Mahabharata · Chapter 7.52

evaṃ vilapamāne tu kuntīputre yudhiṣṭhire /
kṛṣṇadvaipāyanastatra ājagāma mahānṛṣiḥ //

atha dṛṣṭvā mahātmānaṃ pāṇḍuputro yudhiṣṭhiraḥ /
yuktāsano dīnamanāḥ pūjāṃ cakre mahātmanaḥ //

arcayitvā yathānyāyamupaviṣṭaṃ yudhiṣṭhiraḥ /
abravīcchokasantapto bhrātuḥ putravadhena ca //

adharmayuktairbahubhiḥ parivārya mahārathaiḥ /
yudhyamāno maheṣvāsaiḥ saubhadro nihato raṇe //

bālaśca bālabuddhiśca vīraśca paravīrahā /
anupāyena saṅgrāme yudhyamāno vināśitaḥ //

mayā proktaḥ sa saṅgrāme dvāraṃ sañjanayasva naḥ /
praviṣṭe'bhyantare tasminsaindhavena nivāritāḥ //

nanu nāma samaṃ yuddhameṣṭavyaṃ yuddhajīvibhiḥ /
idaṃ caivāsamaṃ yuddhamīdṛśaṃ yatkṛtaṃ paraiḥ //

tenāsmi bhṛśasantaptaḥ śokabāṣpasamākulaḥ /
śamaṃ naivādhigacchāmi cintayānaḥ punaḥ punaḥ //
sañjaya uvāca /

taṃ tathā vilapantaṃ vai śokavyākulamānasam /
uvāca sāntvayanvyāso yudhiṣṭhiramidaṃ vacaḥ //
vyāsa uvāca /

yudhiṣṭhira mahāprājña sarvaśāstraviśārada /
vyasaneṣu na muhyanti tvādṛśā bharatarṣabha //

svargameṣa gataḥ śūraḥ śatrūnhatvā bahūnraṇe /
abālasadṛśaṃ karma kṛtvā vai puruṣottamaḥ //

anatikramaṇīyo vai vidhireṣa yudhiṣṭhira /
devadānavagandharvānmūtyurharati bhārata //
yudhiṣṭhira uvāca /

ime vai pṛthivīpālāḥ śerate pṛthivītale /
nihatāḥ pṛtanāmadhye mṛtasañjñā mahābalāḥ //

nāgāyutabalāścānye vāyuvegabalāstathā /
ta ete nihatāḥ saṅkhye tulyarūpā narairnarāḥ //

naiṣāṃ paśyāmi hantāraṃ prāṇināṃ saṃyuge kvacit /
vikrameṇopasampannāstapobalasamanvitāḥ //

jetavyamiti cānyonyaṃ yeṣāṃ nityaṃ hṛdi sthitam /
atha ceme hatāḥ prājñāḥ śerate vigatāyuṣaḥ //

mṛtā iti ca śabdoyaṃ vartate ca tato'rthavat /
ime mṛtā mahīpālāḥ prāyaśo bhīmavikramāḥ //

niśceṣṭā nirabhīmānāḥ śūrāḥ śatruvaśangatāḥ /
rājaputrāśca saṃrabdhā vaiśvānaramukhaṃ gatāḥ //

atra me saṃśayaḥ prāptaḥ kutaḥ sañjñā mṛtā iti / kasya mṛtyuḥ kuto mṛtyuḥ kena mṛtyurimāḥ prajāḥ /
haratyamarasaṅkāśa tanme brūhi pitāmaha //
sañjaya uvāca /

taṃ tathā paripṛcchantaṃ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram /
āśvāsanamidaṃ vākyamuvāca bhagavānṛṣiḥ //
vyāsa uvāca /

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam /
akampanasya kathitaṃ nāradena purā nṛpa //

sa cāpi rājā rājendra putravyasanamuttamam /
aprasahyatamaṃ loke prāptavāniti naḥ śrutam //

tadahaṃ sampravakṣyāmi mṛtyoḥ prabhavamuttamam /
tatastvaṃ mokṣyase duḥkhātsnehabandhanasaṃśrayāt //

samastapāparāśighnaṃ śṛṇu kīrtayato mama /
dhanyamākhyānamāyuṣyaṃ śokaghnaṃ puṣṭivardhanam //

pavitramarisaṅghaghnaṃ paṅgalānāṃ ca maṅgalam /
yathaiva vedādhyayanamupākhyānamidaṃ tathā //

