Mahabharata · Chapter 9.52

yatrejivānuḍupatī rājasūyena bhārata /
yasminvṛtte mahānāsītsaṅgrāmastārakāmayaḥ //

tatrāpyupaspṛśya balo dattvā dānāni cātmavān /
sārasvatasya dharmātmā munestīrthaṃ jagāma ha //

yatra dvādaśavārṣikyāmanāvṛṣṭyāṃ dvijottamān /
vedānadhyāpayāmāsa purā sārasvato muniḥ //
janamejaya uvāca /

kathaṃ dvādaśavārṣikyāmanāvṛṣṭyāṃ dvijottamān /
vedānadhyāpayāmāsa purā sārasvato muniḥ //
vaiśampāyana uvāca /

āsītpūrvaṃ mahārāja munirdhīmānmahātapāḥ /
dadhīciriti vikhyāto brahmacārī jitendriyaḥ //

tasyātitapasaḥ śakro bibheti satataṃ vibho /
na sa lobhayituṃ śakyaḥ phalairbahuvidhairapi //

pralobhanārthaṃ tasyātha prāhiṇotpākaśāsanaḥ /
divyāmapsarasaṃ puṇyāṃ darśanīyāmalambusām //

tasya tarpayato devānsarasvatyāṃ mahātmanaḥ /
samīpato mahārāja sopātiṣṭhata bhāminī //

tāṃ divyavapuṣaṃ dṛṣṭvā tasyarṣerbhāvitātmanaḥ /
retaḥ skannaṃ sarasvatyāṃ tasmā jagrāha nimnagā //

kukṣau cāpyadadhadvṛṣṭā tadretaḥ puruṣarṣabha / sā dadhāra ca taṃ garbhaṃ putrahetormahātmanaḥ // tha

suṣuve cāpi samaye putraṃ sārasvataṃ varam /
jagāma putramādāya tamṛṣiṃ prati ca prabho //

ṛṣisaṃsadi taṃ dṛṣṭvā sā nadī munisattamam / tataḥ provāca rājendra dadatī putramasya tam /
brahmarṣe tava putro'yaṃ tvadbhaktyā dhārito mayā //

dṛṣṭvā te'psarasaṃ reto yatskannaṃ prāgalambusām /
tatkukṣiṇā'haṃ brahmarṣe tvadbhaktyā dhṛtavatyaham //

na vināśamidaṃ gacchettvatteja iti niścayāt /
pratigṛhṇīṣva putraṃ svaṃ mayā dattamaninditam //

ityuktaḥ pratijagrāha prītiṃ cāvāpa puṣkalām /
pitṛvaccopajighrattaṃ mūrdhni premṇā dvijottamaḥ //

pariṣvajya ciraṃ kālaṃ tadā bharatasattama /
sarasvatyai varaṃ prādātprīyamāṇo mahāmuniḥ //

viśvedevāḥ sapitaro gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ /
tṛptiṃ yāsyanti subhage tarpyamāṇāstavāmbhasā //

ityuktvā sa tu tuṣṭāva vacobhirvai mahānadīm /
prītaḥ paramahṛṣṭātmā yathāvacchṛṇu pārthiva //
dadhīciruvāca /

prasrutā'si mahābhāge saraso brahmaṇaḥ purā /
jānanti tvāṃ saricchreṣṭhe munayaḥ saṃśitavratāḥ //

mama priyakarī cāpi satataṃ priyadarśane /
tasmātsārasvataṃ putramadadhā varavarṇini //

tavaiva nāmnā prathitaḥ putraste lokabhāvanaḥ /
sārasvata iti khyāto bhaviṣyati mahātapāḥ //

eṣa dvādaśavārṣikyāmanāvṛṣṭyāṃ dvijarṣabhān /
sārasvato mahābhāge vedānadhyāpayiṣyati //

puṇyābhyaśca saridbhyastvaṃ sadā puṇyatamā śubhe /
bhaviṣyasi mahābhāge matprasādātsarasvati //

evaṃ sta saṃstutā tena varaṃ labdhvā mahānadī /
putramādāya muditā jagāma bharatarṣabha //

etasminneva kāle tu virodhe devadānavaiḥ /
śakraḥ praharaṇānviṣī lokāṃstrīnvicacāra ha //

na copalebhe bhagavāñśakraḥ praharaṇaṃ tadā /
yadvai teṣāṃ bhavedyogyaṃ vadhāya vibudhadviṣām //

