Mahabharata · Chapter 9.31

tatasteṣvapayāteṣu ratheṣu triṣu pāṇḍavāḥ /
taṃ hadaṃ pratyapadyanta yatra duryodhano'bhavat //

āsādya ca kuruśreṣṭha tadā dvaipāyanaṃ hadam /
stambhitaṃ dhārtarāṣṭreṇa dṛṣṭvā taṃ salilāśayam //

vāsudevamidaṃ vākyamabravītkurunandanaḥ /
paśyemāṃ dhārtarāṣṭreṇa māyāmapsu prayojitām //

viṣṭabhya salilaṃ śete nāsya mānuṣato bhayam /
daivīṃ māyāmimāṃ kṛtvā salilāntargato hyayam //

nikṛtyā nikṛtiprajño na me jīvanvimokṣyate / yadyasya samare sāhyaṃ kurute vajrabhṛtsvayam /
tathāpyenaṃ hataṃ yuddhe lokā drakṣyanti mādhava //
vāsudeva uvāca /

māyāvina imāṃ māyāṃ māyayā jahi bhārata /
māyāvī māyayā vadhyaḥ satyametadyudhiṣṭhira //

kriyābhyupāyairbahubhirbhāyāmapsu prayojya ca /
jahi tvaṃ bharataśreṣṭha māyātmānaṃ suyodhanam //

kriyābhyupāyairindreṇa nihatā daityadānavāḥ /
kriyābhyupāyairbalibhirbalirbaddho mahātmanā //

kriyābhyupāyapūrvaṃ vai hiraṇyākṣo mahāsuraḥ /
hiraṇyakaśipuścaiva kriyayaiva niṣūditau //

vṛtraśca nihato rājankriyayaiva mahābalaḥ / tathā paulastyatanayo rāvaṇo nāma rākṣasaḥ /
rāmeṇa nihato rājansānubandhaḥ sahānugaḥ //

kriyayā yogamāsthāya tathā tvamapi vikrama //

kriyābhyupāyairnihatau mayā rājanpurātanau /
tārakaśca mahādaityo vipracittiśca vīryavān //

vātāpirilvalaścaiva triśirāśca tathā vibho /
sundopasundāvasurau kriyayaiva niṣūditau //

kriyābhyupāyairindreṇa tridivaṃ bhujyate vibho /
kriyā balavatī rājannānyatkiñcidyudhiṣṭhira //

daityāśca dānavāścaiva rākṣasāḥ pārthivāstathā /
kriyābhyupāyairnihatāḥ kriyāṃ tasmātsamācara //
sañjaya uvāca /

ityukto vāsudevena pāṇḍavaḥ saṃśitavrataḥ / jalasthaṃ taṃ mahārāja tava putraṃ mahābalam /
abhyabhāṣata kaunteyaḥ prahasanniva bhārata //

suyodhana kimartho'yamārambho'psu kṛtastvayā /
sarvaṃ kṣatraṃ ghātayitvā svakulaṃ ca viśāmpate //

jalāśayaṃ praviṣṭo'dya vāñchañjīvitamātmanaḥ /
uttiṣṭha rājanyudhyasva sahāsmābhiḥ suyodhana //

sa te darpo naraśreṣṭha sa ca mānaḥ kva te gataḥ /
yastvaṃ saṃstabhya salilaṃ bhīto rājanvyavasthitaḥ //

sarve tvāṃ śūra ityevaṃ janā jalpanti saṃsadi /
vyarthaṃ tadbhavato manye śauryaṃ salilaśāyinaḥ //

uttiṣṭha rājanyudhyasva kṣatriyo'si kulodbhavaḥ /
kauraveyo viśeṣeṇa kulaṃ janma ca saṃsmara //

sa kathaṃ kaurave vaṃśe praśaṃsañjanma cātmanaḥ /
yudvāttrastatarastoyaṃ praviśya pratitiṣṭhasi //

ayuddhena vyavasthānaṃ naiṣa dharmaḥ sanātanaḥ //

anāryajuṣṭamasvargyaṃ raṇe rājanpalāyanam /
kathaṃ pāramagatvā hi yuddhe tvaṃ vai jijīviṣuḥ //

imānnipatitāndṛṣṭvā putrānbhrātṝnpitṝṃstathā / sambandhino vayasyāṃśca mātulānbāndhavāṃstathā /
ghātayitvā kathaṃ tāta hade tiṣṭhati sāmpratam //

