Mahabharata · Chapter 9.38

tato vinaśanaṃ rājannājagāma halāyudhaḥ / śūdrābhīrānprati dveṣādyatra naṣṭā sarasvatī /
tasmāttāmṛṣayo nityaṃ prāhurvinaśaneti ca //

tatrāpyupaspṛśya balaḥ sarasvatyāṃ mahābalaḥ /
subhūmikaṃ tato'gacchatsarasvatyāstaṭe vare //

tatra cāpsarasaḥ śubhrā nityakālamatandritāḥ /
krīḍābhirvimalābhiśca krīḍanti vimalānanāḥ //

tatra devāḥ sagandharvā māsimāsi janeśvara /
abhigacchanti tattīrthaṃ puṇyaṃ brāhmaṇasevitam //

tatra nṛtyanti gandharvāstathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ /
sametya sahitā rājanyathāprāptaṃ yathāsukham //

tatra modanti devāśca pitaraśca savīrudhaḥ /
puṇyaiḥ puṣpaiḥ sadā divyaiḥ kīryamāṇāḥ punaḥ punaḥ //

ākrīḍabhūmiḥ sā rājaṃstāsāmapsarasāṃ śubhā /
subhūmiketi vikhyātā sarasvatyāstaṭe vare //

tatra snātvā ca dattvā ca vasu vipreṣu mādhavaḥ /
śrutvā gītaṃ ca taddivyaṃ vāditrāṇāṃ ca niḥsvanam //

śayyāśca vipulā dṛṣṭvā devagandharvarakṣasām /
gandharvāṇāṃ tatastīrthamāgacchadrohiṇīsutaḥ //

viśvāvasumukhāstatra gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ /
nṛttavāditragītaṃ ca kurnvati sumanoramam //

tatra dattvā haladharo viprebhyo vividhaṃ vasu /
ajāvikaṃ gokharoṣṭraṃ suvarṇaṃ rajataṃ tathā //

bhojayitvā dvijānkāmaiḥ santarpya ca mahādhanaiḥ /
prayayau sahito vipraiḥ stūyamānaśca mādhavaḥ //

tasmādgandharvatīrthācca mahābāhurarindamaḥ /
gargasroto mahātīrthamājagāmaikakuṇḍalī //

tatra gargeṇa vṛddhena tapasā bhāvitātmanā /
kālajñānagatiścaiva jyotiṣāṃ ca vyatikramaḥ //

utpātā dāruṇāścaika śubhāśca janamejaya /
sarasvatyāḥ śubhe tīrthe viditā vai mahātmanā //

tasya nāmnā ca tattīrthaṃ gargasrota iti smṛtam //

tatra gargaṃ mahābhāgamṛṣayaḥ suvratā nṛpa /
upāsāñcakrire nityaṃ kālajñānaṃ prati prabho //

tatra gatvā mahārāja balaḥ śvetānulepanaḥ /
vidhivadvi dhanaṃ dattvā munīnāṃ bhāvitātmanām //

uccāvacāṃstathā bhakṣyānviprebhyo vipradāya saḥ /
nīlavāsāstadā'gacchacchaṅghatīrthaṃ mahāyaśāḥ //

tatrāpaśyanmahāśaṅkhaṃ mahāmerumivocchritam / śvetaparvatasaṅkāśamṛṣisaṅghairniṣevitam /
sarasvatyāstaṭe jātaṃ nagaṃ tāladhvajo balī //

yakṣā vidyādharāścaiva rākṣasāścāmitaujasaḥ /
piśācāścāmitabalā yatra siddhāḥ sahasraśaḥ //

te sarve hyaśanaṃ tyaktvā phalaṃ tasya vanaspateḥ /
vrataiśca niyamaiścaiva kālekāle sma bhuñjate //

prāptaiśca niyamaistaistairvicarantaḥ pṛthakpṛthak /
adṛśyamānā manujairvyacaranpuruṣarṣabha //

evaṃ khyāto naravyāghra loke'sminsa vanaspatiḥ /
tatra tīrthaṃ sarasvatyāḥ pāvanaṃ lokaviśrutam //

tasmiṃśca yaduśārdūlo dattvā tīrthe payasvinīḥ /
tāmrāyasāni bhāṇḍāni vastrāṇi vividhāni ca //

pūjayitvā dvijāṃścaiva pūjitaśca tapodhanaiḥ /
puṇyaṃ naisargikaṃ rājannājagāma halāyudhaḥ //

tatra gatvā munīndṛṣṭvā nānāveṣadharānbalaḥ /
āplutya salile cāpi pūjayāmāsa vai dvijān //

tathaiva dattvā viprebhyaḥ paribhogānsupuṣkalān /
tataḥ prāyādbalo rājandakṣiṇena sarasvatīm //

gatvā caivaṃ mahābāhurnātidūre mahāyaśāḥ /
dharmātmā nāgadhanvānaṃ tīrthamāgamadacyutaḥ //

yatra pannagarājasya vāsukeḥ sanniveśanam /
mahādyutermahārāja bahubhiḥ pannagairvṛtam //

ṛṣiṇāṃ hi sahasrāṇi tatra nityaṃ caturdaśa / yatra devāḥ samāgamya vāsukiṃ pannagottamam /
sarvapannagarājānamabhyaṣiñcanyathāvidhi //

pannagebhyo bhayaṃ tatra vidyate na sma paurava //

tatrāpi vidhivaddatvā viprebhyo ratnasañcayān /
prāyātprācīṃ diśaṃ rājaṃstatra tīrthānyanekaśaḥ //

sahasraśatasaṅkhyāni prathitāni padepade /
āplutya tatra tīrtheṣu yathoktaṃ tatra carṣibhiḥ //

dattvā vasu dvijāgryebhyo nirjagāma mahābalaḥ /
tatrasthānṛṣisaṅghāṃstānabhivādya halāyudhaḥ //

tato rāmo'gamattīrthamṛṣibhiḥ sektiṃ mahat /
yatra bhūyo nivavṛte prāṅmukhā vai sarasvatī //

