Mahabharata · Chapter 8.6

śriyā kulena yaśasā tapasā ca śrutena ca /
tvāmadya santo manyante yayātimiva nāhuṣam //

śrute maharṣipratimaḥ kṛtakṛtyo'si pārthiva /
paryavasthāpayātmānaṃ mā viṣāde manaḥ kṛthāḥ //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

daivameva paraṃ manye dhikpauruṣamanarthakam /
yatra sālapratīkāśaḥ karṇo'hanyata saṃyuge //

hatvā yudhiṣṭhirānīkaṃ pāñcālānāṃ rathavrajān /
pratāpya śaravarṣeṇa diśaḥ sarvā mahārathaḥ //

mohiyitvā raṇe pārthānvajnahasta ivāsurān /
sa kathaṃ nihataḥ śete vāyurugṇa iva drumaḥ //

śokasyāntaṃ na paśyāmi pāraṃ jalanidheriva /
cintā me vardhate'tīva mumūrṣā cāpi jāyate //

karṇasya nidhanaṃ śrutvā vijayaṃ phalgunasya ca /
aśraddheyamahaṃ manye vadhaṃ karṇasya sañjaya //

vajrasāramidaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ durbhidaṃ mama /
yacchrutvā puruṣavyāghraṃ hataṃ karṇaṃ na dīryate //

āryurnūnaṃ sudīrghaṃ me vihitaṃ daivataiḥ purā /
yatra karṇaṃ hataṃ śrutvā jīvāmīha suduḥkhitaḥ //

dhigjīvitamidaṃ caiva suhṛdvīnasya sañjaya / adya cāhaṃ daśāmetāṃ gataḥ sañjaya garhitām /
kṛpaṇaṃ vartayiṣyāmi śocyaḥ sarvasya mandadhīḥ //

ahameva purā bhūtvā sarvalokasya satkṛtaḥ /
paribhūtaḥ kathaṃ sūta paraiḥ śakṣyāmi jīvitum //

duḥkhādduḥkhataraṃ bhanye prāptavānasmi sañjaya /
bhīṣmadroṇavadhenaiva karṇasya ca mahātmanaḥ //

nāvaśeṣaṃ prapaśyāmi sūtaputre hate yudhi /
sahi pāraṃ mahānāsītputrāṇāṃ mama sañjaya //

yuddhe hi nihataḥ śūro visṛjansāyakānbahūn /
ko hi me jīvitenārthastamṛte puruṣarṣabham //

rathādādhirathirnūnaṃ nyapatatsāyakārditaḥ /
parvatasyeva śikharaṃ va jrapātādvidāritam //

sa śete pṛthivīṃ nūnaṃ śobhayanrudhirokṣitaḥ /
mātaṅga iva mattena matāṅgena nipātitaḥ //

yo balaṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ pāṇḍavānāṃ yato bhayam /
so'rjunena hataḥ karṇaḥ pratimānaṃ dhanuṣmatām //

sa hi vīro maheṣvāso mitrāṇāmabhayaṅkaraḥ /
śete vinihato vīraḥ śakreṇeva purā balaḥ //

paṅgorivādhvagamanaṃ daridrasyeva kāmitam /
duryodhanasya lobhaśca samānyetāni sañjaya //

anyathā cintitaṃ kāryamanyathā tattu jāyate /
aho nu balavaddaivaṃ kālaśca duratikramaḥ //

palāyamānaḥ kṛpaṇo dīnātmā dīnapauruṣaḥ /
kaccidvinihataḥ sūta putro duḥśāsano mama //

kaccinna dīnācaritaṃ kṛtavāṃstāta saṃyuge /
kaccinna nihataḥ śūrā yathā'nye kṣatriyarṣabhāḥ //

yudhiṣṭhirasya vacanaṃ mā yuddhamiti sarvadā /
duryodhano nābhyagṛhṇānmūḍhaḥ pathyamivauṣadham //