śravaṇīyaṃ mahārāja prātarnityaṃ nṛpottamaiḥ /
putrānāyuṣmato rājyamīhamānaiḥ śriyaṃ tathā //

purā kṛtayuge tāta āsīdrājā hyakampanaḥ / sa śatruvaśamāpanno madhye saṅgrāmamūrdhani /
yodhayāmāsa balavānbaddhaścāsīdakampanaḥ //

tasya putro harirnāma nārāyaṇasamo bale /
śrīmānkṛtāstro medhāvī yudhi śakropamo balī //

sa dṛṣṭvā pitaraṃ yuddhe tadavasthaṃ mahādyutiḥ /
acintayitvā maraṇaṃ śatrumadhyaṃ tato'viśat //

sa śatrubhiḥ parivṛto bahudhā raṇamūrdhani /
yodhayāmāsa tānsarvānsarvāstrakuśalo balī //

varṣanbāṇasahasrāṇi śatruṣvamitavikramaḥ /
padātirathanāgāśvānpramamātha mahābalaḥ //

sa śarairācitaścakrairgadābhirmusalairapi /
mṛdganrathasahasrāṇi padātīnvājivāraṇān //

parānīkaṃ vibhidyājau mokṣayitvā ca taṃ nṛpam /
punarevākarodyuddhaṃ śatrumadhyagato balī //

tataste rathinaḥ sarve sametya punarāhave /
jaghnustaṃ parivāryaikaṃ tomarairiva kuñjaram //

sa karma duṣkaraṃ kṛtvā saṅgrāme śatrutāpanaḥ /
śatrubhirnihataḥ saṅkhye pṛtānāyāṃ yudhiṣṭhira //

dviṣadbhirnihataṃ dṛṣṭvā priyaṃ putramakampanaḥ /
amarṣajanitakrodha āhavātsahasā'gataḥ //

sa rājā pretakṛtyāni tasya kṛtvā śucānvitaḥ /
śocannahani rātrau ca nālabhatsukhamātmanaḥ //

tasya śokaṃ viditvā tu putravyasanasambhavam /
ājagāmātha devarṣirnārado'sya samīpataḥ //

sa tu rājā mahābhāgo dṛṣṭvā devarṣisattamam /
pūjayitvā yathānyāyaṃ kathāmakathayattadā //

tasya sarvaṃ samācaṣṭa yathāvṛttaṃ yudhiṣṭhira /
śatrubhirvijayaṃ saṅkhye putrasya ca vadhaṃ tathā //
akampana uvāca /

mama putro mahāvīrya indraviṣṇusamadyutiḥ /
śatrubhirbahubhiḥ saṅkhye parākramya hato balī //

śṛṇu me prāṇināṃ cāpi mṛtyuḥ prabhavate kila / ka eṣa mṛtyurbhagavankiṃvīryabalapauruṣaḥ /
etadicchāmi tattvena śrotuṃ matimatāṃ vara //
vyāsa uvāca /

tasya tadvacanaṃ śrutvā nārado varadaḥ prabhuḥ /
ākhyānamidamācaṣṭa putraśokāpahaṃ mahat //
nārada uvāca /

śṛṇu rājanmahābāho ākhyānaṃ bahuvistaram /
yathāvṛttaṃ śrutaṃ caiva mayā'pi vasudhādhipa //

prajāḥ sṛṣṭā tadā brahmā ādisarge pitāmahaḥ /
asaṃhṛtaṃ mahātejā dṛṣṭvā jagadidaṃ prabhuḥ //

tasya cintā samutpannā saṃhāraṃ prati pārthiva /
cintayanna hyasau deva saṃhāraṃ vasudhādhipa //

tasya roṣānmahārāja mukhebhyo'gnirajāyata /
tena sarvā diśo vyāptāḥ sāntardeśā didhakṣatā //

tato divaṃ bhuvaṃ caiva jvālāmālāsamākulam /
cāracaraṃ jagatsarvaṃ dadāha bhagavānprabhuḥ //

tato hatāni bhūtāni carāṇi sthāvarāṇi ca / mahatā krodhavegena trāsayanniva vīryavān /

tato rudro jaṭī syāṇurniśācarapatirharaḥ /
jagāma śaraṇaṃ devaṃ brahmāṇaṃ parameṣṭhinam //

tasminnāpatite sthāṇau prajānāṃ hitakāmyayā /
abravītparamo devo jvalanniva mahāmuniḥ //

kiṃ karma kāmaṃ kāmārha kāmājjāto'si putraka /
kariṣyāmi priyaṃ sarvaṃ brūhi sthāṇo yadicchasi //