Mahabharata · Chapter 9.59

samudīrṇaṃ tato dṛṣṭvā saṅgrāmaṃ kurumukhyayoḥ /
abravīdarjunastatra vāsudevaṃ yaśasvinam //

anayorvīrayoryuddhe ko jyāyānbhavato mataḥ /
kasya vā ko guṇo jyāyānetadvada janārdana //
vāsudeva uvāca /

upadeśo'nayostulyo bhīmastu balavattaraḥ /
kṛtī yatnaparastveṣa dhārtarāṣṭro vṛkodarāt //

bhīmasenastu dharmeṇa yudhyamāno na jeṣyati /
anyāyena tu yudhyanvai hanyādeva suyodhanam //

māyayā nirjitā devairasurā iti naḥ śrutam /
virocanastu śakreṇa māyayā nirjitaḥ sa vai //

māyayā cākṣipattejo vṛtrasya balasūdanaḥ /
tasmānmāyāmayaṃ vīra ātiṣṭhatu vṛkodaraḥ //

pratijñātaṃ ca bhīmena dyūtakāle dhanañjaya /
ūrū bhetsyāmi te saṅkhye gadayeti suyodhanam //

so'yaṃ pratijñāṃ tāṃ cāpi pārayatvarikarśanaḥ /
māyāvinaṃ tu rājānaṃ māyayaiva nikṛntatu //

yadyeṣa balamāsthāya nyāyena prahariṣyati /
viṣamasthastato rājā bhaviṣyati yudhiṣṭhiraḥ //

punareva tu vakṣyāmi pāṇḍaveya nibodha me /
dharmarājāparādhena bhayaṃ naḥ punarāgatam //

kṛtvā hi sumahatkarma hatvā bhīṣmamukhānkurūn / jayaḥ prāpto yaśaḥ prāgryaṃ vairaṃ ca pratiyātitam /
tadevaṃ vijayaḥ prāptaḥ punaḥ saṃśayitaḥ kṛtaḥ //

abuddhireṣāṃ mahatī dharmarājasya pāṇḍava /
yadekavijaye vīra paṇitaṃ kṛtamīdṛśam //

suyodhanaḥ kṛtī vīra ekāyanagatastathā //

api cośanasā gītaḥ śrūyate'yaṃ purātanaḥ /
ślokastattvārthasahitastanme nigadataḥ śṛṇu //

punarāvartamānānāṃ bhagnānāṃ jīvitaiṣiṇām /
bhetavyamariśeṣāṇāmekāyanagatā hi te //

[sāhasotpatitānāṃ ca nirāśānāṃ ca jīvite /
na śakyamagrataḥ sthātuṃ śakreṇāpi dhanañjaya] //

suyodhanamimaṃ bhagnaṃ hatasainyaṃ hadaṃ gatam / parājitaṃ vanaprepsuṃ nirāśaṃ rājyalambhane /
ko'nviṣya saṃyuge prājñaḥ punardvandve samāhvayet //

api no nirjitaṃ rājyaṃ na hareta suyodhanaḥ / yastrayodaśavarṣāṇi gadayā kṛtaniśramaḥ /
caratyūrdhvaṃ ca tiryakva bhīmasenighāṃsayā //

enaṃ cenna mahābāhuranyāyena haniṣyati /
eṣa vaḥ kauravo rājā dhārtarāṣṭro bhaviṣyati //
sañjaya uvāca /

dhanañjayastu śrutvaitatkeśavasya mahātmanaḥ /
prekṣato bhīmasenasya savyamūrumatāḍayat //

gṛhya sañjñāṃ tato bhīmo gadayā vyacaradraṇe /
maṇḍalāni vicitrāṇi yamakānītarāṇi ca //

dakṣiṇaṃ maṇḍalaṃ savyaṃ gomūtrikamathāpi ca /
vyacaratpāṇḍavo rājannariṃ sammohayanniva //

tathaiva tava putro'pi gadāmārgaviśāradaḥ /
vyacarallaghu citraṃ ca bhīmasenajighāṃsayā //

ādhunvantau gade ghore candanāgarurūṣite /
vairasyāntaṃ parīpsantau raṇe kruddhāvivāntakau //

anyonyaṃ tau jighāṃsantau pravīrau puruṣarṣabhau /
yuyudhāte garutmantau yathā nāgāmiṣaiṣiṇau //

maṇḍalāni bicitrāṇi caratornṛpabhīmayoḥ /
gadāsampātajāstatra prajajñuḥ pāvakārciṣaḥ //

samaṃ praharatostatra śūrayorbalinormṛdhe /
kṣubdhayorvāyunā rājandvayoriva samudrayoḥ //

tayoḥ praharatostulyaṃ mattakuñjarayoriva /
gadānirghātasaṃ hādaḥ prahārāṇāmajāyata //

tasmiṃstadā samprahāre dāruṇe saṅkule bhṛśam /
ubhāvapi pariśrāntau yudhyamānāvarindamau //