śatalpe śayānena bhīṣmeṇa sumahātmanā /
pānīyaṃ yācitaḥ pārthaḥ sovidhyanmedinītalam //

jalasya dhārāṃ janitāṃ dṛṣṭvā pāṇḍusutena ca /
abravītsa mahābāhustāta saṃśāmya pāṇḍavaiḥ //

praśamādvi bhavecchāntirmadantaṃ yuddhamastu vaḥ /
bhrātṛbhāvena pṛthivīṃ bhuṅkṣva pāṇḍusutaiḥ saha //

akurvanvacanaṃ tasya nūnaṃ śocati putrakaḥ /
tadidaṃ samanuprāpta vacanaṃ dīrghadarśinaḥ //

ahaṃ tu nihatāmātyo hataputraśca sañjaya /
dyūtataḥ kṛcchramāpanno lūnapakṣa iva dvijaḥ //

yathā hi śakuniṃ gṛhya chittvā pakṣau ca sañjaya /
visarjayanti saṃhṛṣṭāḥ krīḍamānāḥ kumārakāḥ //

lūnapakṣatayā tasya gamanaṃ nopapadyate /
tathāhamapi samprāpto lūnapakṣa iva dvijaḥ //

kṣīṇaḥ sarvārthahīnaśca nirjñātirbandhuvarjitaḥ /
kāṃ diśaṃ pratipatsyāmi dīnaḥ śatruvaśaṃ gataḥ //
vaiśampāyana uvāca /

ityevaṃ dhṛtarāṣṭro'tha vilapya bahuduḥkhitaḥ /
provāca sañjayaṃ bhūyaḥ sokavyākulamānasaḥ //
dhṛtarāṣṭra uvāca /

yo'jayatsarvakāmbhojānambaṣṭhānkaikayaiḥ saha /
gāndhārāṃśca videhāṃśca jitvā kāryārthamāhave //

duryodhanasya vṛddhyarthaṃ yo'jayatpṛthivīṃ prabhuḥ /
sa jitaḥ pāṇḍavaiḥ śūraiḥ samare vāhuśālibhiḥ //

tasminhate maheṣvāse karṇe yudhi kirīṭinā /
ke vīrāḥ paryatiṣṭhanta tanmamācakṣva sañjaya //

kaccinnaikaḥ parityaktaḥ pāṇḍavairnihato raṇe /
uktaṃ tvayā purā tāta yathā vīro nipātitaḥ //

bhīṣmamapratiyudhyantaṃ śikhamḍī sāyakottamaiḥ /
pātayāmāsa samare sarvaśastrabhṛtāṃ varam //

tathā draupadinā droṇo nyastasarvāyudho yudhi /
dharmarājavacaḥ śrutvā aśvatthāmā hatastviti //

yuktayogo maheṣvāsaḥ śarairbahubhirācitaḥ /
nihataḥ khaṅgamudyamya dhṛṣṭadyumnena sañjaya //

antareṇa hatāvetau chalena ca viśeṣataḥ /
aśrauṣamahametadvai bhīṣmadroṇau nipātitau //

bhīṣmadroṇau hi samare na hanyādvajrabhṛtsvayam /
nyāyena yudhyansamare tadvai satyaṃ bravīmi te //

karṇaṃ tvasyantamastrāṇi divyāni ca bahūni ca /
kathamindropamaṃ vīraṃ mṛtyuryudve samaspṛśat //

yasya vidyutprabhāṃ śaktiṃ divyāṃ kanakabhūṣaṇām /
prāyacchaddviṣatāṃ hantrīṃ kuṇḍalābhyāṃ purandaraḥ //

yasya sarpamukho divyaḥ śaraḥ kāñcanabhūṣaṇaḥ /
aśeta niśitaḥ patrī samareṣvarisūdanaḥ //

bhīṣmadroṇamukhānvīrānyo'vamatya mahārathān /
jāmadagnyānmahāghoraṃ brāhmamastramaśikṣata //

yaśca droṇamukhāndṛṣṭvā vimukhānarditāñśaraiḥ /
saubhadrasya mahābāhurvyadhamatkārmukaṃ śitaiḥ //

yaśca nāgāyutaprāṇāṃ vajraraṃhasamacyutam /
virathaṃ sahasā kṛtvā bhīmasenamapāhasat //

sahadevaṃ ca nirjitya śaraiḥ sannataparvabhiḥ /
kṛpayā virathaṃ kṛtvā nāhanaddharmacintayā //

yaśca māyāsahasrāṇi vikurvāṇaṃ jayaiṣiṇam /
ghaṭotkacaṃ rākṣasendraṃ śakraśaktyā nijaghnivān //

evāṃśca divasānyasya yuddhe bhīto dhanañjayaḥ /
nāgamaddvairathaṃ vīraḥ sa kathaṃ nihato raṇe //

