Mahabharata · Chapter 8.83

hatvā tu phalgunaḥ senāṃ kauravāṇāṃ pṛthakpṛthak /
sūtaputrasya saṃrambhaṃ dṛṣṭvā caiva mahāraṇe //

śoṇitodāṃ nadīṃ kṛtvā māṃsamajjāsthipaṅkilām /
manuṣyaśīrṣapāṣāṇāṃ hastyaśvakṛtarodhasam //

śūrāsthittayasaṅkīrṇāṃ kākagṛdhrānunāditām /
chatrahaṃsapluvopetāṃ vīravṛkṣāpahāriṇīm //

hārapadmākaravatīmuṣṇīṣavaraphenilām /
dhanuḥśaradhvajopetāṃ narakṣudrakapālinīm //

carmavarmabhramopetāṃ rathoḍupasamākulām /
jayaiṣiṇāṃ ca sutarāṃ bhīrūṇāṃ ca sudustarām //

nadīṃ prāvartayitvā ca bībhatsuḥ paravīrahā /
vāsudevamidaṃ vākyamabravītpuruṣarṣabhaḥ //
arjuna uvāca /

eṣa ketū raṇe kṛṣṇa sūtaputrasya dṛśyate /
bhīmasenādayaścaite yodhayanti mahāratham //

ete dravanti pāñcālāḥ karmatrastā janārdana /
eṣa duryodhano rājā śvetacchatreṇa dhāryate //

karṇena bhagnānpāñcālāndrāvayanbahu śobhate /
kṛpaśca kṛtavarmā ca drauṇiścaiva mahārathaḥ //

ete rakṣanti rājānaṃ sūtaputreṇa rakṣitāḥ /
avadhyamānāste'smābhiryodhayiṣyanti somakān //

eṣa śalyo rathopasthe raśmisaṅgrāhakovidaḥ /
sūtaputrarathaṃ kṛṣṇa vāhayanbahu śobhate //

tatra me buddhirutpannā vāhayātra rathaṃ mama /
nāhatvā samare karṇaṃ nivartiṣye kathañcana //

mā sma karṇo raṇe pārthānsṛñjayāṃśca mahārathān /
niḥśeṣānsamare kuryātpaśyatāṃ no janārdana //
sañjaya uvāca /

tataḥ prāyājjavenāśu keśavastava vāhinīm /
karṇaṃ prati maheṣvāsaṃ dvairathe savyasācinaḥ //

sa prayāto rathenāśu kṛṣṇo rājanmahāhave /
āśvāsayanraṇe cāśu pāṇḍusainyāni sarvaśaḥ //

rathaghoṣastatastasya pāṇḍavasya babhūva ha /
vāsavāstranipātena parvateṣviva māriṣa //

mahatā rathaghoṣeṇa pāṇḍavaḥ satyavikramaḥ /
abhyayādaprameyātmā nirjayaṃstava vāhinīm //

tamāyāntaṃ samīkṣyaiva śvetāśvaṃ kṛṣṇasārathim /
madrarājo'bravītkarṇaṃ ketuṃ dṛṣṭvā mahātmanaḥ //

ayaṃ sa ratha āyāti śvetāśvaḥ kṛṣṇasārathiḥ /
nighnannamitrānsamare yaṃ karṇa paripṛcchasi //

eṣa tiṣṭhati kaunteyaḥ saṃspṛśangāṇḍivaṃ dhanuḥ /
taṃ haniṣyasi cedadya tannaḥ śreyo bhaviṣyati //

dhanurjyā candratārāṅkā patākākiṅkiṇīyutā /
paśya karṇārjunasyaiṣā saudāmanyambare yathā //

eṣa dhvajāgre pārthasya prekṣamāṇaḥ samantataḥ /
dṛśyate vānaro bhīmo vīkṣatāṃ bhayavardhanaḥ //

etaccakraṃ gadā śaṅkhaḥ śārṅgaṃ kṛṣṇasya ca prabho /
dṛśyate pāṇḍavarathe vāhayānasya vājinaḥ //