tau muhūrte samāśvasya punareva parantapa /
abhyahārayatāṃ kruddhau pragṛhya mahatī gade //

tayoḥ samabhavadyuddhaṃ ghorarūpamasaṃvṛtam /
gadānipātai rājendra takṣatorvai parasparam //

samare pradrutau tau tu vṛṣabhākṣau tarasvinau /
anyonyaṃ jaghnaturvīrau paṅkasthau mahiṣāviva //

jarjharīkṛtasarvāṅgau rudhireṇābhisamplutau /
dadṛśāte himavati puṣpitāviva kiṃśukau //

duryodhanastu pārthena vivare sampradarśite /
īṣadutsmayamānastu sahasā prasasāra ha //

tamabhyāśagataṃ prājñaḥ kṣaṇe prekṣya vṛkodaraḥ /
avākṣipadgadāṃ tasminvegena mahatā batī //

avakṣepaṃ tu taṃ dṛṣṭvā putrastava viśāmpate /
apāsarpattataḥ sthānātsā moghā nyapatadbhuvi //

mokṣayitvā prahāraṃ taṃ sutastava susambhramāt /
bhīmasenaṃ ca gadayā prāharatkurusattama //

tasya visyandamānena rudhireṇāmitaujasaḥ /
prahāragurupātāca mūrcheva samajāyata //

tannāvudhyata putraste pīḍitaṃ pāṇḍavaṃ raṇe /
dhārayāmāsa bhīmo'pi śarīramatipīḍitam //

amanyata sthitaṃ hyenaṃ prahariṣyantamāhave /
ato na prāharattasmai punareva tavātmajaḥ //

tato muhūrtanāśvasya duryodhanamupasthitam /
degenābhyayatadrājangadāmādāya pāṇḍavaḥ //

tamāpatantaṃ samprekṣya saṃrabdhagamitaujasam /
modhamasya prahāraṃ taṃ cikīrṣurbharatarṣabha //

avasyāne matiṃ kṛtvā putrantava mahāmanāḥ /
iyeṣotpatituṃ rājañchalayiṣyanvṛkodaram //

abudhyadbhīmasenastu rājñastasya cikīrṣitam /
acāsya samamidrutya samutpatya ca siṃhavat //

satyā vañcavato rājanpunarevotpatiṣyataḥ /
ūrubhyāṃ prāhiṇodrājangadāṃ vegena pāṇḍavaḥ //

sā vajraniṣpeṣasamā prahitā bhīmakarmaṇā /
ūrū duryodhanasyātha babhañja priyadarśanau //

sa papāta naravyāghro vasudhāmanunādayan /
bhagnorurbhīmasenena putrastava mahīpate //

vavurvātāḥ sanirghātāḥ pāṃsuvarṣaṃ papāta ca /
cacāla pṛthivī cāpi savṛkṣakṣupaparvatā //

tasminnipatite vīre patyau sarvamahīkṣitām / mahāsvanā punardīptā sanirghātā bhayaṅkarī /
papāta colkā mahatī patite pṛthivīpatau //

tathā śoṇitavarṣaṃ ca pāṃsuvarṣaṃ ca bhārata /
vavarṣa maghavāṃstatra tava putre nipātite //

yakṣāṇāṃ rākṣasānāṃ ca piśācānāṃ tathaiva ca /
antarikṣe mahānnādastatra bhārata śuśruve //

tena śabdena ghoreṇa mṛgāṇāmatha pakṣiṇām /
jajñe ghorataraḥ śabdo bahūnāṃ sarvatodiśam //

ye tatra vājinaḥ śeṣā gajāśca manujaiḥ saha /
mumucuste mahānādaṃ tava putre nipātite //

berīśaṅkhamṛdaṅgānāmabhavacca svano mahān /
antarbhūmigataścaiva tava putre nipātite //

[bahupādairbahubhujaiḥ kabandhairghoradarśanaiḥ /
nṛtyadbhirbhayadairvyāptā diśastatrābhavannṛpa //

dhvajavanto'stravantaśca śastravantastathaiva ca /
prākampanta tato rājaṃstava putre nipātite] //

hadāḥ kūpāśca rudhiramudvemurnṛpasattama /
nadyaśca sumahāvegāḥ pratisrotovahā'bhavan //

pulliṅgā iva nāryastu strīliṅgāḥ puruṣā'bhavan /
duryodhane tadā rājanpatite tanaye tava //

dṛṣṭvā tānadbhutotpātānpāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ saha /
āvignamanasaḥ sarve babhūvurbharatarṣabha //

yayurdevā yathākāmaṃ gandharvāpsarasastathā /
kathayanto'dbhutaṃ yuddhaṃ sutayostava bhārata //

tathaiva siddhā rājendra tathā vātikacāraṇāḥ /
narasiṃhau praśaṃsantau viprajagmuryathāgatam //