Mahabharata · Chapter 9.37

tasmānnadīgataṃ cāpi hyudapānaṃ yaśasvinaḥ /
tritasya ca mahārāja jagāmātha halāyudhaḥ //

tatra dattvā bahudravyaṃ pūjayitvā tathā dvijān /
upaspṛśya ca tatraiva prahṛṣṭo musalāyudhaḥ //

tatra dharmaparo hyāsīttritaḥ sa sumahātapāḥ /
kūpe ca vasatā tena somaḥ pīto mahātmanā //

tatra cainaṃ samutsṛjya bhrātarau jagmaturgṛhān /
tatastau vai śaśāpātha trito brāhmaṇasattamaḥ //
janamejaya uvāca /

udapānaṃ kathaṃ brahmankathaṃ ca sumahātapāḥ /
patitaḥ kiṃ ca santyakto bhrātṛbhyāṃ dvijasattama //

kūpe kathaṃ ca hitvainaṃ bhrātarau jagmaturgṛhān / kathaṃ ca yājayāmāsa papau somaṃ ca vai katham /
etadācakṣva me brahmanśrotavyaṃ yadi manyase //
vaiśampāyana uvāca /

āsanpūrvayuge rājanmunayo bhrātarastrayaḥ /
ekataśca dvitaścaiva tritaścādityasannibhāḥ //

sarve prajāpatisamāḥ prajāvantastathaiva ca /
brahmalokajitāḥ sarve tapasā brahmavādinaḥ //

teṣāṃ tu tapasā prīto niyamena damena ca /
abhavadgautamo nityaṃ pitā dharmarataḥ sadā //

sa tu dīrgheṇa kālena teṣāṃ prītimavāpya ca /
jagāma bhagavānsthānamanurūpamivātmanaḥ //

rājānastasya ye hyāsanyājyā rājanmahātmanaḥ /
te sarve svargate tasmiṃstasya putrānapūjayan //

teṣāṃ tu karmaṇā rājaṃstathā cādhyayanena ca /
tritaḥ sa śreṣṭhatāṃ prāpa yathaivāsya pitā tathā //

tathā sarve mahābhāgā munayaḥ puṇyalakṣaṇāḥ /
apūjayanmahābhāgaṃ yathāsya pitaraṃ tathā //

kadācidvi tato rājanbhrātarāvekatadvitau /
yajñārthaṃ cakratuścintāṃ tathā vittārthameva ca //

tayorbuddhiḥ samabhavattritaṃ gṛhya parantapa / yājyānsarvānupādāya pratigṛhya paśūṃstataḥ /
somaṃ pāsyāmahe hṛṣṭāḥ prāpya yajñaṃ mahāphalam //

cakruścaivaṃ tathā rājanbhrātarastraya eva ca / yathā te tu parikramya yājyānsarvānpaśūnprati /
yājayitvā tato yājyām̐llabdhvā tu subahūnpaśūn //

yājyena karmaṇā tena pratigṛhya vidhānataḥ /
prācīṃ diśaṃ mahātmāna ājagmuste maharṣayaḥ //

tritasteṣāṃ mahārāja purastādyāti hṛṣṭavat /
ekataśca dvitaścaiva pṛṣṭhataḥ kālayanpaśūn //

tayościntā samabhavadekatasya dvitasya ca /
kathaṃ ca syurimā gāva āvābhyāṃ hi vinā tritam //

tāvanyonyaṃ samābhāṣya ekataśca dvitaśca ha /
yadūcaturmithaḥ pāpau tannibodha janeśvara //

trito yajñeṣu kuśalastathā vedeṣu niṣṭhitaḥ /
tatastrito bahutaraṃ gāvaḥ samupalapsyate //

tadāvāṃ sahitau bhūtvā gāḥ prakālya vrajāvahe /
trito'pi gacchatāṃ kāmamāvābhyāṃ vai vinākṛtāḥ //
vaiśampāyana uvāca /

teṣāmāgacchatāṃ rātrau pathisthānāṃ vṛko'bhavat /
tatra kūpo vidūre'bhūtsarasvatyāstaṭe mahān //

athaṃ trito vṛkaṃ dṛṣṭvā pathi tiṣṭhantamagrataḥ / tadbhyādapasarpanvai tasminkūpe papāta ha /
agādhe sumahāghore sarvabhūtabhayaṅkare //

tritastato mahārāja kūpastho munisattamaḥ /
ārtanādaṃ tataścakre tau tu śuśruvaturmunī //

