Mahabharata · Chapter 9.39

saptasārasvataṃ kasmātkaśca maṅkaṇako muniḥ /
kathaṃ siddhaḥ sa bhagavānkaścāsya niyamo'bhavat //

kasya vaṃśe samutpannaḥ kiṃ cādhītaṃ dvijottama /
etanme sarvamācakṣva yathātattvaṃ mahāmune //
vaiśampāyana uvāca /

saptanadyaḥ sarasvatyā yābhirvyāptamidaṃ jagat /
āhūtā balavadbhirhi tatratatra sarasvatī //

suprabhā kāñcanākṣī ca viśālā ca manoramā /
sarasvatī caughavatī sureṇurvimalodakā //

pitāmahasya mahato vartamāne mahāmakhe /
vitate yajñavāṭe ca saṃsiddheṣu dvijātiṣu //

puṇyāhaghoṣairvimalairvedānāṃ ninadaistathā /
deveṣu caiva vyagreṣu tasminyajñavidhau tadā //

tatra caiva mahārāja dīkṣite prapitāmahe /
yajatastasya satreṇa sarvakāmasamṛdvinā //

manasā cintitā hyarthā dharmārthakuśalaistadā /
upatiṣṭhanti rājendra dvijātīṃstatratatra ha //

jaguśca tatra gandharvā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ /
vāditrāṇi ca divyāni vādayāmāsurañjasā //

tasya yajñasya sampattyā tutuṣurdevatāgaṇāḥ /
vismayaṃ paramaṃ jagmuḥ kimu mānuṣayonayaḥ //

vartamāne yathā yajñe puṣkarasthe pitāmahe /
abruvannṛṣayo rājannāyaṃ yajño mahāguṇaḥ //

na dṛśyate saricchreṣṭhā yasmādiha sarasvatī /
tacchrutvā bhagavānprītaḥ sasmārātha sarasvatīm //

pitāmahena yajatā āhūtā puṣkareṣu vai /
suprabhā nāma rājendra nāmnā tatra sarasvatī //

tāṃ dṛṣṭvā munayastuṣṭāstvarāyuktāṃ sarasvatīm /
pitāmahaṃ mānayantīṃ kratuṃ te bahumenire //

evameṣā saricchreṣṭhā puṣkareṣu sarasvatī /
pitāmahārthaṃ sambhūtā tuṣṭyarthaṃ ca manīṣiṇām //

naimiṣe munayo rājansamāgamya samāsate /
tatra citrāḥ kathā hyāsanvedaṃ prati janeśvara //

yatra te munayo hyāsannānāsvādhyāyavedinaḥ /
te samāgamya munayaḥ sasmārurvai sarasvatīm //

sā tu dhyātā mahārāja munibhiḥ satrayājibhiḥ / samāgatānāṃ rājendra sāhāyyārthaṃ mahātmanām /
ājagāma mahābhāgā tatra puṇyā sarasvatī //

naimiṣe kāñcanākṣī tu munīnāṃ satrāyājixxxm /
āgatā saritāṃ śreṣṭhā tatra bhārata pūjita //

gayasya yajamānasya gayeṣveva mahākratum /
āhūtā saritāṃ śreṣṭhā gayayajñe sarasvatī //

gayasya yajamānasya gayeṣveva mahākratum /
viśālāṃ tu gayasyāhurṛṣayaḥ saṃśitavratā //

saritsā himavatpārśvātprasrutā śīghragāminī /
auddālakestathā yajñe yajatastasya bhārata //

samete sarvataḥ sphīte munīnāṃ maṇḍale tadā /
uttare kosalābhāge puṇye rājanmahātmanaḥ //

auddālakena yajatā pūrvaṃ dhyātā sarasvatī /
ājagāma sariccheṣṭhā taṃ deśaṃ munikāraṇāt //

pūjyamānā munigaṇairvalkalājinasaṃvṛtaiḥ /
manohareti vikhyātā sā hi tairmanasā vṛtā //

[suraṇuṛṣabhe dvīpe puṇye rājarṣisevite.] kurośca yajamānasya kurukṣetre mahātmanaḥ /
ājagāma mahābhāgā saricchreṣṭhā sarasvatī //

oghavatyapi rājendra vasiṣṭhena mahātmanā /
samāhūtā kurukṣetre divyatoyā sarasvatī //

dakṣeṇa yajatā cāpi gaṅgādvāre sarasvatī /
suveṇiriti vikhyātā prasrutā śīghragāminī //

vimalodā bhagavatī brahmaṇā yajatā punaḥ /
samāhūtā yayau tatra puṇye haimavate girau //

ekībhūtāstatastāstu tasmiṃstīrthe samāgatāḥ /
saptasārasvataṃ tīrthaṃ tatastu prathitaṃ bhuvi //

iti saptasarasvatyo nāmataḥ parikīrtitāḥ /
saptasārasvataṃ caiva tīrthaṃ puṇyaṃ tathā smṛtam //