etatkūjati gāṇḍīvaṃ visṛṣṭaṃ savyasācinā /
ete hastavatā muktā ghnantyamitrāñśitāḥ śarāḥ //

viśālāyatatāmrākṣaiḥ pūrṇacandranibhānanaiḥ /
eṣā bhūḥ kīryate rājñāṃ śirobhirapalāyinām //

ete parighasaṅkāśāḥ puṇyagandhānulepanāḥ /
uddhatā raṇaśūrāṇāṃ pātyante sāyudhā bhujāḥ //

nirastajihvā netrāntā vājinaḥ saha sādibhiḥ /
patitāḥ pātyamānāśca kṣitau kṣīṇā viśerate //

ete parvataśṛṅgāṇāṃ tulyā haimavatā gajāḥ /
sañchinnakumbhāḥ pārthena prapatantyadrayo yathā //

gandharvanagarākārā rathā hatanareśvarāḥ /
vimānādiva puṇyānte svargiṇo nipatantyamī //

vyākulīkṛtamatyarthaṃ paśya sainyaṃ kirīṭinā /
nānāmṛgasahasrāṇāṃ yūthaṃ kesariṇā yathā //

tvāmabhiprepsurāyāti karṇa nighnanvarānrathān /
asajjamāno rādheya taṃ yāhi prati bhārata //

eṣā vidīryate senā dhārtarāṣṭrī samantataḥ /
arjunasya bhayāttūrṇaṃ nighnataḥ śātravānbahūn //

varjayansarvasainyāni tvarate hi dhanañjayaḥ /
tvadarthamiti manye'haṃ yathāsyodīryate vapuḥ //

na hyavasthāsyate pārtho yuyutsuḥ kenacitsaha /
tvāmṛte krodhadīpto hi pīḍyamāne vṛkodare //

virathaṃ dharmarājaṃ tu dṛṣṭvā sudṛḍhavikṣatam /
śikhaṇḍinaṃ sātyakiṃ ca dhṛṣṭadyumnaṃ ca pārṣatam //

draupadeyānyudhāmanyumuttamaujasameva ca /
nakulaṃ sahadevaṃ ca vaśagāṃste samīkṣya tu //

sahasaikarathaḥ pārthastvāmabhyeti parantapaḥ /
krodharaktekṣaṇaḥ kruddho jighāṃsuḥ sarvapārthivān //

tvarito'bhipatatyasmāṃstyaktvā sainyānyasaṃśayam /
tvaṃ karṇa pratiyāhyenaṃ nāstyanyo hi dhanurdharaḥ //

na taṃ paśyāmi loke'smiṃstvatto hyanyaṃ dhanurdharam /
arjunaṃ samare kruddhaṃ yo velāmiva vārayet //

na cāsya rakṣāṃ paśyāmi pārśvato na ca pṛṣṭhataḥ /
eka evābhiyāti tvāṃ paśya sāphalyamātmanaḥ //

tvaṃ hi kṛṣṇau raṇe śakto yoddhumetau parantapau /
tavaiva bhāro rādheya pratyudyāhi dhanañjayam //

samāno hyasi bhīṣmeṇa dromadrauṇikṛpeṇa ca /
savyasācinamāyāntaṃ nivāraya mahāraṇe //

lelihānaṃ yathā sarpaṃ garjantamṛṣabhaṃ yathā /
vanasthitaṃ yathā vyāghraṃ jahi karṇa dhanañjayam //

ete dravanti samarānnirapekṣā narādhipāḥ /
arjunasya bhayatrastā dhārtarāṣṭrā mahābalāḥ //

dravatāmatha teṣāṃ tu nānyo'sti yudhi mānavaḥ /
bhayahā yo bhavedvīrastvāmṛte sūtanandana //

ete tvāṃ kuravaḥ sarve dvīpamāsādya saṃyuge /
dhiṣṭhitāḥ puruṣavyāghra tvattaḥ śaraṇakāṅkṣiṇaḥ //

