Mahabharata · Chapter 6.96

putraṃ vinihataṃ śrutvā irāvantaṃ dhaṉañjayaḥ /
duḥkhena mahatā'viṣṭo niḥśvasanpannago yathā //

abravītsamare rājanvāsudevamidaṃ vacaḥ /
idaṃ nūnaṃ mahāprājño viduro dṛṣṭavānpurā //

kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca kṣayaṃ ghoraṃ mahāmatiḥka /
sa tato nivāritavāndhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram //

anye ca bahavo vīrāḥ sangrāme madhusūdana /
nihatāḥ kauravaiḥ saṅkhye tathā'smābhiśca kauravāḥ //

arthahetornaraśreṣṭha kriyate karma kutsitam /
dhigarthānyatkṛte hyevaṃ kriyate jñātisankṣayaḥ //

adhanasya mṛtaṃ śreyo na ca jñātivadhādvanam /
kiṃ nu prāpsyāmahe kṛṣṇa hatvā jñātīnsamāgatān //

duryodhanāparādhena śakuneḥ saubalasya ca /
kṣatriyā nidhanaṃ yānti karṇadurmantritena ca //

idānīṃ ca vijānāmi sukṛtaṃ madhusūdana /
kṛtaṃ rājñā mahābāho yācatā ta suyodhanam //

rājyārdhaṃ pañca vā grāmānnākārṣītsa ca durmatiḥka /
dṛṣṭvā hi kṣatriyāñśūrāñśayānāndharaṇītale //

nindāmi bhṛśamātmānaṃ dhigastu kṣatrijīvikām /
aśaktamiti māmete jñāsyante kṣatriyā raṇe //

etadarthaṃ mayā yuddhaṃ rocitaṃ madhusūdana /
sañcodaya hayāñśīghraṃ dhārtarāṣṭracamūṃ prati //

pratariṣye mahāpāraṃ bhujābhyāṃ samarodadhim /
nāyaṃ klībāyituṃ kālo vidyate mādhava kvacit //
sañjaya uvāca /

evamuktastu pārthena keśavaḥ paravīrahā /
codayāmāsa tānaśvānpāṇḍurānvātaraṃhasaḥ //

atha śabdo mahānāsīttava sainyasya bhārata /
mārutoddhūtavegasya sāgarasyeva parvaṇi //

aparāhṇe mahārāja sangrāmaḥ samapadyata /
parjanyasamanirghoṣo bhīṣmasya saha pāṇḍavaiḥ //

tato rājaṃstava sutā bhīmasenamupādravan /
parivārya raṇe droṇaṃ vasavo vāsavaṃ yathā //

tataḥ śāntanavo bhīṣmaḥ kṛpaśca rathināṃ varaḥ /
bhagadattaḥ suśarmā ca dhanañjayamupādravan //

hārdikyo bāhlikaścaiva sātyakiṃ samabhidrutau /
ambaṣṭhakastu nṛpatirabhimanyumavasthitaḥ //

śeṣāstvanye mahārāja śeṣāneva mahārathān /
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ ghorarūpaṃ bhayāvaham //

bhīmasenastu samprekṣya putrāṃstava viśāmpate /
prajajvāla raṇe kruddho haviṣā havyavāḍiva //

putrāstu tava kaunteyaṃ chādayāñcakrire śaraiḥ /
prāvṛṣīva mahārāja jaladā iva parvatam //

sa cchādyamāno bahudhā putraistava viśāmpate /
sṛkviṇī saṃlihanvīraḥ śārdūla iva darpitaḥ //

vyūḍhoraskastato bhīmaḥ pothayāmāsa pārthivam /
kṣurapreṇa sutīkṣṇena sumuktena mahāraṇe //

tāḍayāmāsa sankruddhaḥ so'bhavadvyathitendriyaḥ . apareṇa tu bhallena pītena niśitena tu /
apātayatkuṇḍalitaṃ siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā //

tataḥ suniśitānbāṇānbhīmasenaḥ śilāśitān /
sa sapta sandadhe hantuṃ putrāste bharatarṣabha //

preṣitā bhimasenena śarāste dṛḍhadhanvanā /
apātayanta putrāṃste rathebhyaḥ sumahārathān //

anādhṛṣṭiṃ kuṇḍabhediṃ virājaṃ dīptalocanam /
dīrghabāhuṃ subāhuṃ ca tathaiva makaradhvajam //

prapatantisma vīrāste virejurbharatarṣabha /
vasante puṣpaśabalāḥ kiṃśukāḥ patitā iva //