[saṃśaptakānāṃ yodhā ye āhvayanta sadā'nyataḥ /
etānhatvā haniṣyāmi paścādvaikartanaṃ raṇe //

iti vyapadiśanpārtho varjayansūtajaṃ raṇe / sa kathaṃ nihato vīraḥ pārthena paravīrahā // ]

rathabhahgo na cettasya dhanurvā na vyaśīryata /
na cedastrāṇi naṣṭāni sa kathaṃ nihataḥ paraiḥ //

ko hi śakto raṇe karṇaṃ vidhunvānaṃ mahaddhanuḥ / vimuñcantaṃ śarānghorāndivyānyastrāṇi cāhave /
jetuṃ puruṣaśārdūlaṃ śārdūlamiva veginam //

dhravaṃ tasya dhanuśchinnaṃ ratho vā'pi mahīṃ gataḥ / astrāṇi vā pranaṣṭāni yathā śaṃsasi me hatam /
na hyanyadapi paśyāmi kāraṇaṃ tasya nāśane //

na hinmi phalgunaṃ yāvattāvatpādau na dhāvaye /
iti yasya mahāghoraṃ vratamāsīnmahātmanaḥ //

yasya bhīto rame nidrāṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ /
trayodaśasamā nityaṃ nābhajatpuruṣarṣabhaḥ //

yasya vīryavato vīryamupāśritya mahātmanaḥ /
mama putraḥ sabhāṃ bhāryāṃ pāṇḍūnāṃ nītavānbalāt //

tatrāpi ca sabhāmadhye pāṇḍavānāṃ ca paśyatām /
dāsabhāryeti pāñcālīmabravītkurusannidhau //

[na santi tapayaḥ kṛṣṇe sarve ṣaṇḍatilaiḥ samāḥ /
upatiṣṭhasva bhartāramanyaṃ vā varavarṇini //

ityevaṃ yaḥ purā vāco rūkṣāḥ saṃśrāvayanruṣā /
sabhāyāṃ sūtajaḥ kṛṣṇāṃ sa kathaṃ nihataḥ paraiḥ //

yadi bhīṣmo raṇaślāghī droṇo vā yudhi durmadaḥ / na haniṣyati kaunteyānpakṣapātātsuyodhana /
sarvāneva haniṣyāmi vyetu te mānaso jvaraḥ //

kiṃ kariṣyati gāṇḍīvamakṣayyau ca maheṣudhī / snigdhacandanadigdhasya maccharasyābhidhāvataḥ /
sa nūnamṛṣabhaskandho hyarjunena kathaṃ hataḥ // ]

yaśca gāṇḍīvamuktānāṃ sparśamugramacintayan /
apatirhyasi kṛṣṇeti bruvanpārthānavaikṣata //

yasya nāsīdbhayaṃ pārthātsaputrātsajanārdanāt /
svabāhubalamāśritya muhūrtamapi sañjaya //

tasya nā'haṃ vadhaṃ manye devairapi savāsavaiḥ /
pratīpamabhighāvadbhiḥ kiṃ punastāta pāṇḍavaiḥ //

na hi jyāṃ saṃsampṛśānasya talatre vā'pi gṛhṇataḥ /
pumānādhiratheḥ sthātuṃ kaścitpramukhato'rhati //

api syānmedinī hīnā somasūryaprabhāṃśubhiḥ /
na vadha- puruṣendrasya saṃyugeṣvapalāyinaḥ //

yena mandaḥ sahāyena bhrātrā duḥśāsanena ca /
vāsudevasya durbuddhiḥ pratyākhyānamarocata //

sa nūnaṃ vṛṣabhaskandhaṃ karṇaṃ dṛṣṭvā nipātitam /
duḥśāsanaṃ ca nihataṃ manye śocati putrakaḥ //

hataṃ vaikartanaṃ dṛṣṭvā dvairathe savyasācinā /
jayataḥ pāṇḍavāndṛṣṭvā kiṃsvidduryodhano'bravīt //

