Mahabharata · Chapter 9.51
tasminneva tu dharmātmā vasati sma tapodhanaḥ /
gārhisthyaṃ dharmamāsthāya hyasito devalaḥ purā //
dharmanityaḥ śucirdānto yajñaśīlo mahātapāḥ /
karmaṇā manasā vācā samaḥ sarveṣu jantuṣu //
akrodhano mahārāja tulyanindātmasaṃstutiḥ /
priyāpriye tulyavṛttiryamavatsamadarśanaḥ //
kāñcane loṣṭhake caiva samadarśī mahātapāḥ / devānapūjayannityamatithīṃśca dvijaiḥ saha /
brahmacaryarato nityaṃ sadā dharmaparāyaṇaḥ //
tato'bhyetya mahābhāga yogamāsthāya bhikṣukaḥ /
jaigīṣavyo munirdhīmāṃstasmiṃstīrthe samāhitaḥ //
devalasyāśrame rājannyavasatsa mahādyutiḥ /
yoganityo mahārāja siddhiṃ prāpto mahātapāḥ //
taṃ tatra vasamānaṃ tu jaigīṣavyaṃ mahāmunim /
devalo darśayanneva naivāyuñjata dharmataḥ //
evaṃ tayormahārāja dīrghakālo vyatikramat //
jaigīṣavyo munistaṃ tu dadarśātha sa kevalam /
āhārakāle matimānparivrāḍ jamejaya //
upātiṣṭhata dharmajño bhaikṣakāle sa devalam /
gauravaṃ paramaṃ cakre prītiṃ ca vipulāṃ tathā //
devalastu yathāśakti pūjayāmāsa bhārata /
ṛṣidṛṣṭena vidhinā samā bahīḥ samāhitaḥ //
kadācittasya nṛyate devalasya mahātmanaḥ /
cintā sumahatī jātā muniṃ dṛṣṭvā mahādyutim //
samāstu samatikrāntā bahvyaḥ pūjayato mama /
na cāyamalaso bhikṣurabhyabhāṣata kiñcana //
evaṃ vigaṇayanneva sa jagāma mahodadhim /
antarikṣacaraḥ śrīmānkalaśaṃ gṛhya devalaṃ //
gacchanneva sa dharmātmā samudraṃ saritāṃ parim /
jaigīṣavyaṃ tato'paśyadrataṃ prāgeva bhārata //
tataḥ savismayaścintāṃ jagāmāthāmitaprabhaḥ /
kathaṃ sikṣuracaṃ prāptaḥ samudre snāta eva ca //
ityevaṃ cintayāmāsa maharṣirasitastadā /
snātvā sakhudre vidhivacchucirjapyaṃ jajāpa saḥ //
kṛtajaxxxxx śrīmānāśrayaṃ ca jagāma ha /
xxxxxxxxxx gṛhītvā janamejaya //
tataḥ sa praviśanneva svamāśramapadaṃ muniḥ /
xxxxxxxxx tatra jaigīṣavyamapaśyata //
na vyāharati caivenaṃ jaigīṣavyaḥ kathañcana /
xxxxxxxx vasati sma mahātapāḥ //
taṃ dṛṣṭvā cāplutaṃ toye sāmare sāgaropamam /
praviṣṭaxxxxx cāpi pūrvameva dadarśa saḥ //
xxxxx devalo rājaṃścintayāmāsa buddhimān /
xxxxxxx tapaso jaigīṣavyāsva yogajam //
cintayāmāsa rājendra tadā sa munisattamaḥ /
mayā dṛṣṭaḥ samudre ca āśrame ca kathannvayam //
evaṃ vigaṇayanneva sa munirmantrapāragaḥ / utpapātāśramāttasmādantarikṣaṃ viśāmpate /
jijñāsārthaṃ tadā bhikṣorjaigīṣavyasya devalaḥ //
so'ntarikṣacarānsiddhānsamapaśyatsamāhitān /
jaigīṣavyaṃ ca taiḥ siddhaiḥ pūjyamānamapaśyata //
tato'sitaḥ susaṃrabdho vyavasāyī dṛḍhavrataḥ /
apaśyadvai divaṃ yātaṃ jaigīṣavyaṃ sa devalaḥ //
tasmācca pitṛlokaṃ taṃ vrajantaṃ so'nvapaśyata /
pitṛlokācca taṃ yātaṃ yāmyaṃ lokamapaśyata //
tasmādādityalokaṃ ca vrajantaṃ so'nvapaśyata / tasmādapi samutpatya somalokamabhiṣṭutam /
vrajantamanvapaśyatsa jaigīṣavyaṃ sa devalaḥ //
lokānsamutpatantaṃ tu śubhānekāntayājinām /
tato'gnihotriṇāṃ lokāṃstataścāpyutpapāta ha //
darśaṃ ca paurṇamāsaṃ ca ye yajanti tapodhanāḥ / tebhyaḥ sa dadṛśe dhīmām̐llokebhyaḥ paśuyājinām /
vrajantaṃ lokamamalamapaśyaddevapūjitam //
cāturmāsyairbahuvidhairyajante ye tapodhanāḥ /
teṣāṃ sthānaṃ tato yatāṃ tathā'gniṣṭomayājinām //
agniṣṭutena ca tathā ye yajanti tapodhanaḥ /
tatsthānamanusamprāptamanvapaśyata devalaḥ //
vājapeyaṃ kratuvaraṃ tathā bahusuvarṇakam /
āharanti mahāprājñāsteṣāṃ lokeṣvapaśyata //
yajante rājasūyena puṇḍarīkeṇa caiva ye /
teṣāṃ lokeṣvapaśyacca jaigīṣavyaṃ sa devalaḥ //
aśvamedhaṃ kratuvaraṃ naramedhaṃ tathaiva ca /
āharanti naraśreṣṭhāsteṣāṃ lokeṣvapaśyata //