tataḥ pradudruvuḥ śeṣāstava putrā mahāhave /
taṃ kālamiva manyanto bhīmasenaṃ mahābalam //

droṇastu samare vīraṃ nirdahanaktaṃ sutāṃstava /
yathādriṃ vāridhārābhiḥ samantādvyakiraccharaiḥ //

tatrādbhutamapaśyāma kuntīputrasya pauruṣam /
droṇena vāryamāṇo'pi nijaghne yatsutāṃstava //

yathā govṛṣabho varṣaṃ sandhārayati svātpatat /
bhīmastathā droṇamuktaṃ śaravarṣamadīdharat //

adbhutaṃ ca mahārāja tatra cakre vṛkodaraḥ /
yatputrāṃste'vadhītsaṅkhye droṇaṃ caiva nyavārayat //

putreṣu tava vīreṣu cikrīḍārjunapūrvajaḥ /
mṛgeṣviva mahārāja caranvyāghro mahābalaḥ //

yathā hi paśumadhyastho drāvayeta paśūnvṛkaḥ /
vṛkodarastava sutāṃstathā vyadrāvayadraṇe //

gāṅgeyo bhagadattaśca gotamaśca mahārathāḥ /
pāṇḍavaṃ rabhasaṃ yuddhe vārayāmāsurarjunam //

astrairastrāṇi saṃvārya teṣāṃ so'tiratho raṇe pravīrāṃstava sainyeṣu preṣayāmāsa mṛtyave //

abhimanyustu rājānamambaṣṭhaṃ lokaviśrutam /
virathaṃ rathināṃ śreṣṭhaṃ kārayāmāsa sāyakaiḥ //

viratho vadhyamānastu saubhadreṇa yaśasvinā /
avaplutya rathāttūrṇamambaṣṭho vasudhādhipaḥ //

asiṃ cikṣepa samare saubhadrasya mahātmanaḥ /
āruroha rathaṃ caiva hārdikyasya mahābalaḥ //

āpatantaṃ tu nistriṃśaṃ yuddhamārgaviśāradaḥ /
lāghavādvyaṃsayāmāsa saubhadraḥ paravīrahā //

vyaṃsitaṃ vīkṣya nistriṃśaṃ saubhadreṇa raṇe tadā /
sādhusādhviti sainyānāṃ praṇādo'bhūdviśāmpate //

dhṛṣṭadyumnamukhāstvanye tava sainyamayodhayan /
tathaiva tāvakāḥ sarve pāṇḍusainyamayodhayan //

tatrākrando mahānāsīttava teṣāṃ ca bhārata /
nighnatāṃ dṛḍhamanyonyaṃ kurvatāṃ karma duṣkaram //

anyonyaṃ hi raṇe śūrāḥ keśeṣvākṣiṣya māninaḥ /
nakhadantairayudhyanta muṣṭibhirjānubhistathā //

talaiścaivātha nistriṃśairbāhubhiśca susaṃsthitaiḥ /
vivaraṃ prāpya cānyonyamanayanyamasādanam //

nyahanacca pitā putraṃ putraśca pitaraṃ tathā /
vyākulīkṛtasankalpā yuyudhustatra mānavāḥ //

raṇe cārūṇi cāpāni hemapṛṣṭhāni māriṣa /
hatānāmapaviddhāni kalāpāśca mahādhanāḥ //

jātarūpamayaiḥ puṅkhai rājatairniśitāḥ śarāḥ /
tailadhautā vyarājanta nirmuktabhujagopamāḥ //

khaṅgāśca dāntatsaravo jātarūpapariṣkṛtāḥ /
carmāṇi cāpaviddhāni rukmacitrāṇi dhanvināṃ //

suvarṇāvikṛtāḥ prāsāḥ prabhagnā hemabhūṣitāḥ /
jātarūpamayā yaṣṭyaḥ śaktyaśca kanakojjvalāḥ //

avaskandāśca patitā musalāni gurūṇi ca /
parighāḥ paṭṭasāścaiva bhiṇḍipālāśca māriṣa //

patitā vividhāścāpāścitrā hemapariṣkṛtāḥ /
kuthā bahuvidhākārāścāmarā vyajanāni ca //

nānāvidhāni śastrāṇi pragṛhya patitā narāḥ /
jīvanta iva dṛśyanate gatasattvā mahārathāḥ //

gajāvimathitairgātrairmusalairbhinnamastakāḥ /
gajāvājirathakṣuṇṇāḥ śerate sma narāḥ kṣitau //

