

āścaryaṃ cāpi tadrājansarvasainyānyapūjayan /
yadgadābhihato bhīmo nākampata padātpadam //

tato gurutarāṃ dīptāṃ gadāṃ hemapariṣkṛtām /
duryodhanāya vyasṛjadbhīmo bhīmaparākramaḥ //

taṃ prahāramasambhrānto lāghavena mahābalaḥ /
moghaṃ duryodhanaścakre tatrābhūdvismayo mahān //

sā tu moghā gadā rājanpatantī bhīmacoditā /
cālayāmāsa pṛthivīṃ mahānirghātaniḥsvanāḥ //

āsthāya kauśikānmārgānutpatansa punaḥ punaḥ /
gadānipātaṃ prajñāya bhīmasenaṃ ca vañcitam //

vañcayitvā tadā bhīmaṃ gadayā kurusattamaḥ /
tāḍayāmāsa saṅkruddho vakṣodeśe mahābalaḥ //

gadayā nihato bhīmo muhyamāno mahāraṇe /
nābhyamanyata kartavyaṃ putreṇābhyāhatastava //

tasmiṃstathā vartamāne rājansomakapāṇ़ḍavāḥ /
bhṛśopahatasaṅkalpā nahṛṣṭamanaso'bhavan //

sa tu tena prahāreṇa mātaṅga iva roṣitaḥ /
hastivadvastisankāśamabhidudrāva te sutam //

tatastu tarasā bhīmo gadayā tanayaṃ tava /
abhidudrāva vegena siṃho vanagajaṃ yathā //

upasṛtya tu rājānaṃ gadāmokṣaviśāradaḥ /
āvidhyata gadāṃ rājansamuddiśya sutaṃ tava //

atāḍayadbhīmasenaḥ pārśve duryodhanaṃ tadā /
sa vihvalaḥ prahāreṇa jānubhyāmagamanmahīm //

tasminkurukulaśreṣṭhe jānubhyāmavanīṃ gate /
udatiṣṭhattato nādaḥ sṛñjayānāṃ jagatpate //

teṣāṃ tu ninadaṃ śrutvā śṛñjayānāṃ nararṣabhaḥ /
amarṣādbharataśreṣṭha putraste samakupyata //

utthāya tu mahābāhurmahānāga iva śvasan /
didhakṣanniva netrābhyāṃ bhīmasenamavaikṣata //

tataḥ sa bharataśreṣṭho gadāpāṇirabhidravan /
pramathiṣyanniva śiro bhīmasenasya saṃyuge //

sa mahātmā mahātmānaṃ bhīmaṃ bhīmaparākramaḥ /
atāḍayacchaṅkhadeśe na cacālācalopamaḥ //

sa bhūyaḥ śuśubhe pārthastāḍito gadayā raṇe /
udbhinnarudhiro rājanprabhinna iva kuñcaraḥ //

tato gadāṃ vīrahaṇīmayomayīṃ pragṛhya vajrāśanitulyaniḥsvanām /
atāḍayacchatrumamitrakarśano balena vikramya dhanañjayāgrajaḥ //

sa bhīmasenābhihatastavātmajaḥ papāta saṅkampitadehabandhanaḥ /
supuṣpito mārutavegatāḍito vane mahāsāla ivāvaghūrṇitaḥ //

tataḥ praṇedurjahṛṣuśca pāṇḍavāḥ samīkṣya putraṃ patitaṃ kṣitau tava /
tataḥ sutaste pratilabhya cetanāṃ samutpapāta dvirado yathā hadāt //

sa pārthivo nityamamarṣitastadā mahārathaḥ śikṣitavatparibhraman /
atāḍayatpāṇḍavamagrataḥ sthitaṃ sa vihvalāṅgo jagatīmupāspṛśat //

sa siṃhanādaṃ vinanāda kauravo nipātya bhūmau yudhi bhīmamojasā /
bibheda caivāśanitulyamojasā gadānipātena śarīrarakṣaṇam //

tato'ntarikṣe ninado mahānabhū-- ddivaukasāmapsarasāṃ ca neduṣām /
papāta coccairamarapraveritaṃ vicitrapuṣpotkaravarṣamuttamam //

tataḥ parānāviśaduttamaṃ bhayaṃ samīkṣya bhūmau patitaṃ narottamam /
ahīyamānaṃ ca balena kauravaṃ niśāmya bhedaṃ sudṛḍhasya varmaṇaḥ //

tato muhūrtādupalabhya cetanāṃ pramṛjya vaktraṃ rudhirāktamātmanaḥ /
dhṛtiṃ samālambya vivṛtya locane balena saṃstabhya vṛkodaraḥ sthitaḥ //

tato yamau yamasadṛśau parākrame sapārṣataḥ śinitanayaśca vīryavān /
samāhvayannahamahamityabhitvaraṃ-- stavātmajaṃ samabhiyayurvadhaiṣiṇaḥ //

nivartya tānpunarapi pāṇḍavo balī tavātmajaṃ svayamabhigamya kālavat /
cacāra cāpyapagatakhedavepathuḥ sureśvaro namucimivottamaṃ raṇe //