sarvamedhaṃ ca duṣprāpaṃ tathā sautrāmaṇiṃ ca ye /
teṣāṃ lokeṣvapaśyacca jaigīṣavyaṃ sa devalaḥ //
dvādaśāhaiśca satraiśca yajante vividhairnṛpa /
teṣāṃ lokeṣvapaśyacca jaigīṣavyaṃ sa devalaḥ //
maitrāvaruṇayorlokānādityānāṃ tathaiva ca /
salokatāmanuprāptamapaśyata tato'sitaḥ //
rudrāṇāṃ ca vasūnāṃ ca sthānaṃ yacca bṛhaspateḥ /
tāniṃ sarvāṇyatītaṃ ca samapaśyattato'sitaḥ //
āruhya ca gavāṃ lokaṃ prayāntaṃ brahmasatriṇām /
lokānapaśyadgacchantaṃ jaigīṣavyaṃ tato'sitaḥ //
trīllom̐kānpravarānvipramutpatantaṃ svatejasā /
pativratānāṃ lokāṃśca vrajantaṃ so'nvapaśyata //
tato munivaraṃ bhūyo jaigīṣavyamathāsitaḥ /
nānvapaśyata lokasthamantarhitamarindama //
so'cintayanmahābhāgo jaigīṣavyasya devalaḥ /
prabhāvaṃ suvratatvaṃ ca siddhiṃ yogasya cātulām //
asito'pṛcchata tadā siddhām̐llokeṣu sattamān /
prayataḥ prāñjalirbhūtvā dhīrastānbrahmacāriṇaḥ //
jaigīṣavyaṃ na paśyāmi taṃ śaṃsantu tapodhanāḥ /
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me //
siddhā ūcuḥ /
śṛṇu devala bhūtārthaṃ śaṃsatāṃ no dṛḍhavrata /
jaigīṣavyo gato lokaṃ śāśvataṃ brahmaṇokṣayam //
vaiśampāyana uvāca /
sa śrutvā vacanaṃ teṣāṃ siddhānāṃ brahmacāriṇām /
asitā devalastūrṇamutpapāta papāta ca //
tataḥ siddhāsta ūcurhi devalaṃ punareva ha / na devalagatistatra tava gantuṃ tapodhana /
brahmaṇaḥ sadane vipra jaigīṣavyo yadāptavān //
vaiśampāyana uvāca /
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā siddhānāṃ devalaḥ punaḥ /
ānupūrvyeṇa lokāṃstānsarvānavatatāra ha //
svamāśramapadaṃ puṇyamājagāma pataṅgavat /
praviśanneva cāpaśyajjaigīṣavyaṃ sa devalaḥ //
tato buddhyā vyagaṇayaddevalo dharmayuktayā /
dṛṣṭvā prabhāvaṃ tapaso jaigīṣavyasya yogajam //
tato'bravinmahātmānaṃ jaigīṣavyaṃ sa devalaḥ / vinayāvanato rājannupasarpya mahāmunim /
mokṣadharmaṃ samāsthātumiccheyaṃ bhagavannaham //
tasya tadvacanaṃ śrutvā upadeśaṃ cakāra saḥ /
vidhiṃ yogasya paramaṃ kāryākāryasya śāstrataḥ //
sannāye kṛtabuddhiṃ taṃ tato dṛṣṭvā mahātapāḥ /
sarvāścāsya kriyāścakre vidhidṛṣṭena karmaṇā //
sannyāse kṛtabuddhiṃ taṃ bhūtāni pitṛbhiḥ saha /
tato dṛṣṭvā praruruduḥ ko'smānsaṃvibhajiṣyati //
devalastu vacaḥ śrutvā bhūtānāṃ karuṇaṃ tathā /
diśo daśa vyāharatāṃ mokṣaṃ tyaktuṃ mano dadhe //
tatastu phalamūlāni pavitrāṇi ca bhārata /
puṣpāṇyoṣadhayaścaiva rorūyante sahasraśaḥ //
punarno devalaḥ kṣudro nūnaṃ chetsyati durmatiḥ /
abhayaṃ sarvabhūtebhyo yo dattvā nāvabudhyate //
tato bhūyo vyagaṇayatsvabuddhyā munisattamaḥ /
mokṣe gārhasthyadharme vā kinnu śreyaskaraṃ bhavet //
iti niścitya manasā devalo rājasattama /
tyaktvā gārhasthyadharmaṃ sa mokṣadharmamarocayat //
evamādīni sañcintya devalo niścayānvitaḥ /
prāptavānparamāṃ siddhiṃ paraṃ yogaṃ ca bhārata //
tato devāḥ samāgamya bṛhaspatipurogamāḥ /
jaigīṣavyaṃ tapaścāsya praśaṃsanti tapasvinaḥ //
athābravīdṛṣivaro devānvai nāradastathā /
jaigīṣavye tapo nāsti vismāpayati yo'sitam //
tamevaṃvādinaṃ dhīraṃ pratyūcuste divaukasaḥ /
naivamityeva śaṃsanto jaigīṣavyaṃ mahāmunim //
nātaḥ parataraṃ kiñcittulyamasti prabhāvataḥ /
tejasastapasaścāsya yogasya ca mahātmanaḥ //
evaṃ prabhāvo dharmātmā jaigīṣavyastathā'sitaḥ /
tayoridaṃ sthānavaraṃ tīrthaṃ caiva mahātmanoḥ //
tatrāpyupaspṛśya tato mahātmā dattvā ca vittaṃ halabhṛddvijebhyaḥ /
avāpya dharmaṃ paramārthakarmā jagāma somasya mahāxxxxxxrtham / //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0