śṛṇu maṅkaṇakasyāpi kaumārabrahmacāriṇaḥ /
āpagāmavagāḍhasya rājanprakrīḍitaṃ mahat //

dṛṣṭvā yadṛcchayā tatra striyamambhasi bhārata / snāyantīṃ rucirāpāṅgīṃ digvāsasamaninditām /

sarasvatyāṃ mahārāja caskande vīryamambhasi // tadretaḥ sa tu jagrāha kalaśe vai mahātapāḥ /

ṛṣiḥ paramadharmātmā tadā puruṣasattama // saptadhā pravibhāgaṃ tu kalaśasthaṃ jagāma ha /

tatrarṣayaḥ sapta jātā jajñire marutāṃ gaṇāḥ // vāyuvego vāyubalo vāyuhā vāyumaṇḍalaḥ /

vāyujvālo vāyuretā vāyucakraśca vīryavān /
maharṣeścaritaṃ yādṛk triṣu lokeṣu viśrutam //

purā maṅkaṇakaḥ sidbhaḥ kuśāgreṇeti naḥ śrutam /
kṣataḥ kila kare rājaṃstasya śākaraso'sravat //

sa vai śākarasaṃ dṛṣṭvā harṣāviṣṭaḥ pranṛttavān //

tatastasminpranṛtte vai sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca yat /
pranṛttamubhayaṃ vīra sejasā tasya mohitam //

brahmādibhiḥ surai rājannṛṣibhiśca tapodhanaiḥ / vijñapto vai mahādeva ṛṣerarthe narādhipa /
nāyaṃ nṛtyedyathā deva tathā tvaṃ kartumarhasi //

tato devo muniṃ dṛṣṭvā harṣāviṣṭamatīva ha /
sugaṇāṃ hitakāmārthaṃ mahādevo'bhyabhāṣata //

bhobho brāhmaṇa dharmajña kimarthaṃ nṛtyate bhavān / harṣasthānaṃ kimarthaṃ ca tavedamadhikaṃ mune /
tapasvino dharmapathe sthitasya dvijasattama //
ṛṣiruvāca /

kiṃ na paśyasi me brahmankarācchākarasaṃ srutam /
yaṃ dṛṣṭvā sampranṛtto vai harṣeṇa mahatā vibho //

taṃ prahasyābravīddevo muniṃ rāgeṇa mohitam /
ahaṃ na vismayaṃ vipra gacchāmīti prapaśya mām //

evamuktvā muniśreṣṭhaṃ mahādevena dhīmatā /
aṅgulyagreṇa rājendrasvāṅguṣṭhastāḍito'bhavat //

tato bhasma kṣatādrājannirgataṃ himasannibham //

taddṛṣṭvā vrīḍito rājansa muniḥ pādayorgataḥ /
mene devaṃ mahādevamidaṃ covāca vismitaḥ //

nānyaṃ devādahaṃ manye rudrātparataraṃ mahat /
surāsurasya jagato gatistvamasi śūladhṛk //

tvayā sṛṣṭamidaṃ viśvaṃ vadantīha manīṣiṇaḥ /
tvāmeva sarvaṃ viśati punareva yugakṣaye //

devairapi na śakyastvaṃ parijñātuṃ kuto mayā /
tvayi sarve sma dṛśyante bhāvā ye jagati sthitāḥ //

tvāmupāsanta varadaṃ devā brahmādayo'nagha /
sarvastvamasi devānāṃ kartā kārayitā ca ha //

tvatprasādātsurāḥ sarve modantīhākutobhayāḥ /
tvaṃ prabhuḥ paramaiśvaryādadhikaṃ bhāsi śaṅkaraḥ //

tvayi brahmā ca viṣṇuśca lokānsandhāya tiṣṭhataḥ /
tvanmūlaṃ ca jagatsarvaṃ bhūtasthāvarajaṅgamam //

svargaṃ ca paramaṃ sthānaṃ nṛṇāmabhyudayārthinām /
dadāsi ca prasannastvaṃ bhaktānāṃ parameśvara //

anāvṛttipadaṃ nṝṇāṃ nityaṃ niśreyasārthinām /
dadāsi karmiṇāṃ karma bhāvayandhyānayogataḥ //

na vṛthā'sti mahādeva prasādaste maheśvara /
yasmāttvayopakaraṇātkaromi kamalekṣaṇa //

prapadye śaraṇaṃ śambhuṃ sarvadā sarvataḥ sthitam /
karmaṇā manasā vācā tamevābhibhajāmyaham //
janamejaya uvāca /

evaṃ stutvā mahādevaṃ sa ṛṣiḥ praṇato'bhavat //

yadidaṃ cāpalaṃ deva kṛtametatsmayādikam /
tataḥ prasādayami tvāṃ tapo me na kṣarediti //

tato devaḥ prītamanāstamṛṣiṃ punarabravīt /
tapaste vardhatāṃ vipra matprasādātsahasradhā //

āśrame ceha vatsyāmi tvayā sārdhamahaṃ sadā /
saptasārasvate cāsminyo māmarciṣyate naraḥ //

na tasya durlabhaṃ kiñciddhaviteha paratra vā /
sārasvataṃ ca te lokaṃ gamiṣyanti na saṃśayaḥ //

etanmaṅkaṇakasyāpi caritaṃ bhūritejasaḥ /
sa hi putraḥ sukanyāyāmutpanno mātariśvanā //