vaidehāmbaṣṭhakāmbhojāstathā nagnajitastvayā / gāndhārāśca yayā dhṛtyā jitāḥ saṅkhye sudurjayāḥ /
tāṃ dhṛtiṃ kururādheya tataḥ pratyehi pāṇḍavam //

vāsudevaṃ ca vārṣṇeyaṃ prīyamāṇaṃ kirīṭinā /
pratyudyāhi mahābāho pauruṣe mahati sthitaḥ //
karṇa uvāca /

prakṛtistho'si me śalya idānīṃ sammatastathā /
pratibhāsi mahābāho abhītaśca dhanañjayāt //

paśya bāhvorbalaṃ me'dya śikṣitasya ca paśya me /
eko'dya nihaniṣyāmi pāṇḍavānāṃ mahācamūm //

kṛṣṇau ca puruṣavyāghra tataḥ satyaṃ bravīmi te /
nāhatvā yudhi tau vīrau vyapayāsye kathañcana //

śiśye vā nihatastābhyāmanityo hi raṇe jayaḥ /
kṛtārtho'dya bhaviṣyāmi hatvā vāpyatha vā hataḥ //
śalya uvāca /

ajayyamenaṃ pravadanti yuddhe mahārathāḥ karṇa rathapravīram /
ekākina kimu kṛṣṇābhiguptaṃ vijetumenaṃ ka ihotsaheta //
karṇa uvāca /

naitādṛśo jātu babhūva loke rathottamo yāvadupaśrutaṃ naḥ /
tamīdṛśaṃ pratiyotsyāmi pārthaṃ mahāhave paśya ca pauruṣaṃ me //

raṇe caratyeṣa rathapravīraḥ sitairhayaiḥ kauravarājaputraḥ /
sa vā'dya māṃ neṣyati kṛcchrameta-- tkarṇo'syānte'pyatra bhavetsamarthaḥ //

asvedinau rājaputrasya hastā-- vavepamānau jātakiṇau bṛhantau /
dṛḍhāyudhaḥ kṛtimānkṣiprahasto na pāṇḍaveyena samo'sti yodhaḥ //

gṛhṇātyanekānapi kaṅkapatrā-- nekaṃ yathā tānpratiyojya cāśu /
te krośamātre nipatantyamodhāḥ kastena yodho'sti samaḥ pṛthivyām //

atoṣayatsvāṇḍave yo hutāśaṃ kṛṣṇadvitīyo'tirathastarasvī /
lebhe cakraṃ yatra kṛṣṇo mahātmā dhanurgāṇḍīvaṃ pāṇḍavaḥ savyasācī //

śvetāśvayuktaṃ ca sughoṣamugraṃ rathaṃ mahābāhuradīnasatvaḥ /
maheṣudhī cākṣaye divyarūpe śastrāṇi divyāni ca havyavāhāt //

yastvindraloke nijaghāna daityā-- nasaṅkhyeyānkālakeyāṃśca sarvān /
lebhe śaṅkhaṃ devadattaṃ sma tatra ko nāma tenābhyadhikaḥ pṛthivyām //

mahādevaṃ toṣayāmāsa yo'straiḥ sākṣātsuyuddhena mahānubhāvaḥ /
lebhe tataḥ pāśupataṃ sughoraṃ trailokyasaṃhārakaraṃ mahāstram //

pṛthakpṛthaglokapālāḥ sametā dadurmahāstrāṇyaprameyāṇi saṅkhye /
yaistāñjaghānāśu raṇe nṛsiṃhaḥ sakālakeyānasurānsametān //

tathā virāṭasya pure sametā-- nsarvānasmānekarathena jitvā /
jahāra tadrodhanamājimadhye vastrāṇi cādatta mahārathebhyaḥ //

tamīdṛśaṃ vīryaguṇopapannaṃ kṛṣṇadvitīyaṃ paramaṃ nṛpāṇām /
tamāhvayansāhasamuttamaṃ vai jāne svayaṃ sarvalokasya śalya //