tato'bravītsurāñśakro na me śakyāḥ surārayaḥ /
ṛte'sthibhirdadhīcasya nihantuṃ tridaśadviṣaḥ //

tasmādyatnādṛṣiśreṣṭho yācyatāṃ kāryasiddhaye /
dadhīcāsthīni dehīti tairvadhiṣyāmahe ripūn //

sa ca tairyācito'sthīni yatnādṛṣivarastadā /
sāhāyyaṃ naḥ kuruṣveti cakāraivāvicārayan //

sa lokānakṣayānprāpto devapriyakarastadā /
tasyāsthibhiratho śakraḥ samprahṛṣṭamanāstadā //

kārayāmāsa divyāni nānāpraharaṇānyuta /
gadā vajrāṇi cakrāṇi gurūndaṇḍāṃśca puṣkalān //

sa hi tīvreṇa tapasā sambhṛtaḥ paramarṣiṇā /
prajāpatisutenātha bhṛguṇā lokabhāvanaḥ //

atikāyaḥ sa tejasvī lokasāro vinirmitaḥ /
jajñe śailaguruḥ prāṃśurmahimnā prathitaḥ prabhuḥ //

nityamudvijate cāsya tejasaḥ pākaśāsanaḥ //

tena vajreṇa bhagavānmantrayuktena bhārata / bhṛśaṃ krodhavisṛṣṭena brahmatejodbhavena ca /
daityadānavavīrāṇāṃ jaghāna navatīrnava //

atha kāle vyatikrānte mahatyatibhayaṅkarī /
anāvṛṣṭiranuprāptā rājandvādaśavārṣikī //

tasyāṃ dvādaśavārṣikyāmanāvṛṣṭyāṃ maharṣayaḥ /
vṛttyarthaṃ prādravanrājankṣudhārtāḥ sarvatodiśam //

digbhyastānpradrutāndṛṣṭvā muniḥ sārasvatastadā /
gamanāya matiṃ cakre taṃ provāca sarasvatī //

na gantavyamitaḥ putra tavāhāramahaṃ sadā /
dāsyāmi matsyapravarānuṣyatāmiha bhārata //

ityuktastarpayāmāsa sa pitṝndevatāstathā /
āhāramakaronnityaṃ prāṇānvedāṃśca dhārayan //

atha tasyāmanāvṛṣṭyāmatītāyāṃ maharṣayaḥ /
anyonyaṃ paripapracchuḥ punaḥ svādhyāyakāraṇāt //

teṣāṃ kṣudhāparītānāṃ naṣṭā devā vidhāvatām /
sarveṣāmeva rājendra na kicitpratibhāti ha //

atha kaścidṛṣisteṣāṃ sārasvatamupeyivān /
kurvāṇaṃ saṃśitātmānaṃ svādhyāyamṛṣisattamam //

sa gatvā'caṣṭa tebhyaśca sārasvatamṛṣiṃ prabhum /
svādhyāyamamaraprakhyaṃ kurvāṇaṃ vijane vane //

tataḥ sarve samājagmustatra rājanmaharṣayaḥ /
sārasvataṃ muniśreṣṭhamidamūcuḥ samāgatāḥ //

asmānadhyāpayasveti tānuvāca tato muniḥ /
śiṣyatvamupāgacchadhvaṃ vidhinā ca mametyuta //

tatrābruvanmunigaṇā bālastvamasi putraka /
sa tānāha na me dharmo naśyediti punarmunīn //

yo hyadharmeṇa vai brūyādgṛhṇīyādyo'pyadharmataḥ /
mriyetāṃ tāvubhau kṣipraṃ syātāṃ vā vairiṇāvubhau //

na hāyanairna palitairna vittena na bandhubhiḥ /
ṛṣayaścakrire dharmaṃ yo'nūcānaḥ sa no mahān //

etacchrutvā vacastasya manuyaste vidhānataḥ /
tasmādvedānanuprāpya punardharmaṃ pracakrire //

ṣaṣṭirmunisahasrāṇi śiṣyatvaṃ pratipedire /
sārasvatasya viprarṣervedasvādhyāyakāraṇāt //

muṣṭiṃ muṣṭiṃ tataḥ sarve darbhāṇāṃ te hyupāharan /
tasyāsanārthaṃ viprarṣerbālasyāpi vaśe sthitāḥ //

tatrāpi dattvā vasu rauhiṇeyo mahābalaḥ keśavapūrvajo'tha
jagāma tīrthaṃ muditaḥ krameṇa taṃ vṛddhakanyāśramame va vīraḥ //