ta jñātvā patitaṃ kūpe bhrātarāvekatadvitau /
vṛkatrāsācca lobhācca samutsṛjya prajagmatuḥ //

bhrātṛbhyāṃ paśulubdhābhyāmutsṛṣṭaḥ sa mahātapāḥ /
udapāne tadā rājannirjale pāṃsupaṃvṛte //

trita ātmānamālakṣya kūpe vīruttṛṇāvṛte /
nimagnaṃ bharataśreṣṭha narake duṣkṛtī yathā //

tato hyacintayatprājño mṛtabhūto hyasomapaḥ /
somaḥ kathaṃ tu pātavya ihasthena mayā bhavet //

sa evamabhisañcintya tasminkūpe mahātapāḥ /
dadarśa vīrudhaṃ tatra lambamānāṃ yadṛcchayā //

pāṃsugraste tataḥ kūpe nyakhanatsalilaṃ muniḥ /
agnīnsaṅkalpayāmāsa hotṝnātmānameva ca //

tatastāṃ vīrudhaṃ somaṃ saṅkalpa sumahātapāḥ /
ṛco jayūṃṣi sāmāni manasā cintayanmuniḥ //

grāvāṇaḥ śarkarāḥ kṛtvā pracakre'bhiṣavaṃ nṛpa /
ājyaṃ ca salilaṃ cakre bhāgāṃśca tridivaukasām //

somasyābhiṣavasyāgre pravṛttastumulo dhvaniḥ /
sa cāviśaddivaṃ rājansvaraścaiva tritasta vai //

samavāpa ca taṃ yajñāṃ yathoktaṃ brahmavādibhiḥ //

vartamāne mahāyajñe tritasya sumahātmanaḥ /
āvignaṃ tridivaṃ sarvaṃ kāramaṃ ca na budhyate //

tataḥ sutumulaṃ śabdaṃ śuśrāvātha bṛhaspatiḥ /
śrutvā caivābravītsarvāndevāndevapurohitaḥ //

tritasya vartate yajñastatra gacchāmahe surāḥ /
sa hi kruddhaḥ sṛjedanyāndevānapi mahātapāḥ //

tacchrutvā vacanaṃ tasya sahitāḥ sarvadevatāḥ /
prayayustatra yatrāste tritayajñaśca vartate //

te tatra gatvā vibudhāstaṃ kūpaṃ yatra sa tritaḥ /
dadṛśustaṃ mahātmānaṃ dīkṣitaṃ yajñakarmasu //

dṛṣṭvā cainaṃ mahātmānaṃ śriyā paramayā yutam /
ūcuścainaṃ mahābhāgaṃ prāptā bhāgārthino vayam //

athābravīdṛṣirdevānpaśyadhvaṃ māṃ divaukasaḥ /
asminpratibhaye kūpe nimagnaṃ naṣṭacetasam //

tatastrito mahārāja bhāgāṃsteṣāṃ yathāvidhi /
mantrayuktānsamadadāttena prītāstadā'bhavan //

tato yathāvidhi prāptānbhāgānprāpya divaukasaḥ /
prītātmāno dadustasmai varānyānmanasecchati //

sa tu vavre lavaraṃ devāṃstrātumarhatha māmitaḥ /
yaścāmbhopaspṛśetkūpe sa somapagatiṃ labhet //

tatra cormimatī rājannutpapāta sarasvatī /
tayotkṣiptastritastasthau pūjayaṃstridivaukasaḥ //

tatheti coktvā vibudhā jagmū rājanyathā'gatāḥ /
tritaścābhyāgamatprītaḥ svameva nilayaṃ tadā //

kruddhastu sa samāsādya tāvṛṣī bhrātarau tadā /
uvāca paruṣaṃ vākyaṃ śaśāpa ca mahātapāḥ //

paśulubdhau yuvāṃ yasmānmāmutsṛjya pradhāvitau /
tasmādvṛkākṛtī raudrau daṃṣṭriṇāvabhitaścarau //

bhavitārau mayā śaptau pāpenānena karmaṇā /
prasavaścaiva yuvayorgolāṅgūlarkṣavānarāḥ //

ityuktena tadā tena kṣaṇādeva viśāmpate /
tathābhūtāvadṛśyetāṃ vacanātsatyavādinaḥ //

tatrāpyamitavikrāntaḥ spṛṣṭvā toyaṃ halāyudhaḥ /
dattvāca vividhāndeyānpūjayitvā ca vai dvijān //

udapānaṃ ca taṃ vīkṣya praśasya ca punaḥpunaḥ /
nadīgatamadīnātmā prāpto vinaśanaṃ tadā //