tathaivāśvanṛnāgānāṃ śarīrairvibabhau tadā /
sañchannā vasudhā rājanparvatairiva śātitaiḥ //

samare patitaiścaiva śaktyṛṣṭiśaratomaraiḥ /
nistriṃśaiḥ paṭṭasaiḥ prāsairavaskandaiḥ paraśvathaiḥ //

parighairbhiṇḍipālaiśca śataghnībhiśca māriṣa /
śarīraiḥ śastranirbhinnaiḥ samāstīryata medinī //

viśabdairalpaśabdaiśca śoṇitaugapariplutaiḥ /
gatāsubhiramitraghna vibabhau nicitā mahī //

satalatraiḥ sakeyūrairbāhubhiścandanokṣitaiḥ /
hastihastopamaiśchinnairūrubhiśca tarasvinām //

baddhacūjāmaṇivaraiḥ śirobhiśca sakuṇḍalaiḥ /
pātitai ṛṣabhākṣāṇāṃ babhau bhārata medinī //

kavacaiḥ śoṇitādigdhairviprakīrṇaiśca kāñcanaiḥ /
rarāja subhṛśaṃ bhūmiḥ śāntārcirbhirivānalaiḥ //

vipraviddhaiḥ kalāpaiśca patitaiśca śarāsanaiḥ /
viprakīrṇaiḥ śaraiścaiva rukmapuṅkhaiḥ samantataḥ //

rathaiśca sarvato bhagnaiḥ kiṅkiṇījālabhūṣitaiḥ /
vājibhiśca hatairbāṇaiḥ srastajihvaiḥ saśoṇitaiḥ //

anukarṣaiḥ patākābhirupāsaṅgairdhvajairapi /
pravīrāṇāṃ mahāśaṅkhairviprakīrṇaiśca pāṇḍuraiḥ //

srastahastaiśca mātaṅgaiḥ śayānairvibabhau mahī /
nānārūperalankāraiḥ pramadevābhyalaṅkṛtā //

dantibhiścāparaistatra saprāṇairgāḍhavedanaiḥ /
karaiḥ śabdaṃ vimuñcadbhiḥ śīkaraṃ ca muhurmuhuḥ //

vibabhau tadraṇasthānaṃ syandamānairivācalaiḥ /
nānārāgaiḥ kambalaiśca paristomeśca dantinām //

vaidūryamaṇidaṇḍaiśca patitairaṅkuśaiḥ śubhaiḥ /
ghaṇṭābhiśca gajendrāṇāṃ patitābhiḥ samantataḥ //

vipāṭitavicitrābhiḥ kuthābhiraṅkuśaistathā /
graiveyaiścitrarūpaiśca rukmakakṣyābhireva ca //

yantraiśca bahudhā cchinnaistomaraiścāpi kāñcanaiḥ / rarāja subhṛśaṃ bhūmistatratatra viśāmpate
aśvānāṃ reṇukapilai rukmacchannairuraśchadaiḥ //

sādināṃ ca bhujaiśchinnaiḥ patitaiḥ sāṅgadaistathā /
prāsaiśca vimalaistīkṣṇairvimalābhistatharṣṭibhiḥ //

uṣṇīṣaiśca tathā citrairvipraviddhaistatastataḥ /
vicitrairbāṇavarṣaiśca jātarūpapariṣkṛtaiḥ //

aśvāstaraparistomai rāṅkavairmṛditaistathā /
narendracūḍāmaṇibhirvicitraiśca mahādhanaiḥ //

chatraistathāpaviddhaiśca cāmarairvyajanairapi /
padmendudyutibhiścaiva vadanaiścārukuṇḍalaiḥ //

klṛptaśmaśrubhiratyarthaṃ vīrāṇāṃ samalaṅkṛtaiḥ /
apaviddhairmahārāja suvarṇājjvalakuṇḍalaiḥ //

grahanakṣatraśabalā dyaurivāsīdvasundharā /
evamete mahāsene mṛdite tatra bhārata //

parasparaṃ samāsādya tava teṣāṃ ca saṃyuge /
teṣu śrānteṣu bhagneṣu mṛditeṣu ca bhārata //

rātriḥ samabhavattatra nāpaśyāma tato'nugān /
tato'vahāraṃ saikanyānāṃ pracukruḥ kurupāṇḍavāḥ //

ghore niśāmukhe raudre vartamāne mahābhaye / avahāraṃ tataḥ kṛtvā sahitāḥ kurupāṇaḍvāḥ /
nyaviśanta niśākāle gatvā svaśibiraṃ tadā //