Mahabharata · Chapter 9.30

muhūrtādiva rājendra sarvaṃ śūnyamadṛśyata /
mattavāraṇasanghuṣṭaṃ śibiraṃ vidrute bale //

yatra śabdena mahatā nānvabudhyanmahārathāḥ /
tatra śabdaṃ na śṛṇumo manuṣyasyāpi kasyacit //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

hateṣu sarvasainyeṣu pāṇḍuputrai raṇājire /
māmakāścāvaśiṣṭāste kimakurvata sañjaya //

kṛtavarmā kṛpaścaiva droṇaputraśca vīryavān /
duryodhanaśca mandātmā rājā kimakarottadā //
sañjaya uvāca /

samprādruvatsu dāreṣu kṣatriyāṇāṃ mahātmanām /
vidrute śibire śūnye bhṛśodvignāstrayo rathāḥ //

niśamya pāṇḍuputrāṇāṃ tadā vaijayināṃ svanam / vidrutaṃ śibiraṃ dṛṣṭvā sāyāhne rājagṛdvinaḥ /
sthānaṃ nārocayaṃstatra tataste hadamabhyayuḥ //

yudhiṣṭhiro'pi dharmātmā bhrātṛbhiḥ sahito raṇe /
hṛṣṭaḥ paryapatadrājanduryodhanavadhepsayā //

mārgamāṇāstu saṅkruddhāstava putraṃ jayaiṣiṇaḥ /
yatnato'nveṣamāṇāste naivāpaśyañjanādhipam //

yadā duryodhano yuddhaṃ tyaktvā padbhyāṃ parākramamat /
taṃ hadaṃ prāviśaccāpi viṣṭabhyāpaḥ svamāyayā //

yadā tu pāṇḍavāḥ sarve supariśrāntavāhanāḥ /
tataḥ svaśibiraṃ prāpya vyatiṣṭhanta sasainikāḥ //

tataḥ kṛpaśca drauṇiśca kṛtavarmā ca sātvataḥ /
sanniviṣṭeṣu pārtheṣu prayayustaṃ hadaṃ śanaiḥ //

te taṃ hadaṃ samāsādya yatra śete janādhipaḥ /
abhyabhāṣanta durdharṣaṃ rājānaṃ suptamambhasi //

rājannuttiṣṭha yudhyasva sahāsmābhiryudhiṣṭhiram /
jitvā vā pṛthivīṃ bhuṅkṣva hato vā svargamāpnuhi //

teṣāmapi balaṃ sarvaṃ hataṃ duryodhana tvayā /
pratividdhāśca bhūyiṣṭhaṃ ye śiṣṭāstatra sainikāḥ //

na te vegaṃ viṣahituṃ śaktāstava viśāmpate /
asmābhirapi guptasya tasmāduttiṣṭha bhārata //
duryodhana uvāca /

diṣṭyā paśyāmi vo muktānīdṛśātpuruṣakṣayāt /
pāṇḍukauravasammardājjīvamānānnararṣabhān //

vijeṣyāmo vayaṃ sarve viśrāntā vigataklamāḥ / bhavantaśca pariśrāntā vayaṃ ca bhṛśavikṣatāḥ /
udīrṇaṃ ca balaṃ teṣāṃ tena yuddhaṃ na rocaye //

na tvetadadbhutaṃ vīrā yadvo mahadidaṃ manaḥ /
asmāsu ca parā śaktirna tu kālaḥ parākrame //

viśramyaikāṃ niśāmadya bhavadbhiḥ sahito raṇe /
pratiyotsyāmyahaṃ śatrūñśvo na syācca śramo mama //
sañjaya uvāca /

evamukto'bravīddrauṇī rājānaṃ yuddhadurmadam /
uttiṣṭha rājanbhadraṃ te vijeṣyāmo vayaṃ parān //

iṣṭāpūrtena dānena satyena ca japena ca /
śape rājanyathā hyadya nihaniṣyāmi somakān //

mā sma yajñakṛtāṃ prītimāpnuyāṃ sajjanocitām /
yadīmāṃ rajanīṃ vyuṣṭāṃ na hi hanmi parānraṇe //