anantavīryeṇa ca keśavena nārāyaṇenāpratimena guptaḥ /
varṣāyutairyasya guṇā na śakyā vaktuṃ sametairapi sarvalokaiḥ //

mahātmanaḥ śaṅkhacakrāsipāṇe-- rviṣṇorjiṣṇorvasudevātmajasya /
bhayaṃ na me jāyate sādhvasaṃ ca dṛṣṭvā kṛṣṇāvekarathe sametau //

atīvāyaṃ dhanuṣi rājaputre-- ṣvatīvānyānkeśavaścakrayuddhe /
evaṃvidhau pāṇḍavavāsudevau caletsvadeśādvimavānna kṛṣṇau //

ubhau hi śūrau balinau dṛḍhāyudhau mahārathau saṃhananopapannau /
etau vīrau naravīrau sametau sthānāccyutau devakumārarūpau //

agryādityāvindravṛhaspatī vā yamāntakau vā śatripūṣaṇau vā /
bhagāṃśamitrāvaruṇāvaśvinau vā marudgaṇau vā vasavaḥ sametāḥ / vyastāḥ samastāśca yudhā na śaktā jetuṃ prasahyārjunaṃ cācyutaṃ ca //

etau hi tāvarjunavāsudevau ko'nyaḥ pratīyānmadṛte tu śalya //

sarveṣāṃ vṛṣṇivīrāṇāṃ kṛṣṇe lakṣmīḥ pratiṣṭhitā /
sarveṣāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ jayaḥ pārthe pratiṣṭhitaḥ //

tāvubhau puruṣavyāghrau samāne syandane sthitau /
māmekamabhiyoddhārau sujātaṃ bata śalya me //

naitacciraṃ kṣipramimaṃ rathaṃ me pravartayaitāvabhiyāmi caivam /
asminmuhūrte nihatau paśya kṛṣṇau tābhyāṃ hataṃ vā yudhi māṃ ripubhyām //

evaṃ bruvāṇaḥ sahasā mahāratha-- stvabhyadravatpāṇḍavaṃ sūtaputraḥ //

abhyetya putreṇa tavābhinanditāḥ sametya coktāḥ kuruvīrasattamāḥ /
kṛpaśca bhojaśca mahārathāvubhau tathaiva gāndhārapatiḥ sahānujaḥ / guroḥ sutastasya tavātmajāstathā padātisaṅghā dviradāstathā tadā //

nirudhyatābhidravatācyutārjunau śrameṇa saṃyojayatāśu sarvaśaḥ /
yathā bhavadbhirbhṛśavikṣatāvubhau sukhena hanyānmama vāhinīpatiḥ //

tatheti coktvā tvaritāḥ sma te'rjunaṃ jighāṃsavo vīratarāḥ samāyayuḥ /
śaraiśca jaghnuryudhi taṃ mahārathā dhanañjayaṃ karṇanideśakāriṇaḥ / nadīnadaṃ bhūrijalo mahārṇavo yathā tathā tānsamare'rjuno'grasat //

na sandadhāno na tathā śarottamān pramuñcamāno ripubhiḥ pradṛśyate /
dhanañjayāstaiḥ sma śarairvidāritā hatā nipeturnaravājikuñjarāḥ //

śarārciṣaṃ gāṇḍivacārumaṇḍalaṃ yugāntasūryapratimānatejasam /
na kauravāḥ śekurudīkṣituṃ jayaṃ yathā raviṃ vyādhitacakṣuṣo janāḥ //

śarottamānsamprahitānmahārathai ściccheda pārthaḥ prahasañcharaudhaiḥ /
bhūyaśca tānahanadbāṇasaṅghān gāṇḍīvadhanvāyatapūrṇamaṇḍalam //

yathograraśmiḥ śuciśukramadhyagaḥ sukhaṃ vivasvānharate jalaughān /
tathārjuno bāṇagaṇānnirasya dadāha senāṃ tava pārthivendra //

tamabhyadhāvadvisṛjankṛpaḥ śarāṃ-- stathaiva bhojastava cātmajaḥ svayam /
mahāratho droṇasutaśca sāyakai-- ravākiraṃstoyadharā yathā'calam //