śūramānī na śūrastvaṃ mṛṣā vadasi bhārata /
śūro'hamiti durbuddhe sarvalokasya śṛṇvataḥ //

na hi śūrāḥ palāyante śatrūndṛṣṭvā kathañcana /
brūhi vā tvaṃ yayā vṛttyā śūra tyajasi saṅgaram //

sa tvamuttiṣṭha yudhyasva vihāya bhayamātmanaḥ /
ghātayitvā sarvasainyaṃ bhrātṝṃścaiva suyodhana //

nedānīṃ jīvite buddhiḥ kāryā dharmacikīrṣayā /
kṣatradharmamupāśritya tvadvidhena suyodhana //

yattu karṇamupāśritya śakuniṃ cāpi saubalam /
duḥśāsanaṃ ca mohāttvamātmānaṃ nāvabuddhavān //

tatpāpaṃ sumahatkṛtvā pratiyudhyasva bhārata /
kathaṃ hi tvadvidho mohādrocayeta palāyanam //

kva te tatpauruṣaṃ yātaṃ kva ca mānaḥ suyodhana /
kva ca vikrāntatā yātā kva ca visphūrjitaṃ mahat //

kva te kṛtāstratā yātā kiṃ nu śeṣe jalāśaye /
sa tvamuttiṣṭha yudhyasva kṣatradharmeṇa bhārata //

asmāṃstu vā parājitya praśādhi pṛthivīmimām /
athavā nihatosmābhirbhūmau svapsyasi bhārata //

eṣa te paramo dharmaḥ sṛṣṭo dhātrā mahātmanā /
taṃ kuruṣva yathātathyaṃ pauruṣe sva vyavasthitaḥ //
sañjaya uvāca /

evamukto mahārāja dharmaputreṇa dhīmatā /
salilasthastava suta idaṃ vacanamabravīt //

naitaccitraṃ mahārāja yadbhīḥ prāṇinamāviśet /
na ca prāṇabhayādbhīto vyapayāto'smi bhārata //

arathaścāniṣaṅgī ca nihataḥ pārṣṇisārathiḥ /
ekaścāpyagaṇaḥ saṅkhye pratyāśvāsamarocayam //

na prāṇahetorna bhayāśca viṣādādviśāmpate /
idamambhaḥ praviṣṭo'smi śramāttvidamanuṣṭhitam //

tvaṃ cāśvasihi kaunteya ye cāpyanugatāstava /
ahamutthāya vaḥ sarvānpratiyotsyāmi saṃyuge //
yudhiṣṭhira uvāca /

āśvastā eva sarve sma ciraṃ tvāṃ mṛgayāmahe /
tadidānīṃ samuttiṣṭha yudhyasveha suyodhana //

hatvā vā samare pārthānsphītaṃ rājyamavāpnuhi /
nihato vā raṇe'smābhirvīralokamavāpsyasi //
duryodhana uvāca /

yadarthaṃ rājyamicchāmi kurūṇāṃ kurunandana /
ta ime nihatāḥ sarve bhrātaro me janeśvara //

kṣīṇaratnāṃ ca pṛthivīṃ hatakṣatriyapuṅgavām /
na hyutsahāmyahaṃ bhoktuṃ vidhavāmiva yoṣitam //

adyāpi tvahamāśaṃse tvāṃ vijetuṃ yudhiṣṭhira /
bhaṅ्ktvā pāñcālapāṇḍūnāmutsāhaṃ bharatarṣabha //

na tvidānīmahaṃ manye kāryaṃ yuddhena karhicit /
droṇe karṇe ca saṃśānte nihate ca pitāmahe //

astvidānīmiyaṃ rājankevalā pṛthivī tava /
asahāyo hi ko rājā rājyamicchetpraśāsitum //

suhṛdastādṛśānhatvā putrānbhrātṝnpitṝnapi /
bhavadbhiśca hṛte rājye ko nu jīveta mādṛśaḥ //