nāhatvā sarvapāñcālānvimokṣye kavacaṃ vibho /
uttiṣṭha tvaṃ bravīmyetattanme śṛṇu janādhipa //

teṣu sambāṣamāṇeṣu vyādhāstaṃ deśamāyayuḥ /
māṃsabhārapariśrāntāḥ pānīyārthaṃ yadṛcchayā //

te hi nityaṃ mahārāja bhīmasenasya lubdhakāḥ /
māṃsabhārānupājahnurbhaktyā paramayā vibho //

te tatra dhiṣṭhitāsteṣāṃ sarvaṃ tadvacanaṃ rahaḥ /
duryodhanavacaścaiva śuśruvuḥ saṅgatā mithaḥ //

te'pi sarve maheṣvāsā ayuddhārthini kaurave /
nirbandhaṃ paramaṃ cakrustadā vai yuddhakāṅkṣiṇaḥ //

tāṃstathā samudīkṣyātha kauravāṇāṃ mahārathān /
ayuddhamanasaṃ caiva rājānaṃ sthitamambhasi //

teṣāṃ śrutvā ca saṃvādaṃ rājñaśca salile sataḥ /
vyādhā hyajānanrājendra salilasthaṃ suyodhanam //

te pūrvaṃ pāṇḍuputreṇa pṛṣṭā hyāsansutaṃ tava /
yadṛcchopagatāstatra rājānaṃ parimārgatā //

tataste pāṇḍuputrasya smṛtvā tadbhāṣitaṃ tadā /
anyonyamabruvanrājanmṛgavyādhāḥ śanairiva //

duryodhanaṃ khyāpayāmo dhanaṃ dāsyati pāṇḍavaḥ /
suvyaktamiha naḥ khyāto hade duryodhanonṛpaḥ //

tasmādgacchāmahe sarve yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ /
ākhyātuṃ salile suptaṃ duryodhanamamarṣaṇam //

dhṛtarāṣṭrātmajaṃ tasmai bhīmasenāya dhīmate /
śayānaṃ salile sarve kathayāmo dhanurbhṛte //

sa no dāsyati suprīto dhanāni bahulānyuta /
kiṃ no māṃsena śuṣkeṇa parikliṣṭena śoṣiṇā //

evamuktvā tu te vyādhāḥ samprahṛṣṭā dhanārthinaḥ /
māṃsabhārānupādāya prayayuḥ śibiraṃ prati //

pāṇ़ḍavāśca mahārāja labdhalakṣāḥ prahāriṇaḥ /
apaśyamānāḥ samare duryodhanamavasthitam //

nikṛtijñasya pāpasya tasyābhigamanepsayā /
cārānsampreṣayāmāsuḥ samantāttadraṇājire //

āgamya tu tataḥ sarve naṣṭaṃ duryodhanaṃ nṛpam /
nyavedayanta sahitā dharmarājasya sainikāḥ //

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā cārāṇāṃ bharatarṣabha /
cintāmabhyagamattīvrāṃ niśaśvāsa ca pārthivaḥ //

ariśeṣe jīvati tu sandigdho vijayo bhavet /
rājyaṃ labhe kathaṃ tadvi pūjitaṃ vijayādibhiḥ //

atha sthitānāṃ pāṇḍūnāṃ dīnānāṃ bharatarṣabha /
tasmāddeśādapakramya tvaritā lubdhakā vibho //

ājagmuḥ śibiraṃ hṛṣṭā dṛṣṭvā duryodhanaṃ nṛpam /
vāryamāṇāḥ praviṣṭāśca bhīmasenasya paśyataḥ //

te tu pāṇḍavamāsādya bhīmasenaṃ mahābalam /
tasmai tatsarvamācakhyuryadvṛttaṃ yacca vai śrutam //

tato vṛkodaro rājandattvā teṣāṃ dhanaṃ bahu /
dharmarājāya tatsarvamācacakṣe parantapaḥ //

asau duryodhano rājanvijñāto mama lubdhakaiḥ /
saṃstabhya salilaṃ śete yasyārthe paritapyase //