ṛṣīṇāṃ naimiṣeyāṇāvamekṣārthaṃ mahātmanām / nivṛttāṃ tāṃ saricchreṣṭhāṃ tatra dṛṣṭvā tu lāṅgalī /
vabhūva vismito rājanbalaḥ śvetānulepanaḥ //
janamejaya uvāca /

kasmātsarasvatī brahmannivṛttā kaprāṅmukhī bhavat /
vyākhyātametadicchāmi sarvamadhvaryusattama //

kasmiṃścitkāraṇe tatra vismito yadunandanaḥ /
nivṛttā hetunā kena kathameva saridvarā //
vaiśampāyana uvāca /

pūrvaṃ kṛtayuge rājannaimiṣeyāstapasvinaḥ /
vartamāne suvipule satre dvādaśavārṣike //

ṛṣayo bahavo rājaṃstatsatramabhipedire /
uṣitvā ca mahābhāgāstasminsatre yathāvidhi //

nivṛtte naimiṣe ye vai satre dvādaśavārṣike /
ājagmurṛṣayastatra bahavastīrthakāraṇāt //

ṛṣīṇāṃ bahulatvāttu sarasvatyā viśāmpate /
tīrthāni nagarāyante kūle vai dakṣiṇottare //

samantapañcakaṃ yāvattāvatte dvijasattamāḥ /
tīrthalobhānnaravyāghra nadyāstīraṃ samāśritāḥ //

juhvatāṃ tatra teṣāṃ tu munīnāṃ bhāvitātmanām /
svādhyāyenātimahatā babhūvuḥ pūritā diśaḥ //

agnihotraistatasteṣāṃ hūyamānairmahātmanām /
aśobhata saricchreṣṭhā dīpyamānaiḥ samantataḥ //

vālakhilyā mahārāja aśmakuṭṭāśca tāpasāḥ /
dantolūkhalinaścānye samprakṣālāstathā pare //

vāyubhakṣā jalāhārāḥ parṇabhakṣāśca tāpasāḥ /
nānāniyamayuktāśca tathā sthaṇḍilaśāyinaḥ //

āsanvai munayastavatra sarasvatyāḥ samīpataḥ /
śobhayantaḥ saricchreṣṭhāṃ gaṅgāmiva divaukasaḥ //

śataśaśca samāpeturṛṣayaḥ satrayājinaḥ / te'vakāśaṃ na dadṛśuḥ sarasvatyā mahāvratāḥ /
te'vakāśaṃ ca dadṛśuḥ kurukṣetraṃ mahāvratāḥ //

tato yajñopavītaiḥ svaistatra kṛtvā sarasvatīm /
juhuvuścāgnihotrāṃśca cakruśca vividhāḥ kriyāḥ //

tatastamṛpisaṅghātaṃ nirāśaṃ cintayānvitam /
darśayāmāsa rājendra teṣāmarthe sarasvatī //

tataḥ kuñjānbahūnkṛtvā sannivṛttā sarasvatī /
ṛṣīṇāṃ puṇyatapasāṃ kāruṇyājjanamejaya //

tato nivṛttya rājendra teṣāmarthe sarasvatī /
bhūyaḥ pratīcyabhimukhī prasusrāva saridvarā //

amoghā gamanaṃ kṛtvā teṣāṃ bhūyo jagāma ha /
atyadbhutaṃ mahaccakre tadā rājanmahānadī //

evaṃ sa kuñjo rājanvai naimiṣīya iti smṛtaḥ /
kuruśreṣṭha kurukṣetre kuruṣva mahatīṃ kriyām //

tatra kuñjānbahūndṛṣṭvā nivṛttāṃ ca sarasvatīm /
babhūva vismayastatra rāmasyātha mahātmanaḥ //

upaspṛśya tu tatrāpi vidhivadyadunandanaḥ /
dattvā deyāndvijātibhyo bhāṇḍāni vividhāni ca //

bhakṣyaṃ bhojyaṃ kaca vividhaṃ brāhmaṇebhyaḥ pradāya ca /
tataḥ prāyādbalo rājanpūjyamāno dvijātibhiḥ //

sarasvatītīrthavaraṃ nānādvijagaṇāyutam /
badareṅgudaśyāmākāplukṣāśvatthabibhītakaiḥ //

kaṅkolaiśca palāścaiśca karīraiḥ pīlubhistathā /
sarasvatītīrtharuhaistarubhirvividhaistathā //

karuṣakavaraiścaiva bilvairāmrātakaistathā /
atimuktakaṣaṇḍaiśca pārijātaiśca śobhitam //

kadalīvanabhūyiṣṭhaṃ dṛṣṭikāntaṃ manoharam /
vāyvambuphalaparṇādairdantolūkhalikairapi //

tathā'śmakuṭṭairvāteyairmunibhirbahubhirvṛtam /
svādhyāyaghoṣasaṅghuṣṭaṃ mṛgayūthaśatākulam //

ahiṃsrairdharmaparamairnṛbhiratyartharovitam / saptasārasvataṃ tīrthamājagāma halāyudhaḥ /
yatra maṅkaṇakaḥ siddhastapastepe mahāmuniḥ //