jighāṃsubhistānkuśalaiḥ śarottamān mahātmabhiḥ samprahitānprayatnataḥ /
śaraiḥ praticcheda sa pāṇḍavastvaran parānvinirbhidya ca tāṃstribhistribhiḥ //

sa gāṇḍivavyāyatapūrṇamaṇḍala-- stapanripūnarjunabhāskaro vabhau /
śarograśmiḥ śuciśukramadhyago yathaiva sūryaḥ pariveyavāṃstathā //

athāgryabāṇairdaśabhirdhanañjayaṃ parābhinaddoṇasuto'cyutaṃ tribhiḥ /
caturbhiraśvāṃścaturaḥ kapiṃ tataḥ śaraiśca nārācavarairavākirat //

tathā tataḥ prasphuradasya kārmukaṃ tribhiḥ śarairyantṛśiraścakarta ha /
hayāṃścaturbhiścaturastribhirdhvajaṃ dhanañjayo drauṇirathādapātayat //

sa roṣapūrṇo hmativajrahāṭakai--- ralaṅkṛtaṃ takṣakabhogavarcasam /
sa tadvadhe kārmukamanyadādade yathā mahāhipravaraṃ tathaiva ca //

svamāyudhaṃ cāpi vikīrya bhūtale dhanuśca kṛtvā saguṇaṃ guṇādhikaḥ /
samānayaṃsaltāvajitau narottamau śarottamairdrauṇiravidhyadantikāt //

kṛpaśca bhojaśca tavātmajaśca te śarairanekairyudhi pāṇḍavarṣabham /
mahārathāḥ saṃyugamūrdhani sthitā-- stamonudaṃ vāridharā ivāpatan //

kṛpasya pārthaḥ śaraṃ śarāsanaṃ hayāndhvajānsāradhimeva patribhiḥ /
[samārpayadvāhusahasravikrama-- stathā yathā vajradharaḥ purā baleḥ //

sa pārthabāṇairvinipātitāyudho dhvajāvamarde ca kṛte mahāhave /
kṛtaḥ kṛpo bāṇasahasrayanito yathāpageyaḥ prathamaṃ kirīṭinā // ]

śaraiḥ praciccheda tavātmajasya dhvajaṃ dhanuśca pracakarta nardataḥ /
jaghāna cāśvānkṛtavarmaṇaḥ śubhān dhvajaṃ ca ciccheda tavātmajasya ha //

savājisūteṣvasanānsaketanā-- ñjayāna nāgāśvarathāṃśca sa tvaran /
tataḥ prakīrṇaṃ sumahadvalaṃ tava prapīḍitaṃ saviturivaujasā bhṛśam //

tato'rjunasvāśu rathena keśava-- ścakāra śatrūnapasavyamāturān /
tataḥ prayātaṃ tvaritaṃ dhanañjayaṃ śatakratuṃ vṛtranijaghruṣaṃ yathā / samanvadhāvanpunarutthitairdhvajai rathaiḥ suyuktairapare yuyutsavaḥ //

athābhisṛtya prativārya cāhitān dhanañjayasyānucarānmahārathāḥ /
śikhaṇḍiśaineyayamāḥ śitaiḥ śarai--- rvidārayanto vyanadansubhairavam //

tato'bhijaghnuḥ kupitāḥ parasparaṃ śaraistadāñcogatibhiḥ sutejanaiḥ /
kurupravīrāḥ saha pṛñjayairyathā surārayo devapatiṃ yathā tathā //

jayepsavaḥ svargamanāya cotsukāḥ patanti nāgāśvarathāḥ parantapa /
tathaiva sarve bahavaśca vivyadhuḥ śaraiḥ sumuktairitaretaraṃ pṛthak //

śarāndhakāre tu mahātmabhiḥ kṛte mahāmṛdhe yodhavaraiḥ parasparam /
caturdiśo vai vidiśaśca pārthiva prabhā ca sūryasya tamovṛtā'bhavat //