tadvaco bhīmasenasya priyaṃ śrutvā viśāmpate /
ajātaśatruḥ kaunteyo hṛṣṭo'bhūtsaha sodaraiḥ //

taṃ ca śrutvā maheṣvāsaṃ praviṣṭaṃ salilahade /
kṣiprameva tato'gacchanpuraskṛtya janārdanam //

tataḥ kilakilāśabdaḥ prādurāsīdviśāmpate /
pāṇḍavānāṃ prahṛṣṭānāṃ pāñcālānāṃ ca sarvaśaḥ //

siṃhanādāṃstataścakruḥ kṣveḍāśca bharatarṣabha /
tvaritāḥ kṣatriyā rājannudakrośanparasparam //

jñātaḥ pāpo dhārtarāṣṭro dṛṣṭaścetyasakṛdraṇe /
prākrośansomakāstatra hṛṣṭarūpāḥ samantataḥ //

teṣāmāśu prayātānāṃ rathānāṃ tatra veginām /
vabhūva tumulaḥ śabdo divaspṛk pṛthivīpate //

duryodhanaṃ parīpsantastatratatra yudhiṣṭhiram /
anvayustvaritāste vai rājānaṃ śrāntavāhanāḥ //

arjuno bhīmasenaśca mādrīputrau ca pāṇḍavau /
dhṛṣṭadyumnaśca pāñcālyaḥ śikhaṇḍī cāparājitaḥ //

uttamaujā yudhāmanyuḥ sātyakiśca mahārathaḥ / pāñcālānāṃ ca ye śiṣṭā draupadeyāśca bhārata /
hayāśca sarve nāgāśca śataśaśca padātayaḥ //

tataḥ prāpto mahārāja dharmarājaḥ pratāpavān /
dvaipāyanahadaṃ ghoraṃ yatra duryodhano'bhavat //

śītāmalajalaṃ hṛdyaṃ dvitīyamiva sāgaram /
māyayā salilaṃ stabhya yatrābhūtte sthitaḥ sutaḥ //

atyadbhutena vidhinā daivayogena bhārata / salilāntargataḥ śete durdarśaḥ kasyacitprabho /

mānuṣasya manuṣyendra gadāhasto janādhipaḥ //

tato duryodhano rājā salilāntargato vasan /
śuśruve tumulaṃ śabdaṃ jaladopamaniḥsvanam //

yudhiṣṭhiraśca rājendra taṃ hadaṃ saha sodaraiḥ /
ājagāma mahārāja tava putravadhāya vai //

mahatā śaṅkhanādena rathanemisvanena ca /
ūrdhvaṃ dhunvanmahāreṇuṃ kampayaṃścāpi medinīm //

yaudhiṣṭhirasya sainyasya śrutvā śabdaṃ mahārathāḥ /
kṛtavarmā kṛpo drauṇī rājānamidamabruvan //

ime hyāyānti saṃhṛṣṭāḥ pāṇḍavā jitakāśinaḥ /
apayāsyāmahe tāvadanujānātu no bhavān //

duryodhanastu tacchrutvā teṣāṃ tatra tarasvinām /
tathetyuktvā hadaṃ taṃ vai māyayā'stambhayatprabho //

te tvanujñāpya rājānaṃ bhṛśaṃ śokaparāyaṇāḥ /
jagmurdūre mahārāja kṛpaprabhṛtayo rathāḥ //

te gatvā dūramadhvānaṃ nyagrodhaṃ prekṣya māriṣa /
nyaviśanta bhṛśaṃ śrāntāścintayanto nṛpaṃ prati //

viṣṭabhya salilaṃ supto dhārtarāṣṭro mahābalaḥ /
pāṇḍavāścāpi samprāptāstaṃ deśaṃ yuddhamīpsavaḥ //

kathaṃ nu yuddhaṃ bhavitā kathaṃ rājā bhaviṣyati /
kathaṃ nu pāṇḍavā rājanpratipatsyanti kauravam //

ityevaṃ cintayānāstu rathebhyo'śvānvimucya te /
tatrāsāñcakrire rājankṛpaprabhṛtayo rathāḥ //