[durmarṣaṇaṃ hataṃ dṛṣṭvā vṛṣasenaṃ ca saṃyuge /
prabhagraṃ ca balaṃ dṛṣṭvā vadhyamānaṃ mahārathaiḥ //

parāṅmukhāṃśca rājñastu palāyanaparāyaṇān /
vidrutānrathino dṛṣṭvā manye śocati putrakaḥ //

aneyaścābhimānī ca durbuddhirajitendriyaḥ /
hatotsāhaṃ balaṃ dṛṣṭvā kiṃsviduryodhano'bravīt //

svayaṃ vairaṃ mahatkṛtvā vāryamāṇaḥ suhṛdgaṇaiḥ /
pradhane hatabhūyiṣṭhaiḥ kiṃsvidduryodhano'bravīt //

bhrātaraṃ nihataṃ dṛṣṭvā bhīmasenena saṃyuge / rudhire pīyamāne ca kiṃsviddruryodhano'bravīt // ]

saha gāndhārarājena sabhāyāṃ yadabhāṣata /
karṇo'rjunaṃ raṇe hantā hate tasminkimabravīt //

dyūtaṃ kṛtvā purā hṛṣṭho vañcayitvā ca pāṇ़ḍavān /
śakuniḥ saubalastāta hate karṇe kimabravīt //

kṛtavarmā maheṣvāsaḥ sātvatānāṃ mahārathaḥ /
hataṃ vaikartanaṃ dṛṣṭvā hārdikyaḥ kimabhāṣata //

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā yasya śikṣāmupāsate /
dhanurvedaṃ cikīrṣanto droṇaputrasya dhīmataḥ //

yuvā rūpeṇa sampanno darśanīyo mahāyaśāḥ /
aśvatthāmā hate karṇe kimabhāṣata sañjaya //

ācāryo yo dhanurvede gautamo rathasattamaḥ /
kṛpaḥ śāradvatastāta hate karṇe kimabravīt //

madrarājo maheṣvāsaḥ śalyaḥ samitiśobhanaḥ / dṛṣṭvā vinihataṃ karṇaṃ sārathye rathināṃ varaḥ /
kimabhāṣata sauvīro madrāṇāmadhipo balī //

dṛṣṭvā vinihataṃ sarve yodhā vāraṇadurjayāḥ / ye ca kena rājānaḥ pṛthivyāṃ yodvumāgatāḥ /
vaikartanaṃ hataṃ dṛṣṭavā kānyabhāṣanta sañjaya //

droṇe tu nihate vīre rathavyāghre nararṣabhe /
ke vā mukhamanīkānāmāsansañjaya bhāgaśaḥ //

madrarājaḥ kathaṃ śalyo niyukto rathināṃ varaḥ /
vaikartanasya sārathye tanmamācakṣva sañjaya //

ke'rakṣandakṣiṇaṃ cakraṃ sūtaputrasya yudhyataḥ /
vāmaṃ cakraṃ rarakṣurvā ke vā vīrasya pṛṣṭhataḥ //

ke karṇaṃ na jahuḥ śūrāḥ ke kṣudrāḥ prādravaṃstataḥ /
kathaṃ ca vaḥ sametānāṃ hataḥ karṇo mahārathaḥ //

pāṇḍavāśca svayaṃ śūrāḥ pratyudīyurmahārathāḥ /
sṛjantaḥ śaravarṣāṇi vāridhārā ivāmbudāḥ //

sa ca sarpamukho divyo maheṣupravarastadā /
vyarthaḥ kathaṃ samabhavattanmamācakṣva s̤añjaya //

māmakasyāsya sainyasya hatotsedhasya sañjaya /
avaśeṣaṃ na paśyāmi kakude mṛdite sati //

tau hi vīrau maheṣvāsau madarthe tyaktajīvītau /
bhīṣmadroṇau hatau śrutvā ko nvartho jīvitena me //

punaḥ punarna mṛṣyāmi vadhaṃ karṇasya pāṇḍavaiḥ /
yasya bāhvorbalaṃ tulyaṃ kuñjarāṇāṃ śataṃ śatam //

droṇe hate ca yadvṛttaṃ kauravāṇāṃ paraiḥ saha /
saṅghāme naravīrāṇāṃ tanmamācakṣva sañjaya //

yathā karṇaśca kaunteyaiḥ saha yuddhamayojayat /
tathā ca dviṣatāṃ hantā raṇe śāntastaducyatām //