ahaṃ vanaṃ gamiṣyāmi hyajinaiḥ prativāsitaḥ /
ratirhi nāsti me rājye hatapakṣasya bhārata //

hatabāndhavabhūyiṣṭhā hatāśvā hatakuñjarā /
eṣā te pṛthivī rājanbhuṅkṣaināṃ vigatajvaraḥ //

vanameva gamiṣyāmi vasāno mṛgacarmaṇī /
na hi me nirjanasyāsti jīvite'dya spṛhā vibho //

gaccha tvaṃ bhuṅkṣa rājendra pṛthivīṃ nihateśvarām /
hatayodhāṃ naṣṭaratnāṃ śīrṇakṣatrāṃ yathāsukham //
[sañjaya uvāca /

duryodhanaṃ tava sutaṃ salilasthaṃ mahāyaśāḥ / śrutvā tu karuṇaṃ vākyamabhāṣata yudhiṣṭhiraḥ // ]
yudhiṣṭhira uvāca /

ārtapralāpānmā tāta salilasthaḥ prabhāṣathāḥ /
naitanmanasi me rājanvāśitaṃ śakuneriva //

yadi vāpi samarthaḥ syāstvaṃ dānāya suyodhana /
nāhamiccheyamavaniṃ tvayā dattāṃ praśāsitum //

adharmeṇa na gṛhṇīyāṃ tvayā dattāṃ mahīmimām /
na hi dharmaḥ smṛto rājankṣatriyasya pratigrahaḥ //

tvayā dattāṃ na ceccheyaṃ pṛthivīmakhilāmaham /
tvāṃ tu yuddhe vinirjitya bhoktā'smi vasudhāmimām //

anīśvaraśca pṛthivīṃ kathaṃ tvaṃ dātumicchasi /
tvayeyaṃ pṛthivī rājankiṃ na dattā tadaiva hi //

dharmato yācamānānāṃ praśamārthaṃ kulasya naḥ /
vārṣṇeyaṃ prathamaṃ rājanpratyākhyāya mahābālam //

kimidānīṃ dadāsi tvaṃ ko hi te jittavibhramaḥ /
abhiyuktastu ko rājā dātumiccheddhi medinīṃ //

na tvamadya mahīṃ dātumīśaḥ kauravanandana /
ācchettuṃ vā balādrājansa kathaṃ dātumicchasi //

māṃ tu nirjitya saṅgrāme pālayemāṃ vasundharām /
sūcyagreṇāpi yadbhūmerapi bhidyeta bhārata //

tanmātramapi tanmahyaṃ na dadāti purā bhavān /
sa kathaṃ pṛthivīmetāṃ pradadāsi viśāmpate //

sūcyagraṃ nātyajaḥ pūrvaṃ sa kathaṃ tyajasi kṣitim //

evamaiśvaryamāsādya praśāsya pṛthivīmimām /
ko hi mūḍho vyavasyeta śatrordātuṃ vasundharām //

tvaṃ tu kevalamaurkhyeṇa vimūḍho nāvabudhyase /
pṛthivīṃ dātukāmo'pi jīvaṃstvaṃ naiva mokṣyase //

asmānvā tvaṃ parājitya praśādhi pṛthivīmimām /
athavā nihato'smābhirvraja lokānanuttamān //

āvayorjīvato rājanmayi ca tvayi ca dhruvam /
saṃśayaḥ sarvabhūtānāṃ vijaye nau bhaviṣyati //

jīvitaṃ tvayi duṣprāpaṃ mayi yatparivartate /
jīvayeyamahaṃ kāmaṃ na tu tvaṃ jīvituṃ kṣamaḥ //

dahane hi kṛto yatnastvayā'smāsu viśeṣataḥ / āśīviṣairviṣaiścāpi jale jāpi praveśanaiḥ /
tvayā vinikṛtā rājanrājyasya haraṇena ca //

apriyāṇāṃ ca vacanairdraupadyāḥ karṣaṇena ca /
etasmātkāraṇātpāpa jīvitaṃ na vidyate //

uttiṣṭhottiṣṭha yudhyasva yuddhe śreyo bhaviṣyati //

evaṃ tu vividhā vāco jayayuktāḥ punaḥpunaḥ /
kīrtayanti sma te vīrāstatratatra janādhipa //